​Сүрінсең де өмір сүре біл, жеткіншек!

Жарық дүниеге келген соң, соған лайықты өмір сүре білу де зор бақыт-ау. «Өмір деген – бір жарқ еткен най­за­ғай, Өмір деген – көк аспанның күр­кі­рі», деп Мұқағали Мақатаев айтып кет­кендей, өмірді бағалай алмасаң, оның да бір жарқ еткен найзағайдай жалт етері де, артынша ізім-қайым жо­ғалары да хақ.
Егемен Қазақстан
04.04.2017 554
2

Әрине, мәңгілік еш­теңе жоқ. Дегенмен, Алла тағала бұй­ыртып маңдайға жазып қойған  ғұ­мырды аяғына дейін өткеруге не жет­сін!

Біз солай дегенімізбен,  Алла берген өмірді жолдан үзгісі келетін адамдар да баршылық екені жасырын емес. Мә­се­лен, өз-өзіне қол салатындар қатары к­ө­бейіп барады. Бәрінен бұрын сол қа­тар­да жастардың, жасөспірімдердің жиі кө­рінетіні алаңдатады. Қазір суицид деген қатерлі бір дертке айналып тұр. Өз-өзін өлтіру әлемнің барлық түкпірінде орын алған десек те, Қазақстандағы жағ­дай одан да қалыспай көңілге кірбің тү­сі­ре­тін­дігі кім-кімге де ой салса керек.

Ал адамның өз-өзіне қол жұмсауы да − қылмыс. Өйткені, өз өмірін өлімге қию­дың шариғатымыздағы үкіміне келсек, Ис­лам дінінде жазықсыз адамды өлтіру не­месе өзін-өзі өлімге қию – Алланың ашуы мен аса ауыр азабына себеп болатын ауыр күнә. Ендеше, адамның өзін-өзі өл­тіруі де күнә. Ал бұған сол қоғамдық ор­та­ның көз жұма қарауын да ештеңемен ақ­тап ала алмасақ керек.

Суицид – адам бір нәрседен әбден қа­жы­ғанда, шарасыздықтан күйзелгенде, не­месе шешімін таба алмаған бір жағ­дайда душар болып, тығырыққа тірел­ген­де туындайды. Сонымен қатар, оң-солын әлі жетік танып болмаған жасөспірімдер ара­сында жиі кездеседі. Қазақстанда кісі қо­лынан өлгеннен гөрі адамның өзіне-өзі қол салуы көп көрінеді.

Статистика бойынша, әлемде жыл сай­ын шамамен 1 миллиондай адам өз-өзі­не қол жұмсап, 20 миллионнан аса адам өзін-өзі өлтіруге әрекет жасайды екен. Тіпті, әр 40 секунд сайын бір кісі өз жанын өзі қиюда деген дерек те бар. Ал Қазақстан, өкінішке қарай, өзін өзі өлті­ру­шілердің жалпы саны жағынан алғанда әлемде алғашқы үштікте көрінеді. Мә­ліметтерге сәйкес, өткен жылы ғана Қазақстанда кәмелетке толмағандар ара­сында өз-өзіне 200-ге жуық адам қол сал­ған. Бұл − аз сан емес. Бір адамның болса да өз-өзіне қол жұмсауы үлкен қасірет. Бұл неліктен? Қайткенде суицидке жол бер­меуге болады?

Сарапшылар сөзіне сенсек, көп жағ­дай­да жастарды өз-өзіне қол жұмсауға итер­мелейтін нақты себептер анықталмай қала­ды екен. Яғни, көп жағдайда адамның өзін  өзі неге өлтіргені белгісіз қалады деген сөз. Ал енді прокура­тура бер­ген статис­тика бойынша 2016 жылы өз-өзіне қол жұмсаудың себептері: жал­ғыз­бастылық,  туған-туыс және ата-ана­лармен арадағы қарама-қайшылық жағ­дайлары болып анықталыпты.

Қалған өзін өзі өлтіру жағдайларында оның себептері анықталмаған. Жал­ғыз­бастылық дегенде өз-өзіне қол сал­ған 8 адам қоғамнан шеттетілген се­зімде бол­ған екен. Өзін қоғамға да, туыс­қан­да­рына да керексіз деп сезінген адам тірі жүр­генді қаламайтыны белгілі. Десек те, соңғы кездері жасөспірімдерді өлімге итер­мелейтін неше түрлі жағдайлар анық­талып жатқаны жасырын емес. Со­ның ең басында интернет тұр десек, қа­телесе қоймаспыз.

Ал Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтеріне сай әлемде жылына миллионнан астам адам өзіне-өзін қол салады десек, бұл қайғылы жағдай 2020 жылдарға қарай 1,5 есеге артуы мүм­кін көрінеді. Демек, көп ұзамай өзіне-өзі қол салған адамдардың саны соғыста опат болғандардан асып түспек.

Біздің елімізде суицидке барынша жол бермеу мақсатында түрлі шара­лар қолға алынып жатқаны белгілі. Мем­ле­кет­тік органдар тұрақты негізде балалар мен олардың ата-аналарымен түсіндіру, ал­дын алу жұмыстарын, соның ішінде өз-өзіне қол салуға бейім жандарды алдын ала анықтау бойынша жұмыстарды жүр­гі­зетінін атап өткен жөн. Кесірлі  бірқатар әлеу­меттік желілер бұғатталды. Осындай жұ­мыстардың нәтижесінде соңғы 5 жыл ішінде өз-өзіне қол  салу оқиғалары 17 пайызға азайған.

Мәселен, өткен жылы өз-өзіне қол салу­дың саны 201-ден 175-ке, ал өзінің өмі­рін қиғысы келгендер 485-тен 411-ге тө­мендеген. Біздің елде қыз балаларға қара­ғанда, ер балалар өз-өзіне жиі қол жұм­сайды екен. Бірақ өзін-өзі өлтіруге ниет танытқан қыздар саны ер балалардан 80 пайызға жоғары тұрған кө­рінеді. Сондықтан көп жағдайда жет­кін­шектер арасындағы күйзеліс пен са­рыуайымға салыну ақыры қасіретке соқ­тыруы мүмкін, дейді мамандар. Ен­деше, жастарға «...Өкінбе, өкпелеме, бү­гініңе, Өмір, өмір! Болмайды түңілуге, Мәң­гі сені жазбаған сүрінуге, Қайта тұ­рып, қақың бар жүгіруге», деп Мұ­қа­ғали ақын жырлағандай, екі рет өмір беріл­мей­тіндігін, өзіңді кінәлі сезіну сананы то­қырататындығын, сүрінсең де қайта тұру керектігін, сондықтан түңілуге болмайтындығын естен шығармау қажет дегіміз келеді.

Александр Тасболатов,

«Егемен Қазақстан»




СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда өткен ел біріншілігінде Н. Жарылғапов «түйе палуан» атанды

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу