​Сүрінсең де өмір сүре біл, жеткіншек!

Жарық дүниеге келген соң, соған лайықты өмір сүре білу де зор бақыт-ау. «Өмір деген – бір жарқ еткен най­за­ғай, Өмір деген – көк аспанның күр­кі­рі», деп Мұқағали Мақатаев айтып кет­кендей, өмірді бағалай алмасаң, оның да бір жарқ еткен найзағайдай жалт етері де, артынша ізім-қайым жо­ғалары да хақ.
Егемен Қазақстан
04.04.2017 542
2

Әрине, мәңгілік еш­теңе жоқ. Дегенмен, Алла тағала бұй­ыртып маңдайға жазып қойған  ғұ­мырды аяғына дейін өткеруге не жет­сін!

Біз солай дегенімізбен,  Алла берген өмірді жолдан үзгісі келетін адамдар да баршылық екені жасырын емес. Мә­се­лен, өз-өзіне қол салатындар қатары к­ө­бейіп барады. Бәрінен бұрын сол қа­тар­да жастардың, жасөспірімдердің жиі кө­рінетіні алаңдатады. Қазір суицид деген қатерлі бір дертке айналып тұр. Өз-өзін өлтіру әлемнің барлық түкпірінде орын алған десек те, Қазақстандағы жағ­дай одан да қалыспай көңілге кірбің тү­сі­ре­тін­дігі кім-кімге де ой салса керек.

Ал адамның өз-өзіне қол жұмсауы да − қылмыс. Өйткені, өз өмірін өлімге қию­дың шариғатымыздағы үкіміне келсек, Ис­лам дінінде жазықсыз адамды өлтіру не­месе өзін-өзі өлімге қию – Алланың ашуы мен аса ауыр азабына себеп болатын ауыр күнә. Ендеше, адамның өзін-өзі өл­тіруі де күнә. Ал бұған сол қоғамдық ор­та­ның көз жұма қарауын да ештеңемен ақ­тап ала алмасақ керек.

Суицид – адам бір нәрседен әбден қа­жы­ғанда, шарасыздықтан күйзелгенде, не­месе шешімін таба алмаған бір жағ­дайда душар болып, тығырыққа тірел­ген­де туындайды. Сонымен қатар, оң-солын әлі жетік танып болмаған жасөспірімдер ара­сында жиі кездеседі. Қазақстанда кісі қо­лынан өлгеннен гөрі адамның өзіне-өзі қол салуы көп көрінеді.

Статистика бойынша, әлемде жыл сай­ын шамамен 1 миллиондай адам өз-өзі­не қол жұмсап, 20 миллионнан аса адам өзін-өзі өлтіруге әрекет жасайды екен. Тіпті, әр 40 секунд сайын бір кісі өз жанын өзі қиюда деген дерек те бар. Ал Қазақстан, өкінішке қарай, өзін өзі өлті­ру­шілердің жалпы саны жағынан алғанда әлемде алғашқы үштікте көрінеді. Мә­ліметтерге сәйкес, өткен жылы ғана Қазақстанда кәмелетке толмағандар ара­сында өз-өзіне 200-ге жуық адам қол сал­ған. Бұл − аз сан емес. Бір адамның болса да өз-өзіне қол жұмсауы үлкен қасірет. Бұл неліктен? Қайткенде суицидке жол бер­меуге болады?

Сарапшылар сөзіне сенсек, көп жағ­дай­да жастарды өз-өзіне қол жұмсауға итер­мелейтін нақты себептер анықталмай қала­ды екен. Яғни, көп жағдайда адамның өзін  өзі неге өлтіргені белгісіз қалады деген сөз. Ал енді прокура­тура бер­ген статис­тика бойынша 2016 жылы өз-өзіне қол жұмсаудың себептері: жал­ғыз­бастылық,  туған-туыс және ата-ана­лармен арадағы қарама-қайшылық жағ­дайлары болып анықталыпты.

Қалған өзін өзі өлтіру жағдайларында оның себептері анықталмаған. Жал­ғыз­бастылық дегенде өз-өзіне қол сал­ған 8 адам қоғамнан шеттетілген се­зімде бол­ған екен. Өзін қоғамға да, туыс­қан­да­рына да керексіз деп сезінген адам тірі жүр­генді қаламайтыны белгілі. Десек те, соңғы кездері жасөспірімдерді өлімге итер­мелейтін неше түрлі жағдайлар анық­талып жатқаны жасырын емес. Со­ның ең басында интернет тұр десек, қа­телесе қоймаспыз.

Ал Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтеріне сай әлемде жылына миллионнан астам адам өзіне-өзін қол салады десек, бұл қайғылы жағдай 2020 жылдарға қарай 1,5 есеге артуы мүм­кін көрінеді. Демек, көп ұзамай өзіне-өзі қол салған адамдардың саны соғыста опат болғандардан асып түспек.

Біздің елімізде суицидке барынша жол бермеу мақсатында түрлі шара­лар қолға алынып жатқаны белгілі. Мем­ле­кет­тік органдар тұрақты негізде балалар мен олардың ата-аналарымен түсіндіру, ал­дын алу жұмыстарын, соның ішінде өз-өзіне қол салуға бейім жандарды алдын ала анықтау бойынша жұмыстарды жүр­гі­зетінін атап өткен жөн. Кесірлі  бірқатар әлеу­меттік желілер бұғатталды. Осындай жұ­мыстардың нәтижесінде соңғы 5 жыл ішінде өз-өзіне қол  салу оқиғалары 17 пайызға азайған.

Мәселен, өткен жылы өз-өзіне қол салу­дың саны 201-ден 175-ке, ал өзінің өмі­рін қиғысы келгендер 485-тен 411-ге тө­мендеген. Біздің елде қыз балаларға қара­ғанда, ер балалар өз-өзіне жиі қол жұм­сайды екен. Бірақ өзін-өзі өлтіруге ниет танытқан қыздар саны ер балалардан 80 пайызға жоғары тұрған кө­рінеді. Сондықтан көп жағдайда жет­кін­шектер арасындағы күйзеліс пен са­рыуайымға салыну ақыры қасіретке соқ­тыруы мүмкін, дейді мамандар. Ен­деше, жастарға «...Өкінбе, өкпелеме, бү­гініңе, Өмір, өмір! Болмайды түңілуге, Мәң­гі сені жазбаған сүрінуге, Қайта тұ­рып, қақың бар жүгіруге», деп Мұ­қа­ғали ақын жырлағандай, екі рет өмір беріл­мей­тіндігін, өзіңді кінәлі сезіну сананы то­қырататындығын, сүрінсең де қайта тұру керектігін, сондықтан түңілуге болмайтындығын естен шығармау қажет дегіміз келеді.

Александр Тасболатов,

«Егемен Қазақстан»




СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу