​Мемлекеттік тілді білмейтін баспасөз хатшысы неге керек?

Ұлы Тұран өлкесінің бүтін жері 5,5 млн шаршы километр десек, соның 3 миллионына ие болып отырған Қазақ елі қазір кемел шағында. Былтыр ғана ширек ғасырлық мерекені атап өттік. Бұл мерейімізді өсірді, абыройымызды арт­тырды. Тәуелсіздік берген, аңсап жет­кен азаттықтың бақ пен бақытын түсіндік.
Егемен Қазақстан
30.03.2017 1130
2

Осы мәреге жеткен тұста да лауазымдысы, белдісі, бекемдісі, басқасы бар кейбір мекемелерде мемлекеттік тілдің тағдыры аудармашылардың құзырында қалғанын жұрт білсе керек. Қазақ тілді басылымнан едік деп, мәлімет сұрасаң ондағылар аудармашыға сілтейді. Кейде өзге тілде мақала жіберіп, «Бір ретін келтірсеңдер жөн болар еді, аудармашымыз болмай тұр, не сырқаттанып қалды», деген уәждерін алға тартады. Басқалардың ондай тілектеріне түсіністікпен қарауға болады. Өз қандасың шүлдірлеп тұрса, ша­расыз күй кешесің. 

Кеңес дәуірінде, 1989 жылдың 21 қыр­күйекте «Тіл туралы» тұңғыш заң қ­а­былданып,онда қазақ тілі мемлекеттік мәр­тебе алды. Ол жұртымыздың елдік жо­лындағы күресінің бір жеңісі деп біл­дік. Одан бері де 30 жылға таяу уа­қыт өткені, тіл ме­ре­кесі тойланып келе жатқаны белгілі. Тәңір жарылқап, тәуелсіздіктің таңы атқанда ті­ліміздің мәртебесі Ата Заңнан ойып тұ­­рып орын алды. Сөйтіп, «Алаш арыс­та­ры бізге мемлекеттік идеясын ту етіп кө­теруді табыстап кетті», деп Ел­басы Нұрсұлтан Назарбаев айтқандай, тәу­ел­сіздіктің басты идеясының бірі – тіл тә­у­ел­сіздігіне қол жеткізіп едік. 1997 жылы Пре­зиденттің бекітуімен «Тіл туралы» еге­мен ел заңы қабылданды. 1998 жылы Үкі­мет мемлекеттік тілге басымдық бе­ру жай­ын жан-жақты қарастыра ке­ліп, ар­на­йы қаулы қабылдап онда: «мем­ле­кеттік органдарда іс қағаздарын кезең-кезеңмен қазақ тіліне көшуіне байланыс­ты іс-шаралар жоспарын жасап, жүзеге асырсын» деп тапсырды. Сонымен бірге, әрқайсысы он жыл ішінде атқарылатын жұмысты ай­қындаған екі мемлекеттік бағдарлама жасақталды.

Осы арада ұлт асылы Сәкен Сейфул­лин ойға оралып отыр. Қазақ АКСР Халық комиссарлары кеңесінің төрағасы кезінде «Қазақты қазақ дейік, тарихи қатені түзейік», деп қорланған ұлты­ның атын қайтарып, іс-қағаздарын қазақ ті­лінде  жүргізу жөнінде декрет қа­был­дат­ты. Осының басында жүріп ба­тыл­дық танытқан алаш арысы «Біздің қазақ ком­мунистерінің кейбіреуі қазақ тілі тура­лы қатты кірісуге: «Біреу ұлтшыл деп ай­тады...» деп бой тартады. Бірақ бұл – қу­лық, бұл коммунистік қылық емес, ол – жарамсақтық, жағымпаздық... «Жақсы коммунист екен» деп айтсын дегендерді» қатты сынға алады. Тағы бір алаш арысы М.Дулатовтың: «Қазақ тілі мемлекеттік тіл болды» деп, артынан сол мемлекеттік тілдің мәртебесін орындамай жүргендерге реніш танытатыны осы тұс еді.

Әрине, аудармашы керек. Бірақ, заң талабына сай мемлекеттік тіл өз дәрежесінде атқарылуы тиіс емес пе? Оны аудармашыға жүктеп қоюдан арылатын кез баяғыда келген. Елбасы Н.Назарбаевтың «Ұлы Дала ұлағаттары» атты кітабында, «Тіл дамуы үшін тілдік орта қажет. Бұл – ең бірінші шарт. Со­сын тілге деген қажеттілік керек. үші­н­ші шарт, ана тіліңді ардақтайтын ұлт­тық намыс керек» деп  тайға таңба бас­қандай айтқаны мәлім. Осыны мүл­тіксіз орындауға келгенде енжарлық та­нытып жүрміз. Егер әлгі мәртебелі мекемелер Президент айтқан қажеттілікті қалыптастырып, намыстарын оятса, тіл жайлы әңгіме тыйылып, өркениетті елдердегідей өріс ала берері сөзсіз.

Осы күні үлкенді-кішілі мекемеге телефон соғып шаруаңды айтсаң, ау­дар­машыға, болмаса баспасөз хатшы­сы­на хабарласу керектігін жеткізеді. Ақиқатына келсе, баспасөз хатшысының міндеті үлкен. Оны өзіміз үлгі ететін мемлекеттерден көріп отырмыз. Әйтсе де, сол баспасөз хатшылары барлық жер­де талапқа сай жұмыс істеп отыр ма деген бір сұрақ көкейден кетпейді. Олар көбінде бастығының «жазбаларын» әзірлеумен айналысады. Оны төрт ая­ғынан тең тұрғызса сөз басқа. Сол бас­па­сөз хатшыларының кейбірінің маман­дық­тары жұмысына да сәйкес келе бер­мейтіні және бар. Еліміз егемендік ал­ған жылдардағы баспасөз хатшылары шетінен мықты еді. Екі тілге жетік бо­латын. Қазір олай деп айта алмасақ ке­рек. Біразының мемлекеттік тілден хаба­ры шамалы...

Кейбір компания мен банктердегі мем­лекеттік тілдің жағдайы шала-жансар десек қателесе қоймаспыз. Ендеше, есеп-қисабы әдемі, қаржы жағынан ба­қуат­ты іргелі мекемелердегі аудармашы мен баспасөз хатшысының мәртебесін көтеріп, ұлт тілінің ұйтқысы дәрежесіне жет­­к­ізсек ұтылмас едік. Бұл азат ел тілінің өре­сі биіктей беретініне септігін тигізері сөз­­сіз. Ол үшін көптің қатарындағы ға­на емес, күн сайын жұрт алдында жү­р­е­тін, ой-өлшемі биік, рухы мықты, өз жұ­мы­с­ы­ның ғана иесі емес, киелі ана тілінің де тілекшісі болатын намысты, көзі алысты шалатын жастарды алда айтқан екі мамандыққа табан тіретсек, кеткен есе қайтып, ана тілінің еңсесі биіктей беретініне иманымыз кәміл.

Сүлеймен МӘМЕТ,

«Егемен Қазақстан»




СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Қ.Тоқаев Мюнхен конференциясына қатысты

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу