​Сүрінсең де өмір сүре біл, жеткіншек!

Жарық дүниеге келген соң, соған лайықты өмір сүре білу де зор бақыт-ау. «Өмір деген – бір жарқ еткен най­за­ғай, Өмір деген – көк аспанның күр­кі­рі», деп Мұқағали Мақатаев айтып кет­кендей, өмірді бағалай алмасаң, оның да бір жарқ еткен найзағайдай жалт етері де, артынша ізім-қайым жо­ғалары да хақ.
Егемен Қазақстан
04.04.2017 577
2

Әрине, мәңгілік еш­теңе жоқ. Дегенмен, Алла тағала бұй­ыртып маңдайға жазып қойған  ғұ­мырды аяғына дейін өткеруге не жет­сін!

Біз солай дегенімізбен,  Алла берген өмірді жолдан үзгісі келетін адамдар да баршылық екені жасырын емес. Мә­се­лен, өз-өзіне қол салатындар қатары к­ө­бейіп барады. Бәрінен бұрын сол қа­тар­да жастардың, жасөспірімдердің жиі кө­рінетіні алаңдатады. Қазір суицид деген қатерлі бір дертке айналып тұр. Өз-өзін өлтіру әлемнің барлық түкпірінде орын алған десек те, Қазақстандағы жағ­дай одан да қалыспай көңілге кірбің тү­сі­ре­тін­дігі кім-кімге де ой салса керек.

Ал адамның өз-өзіне қол жұмсауы да − қылмыс. Өйткені, өз өмірін өлімге қию­дың шариғатымыздағы үкіміне келсек, Ис­лам дінінде жазықсыз адамды өлтіру не­месе өзін-өзі өлімге қию – Алланың ашуы мен аса ауыр азабына себеп болатын ауыр күнә. Ендеше, адамның өзін-өзі өл­тіруі де күнә. Ал бұған сол қоғамдық ор­та­ның көз жұма қарауын да ештеңемен ақ­тап ала алмасақ керек.

Суицид – адам бір нәрседен әбден қа­жы­ғанда, шарасыздықтан күйзелгенде, не­месе шешімін таба алмаған бір жағ­дайда душар болып, тығырыққа тірел­ген­де туындайды. Сонымен қатар, оң-солын әлі жетік танып болмаған жасөспірімдер ара­сында жиі кездеседі. Қазақстанда кісі қо­лынан өлгеннен гөрі адамның өзіне-өзі қол салуы көп көрінеді.

Статистика бойынша, әлемде жыл сай­ын шамамен 1 миллиондай адам өз-өзі­не қол жұмсап, 20 миллионнан аса адам өзін-өзі өлтіруге әрекет жасайды екен. Тіпті, әр 40 секунд сайын бір кісі өз жанын өзі қиюда деген дерек те бар. Ал Қазақстан, өкінішке қарай, өзін өзі өлті­ру­шілердің жалпы саны жағынан алғанда әлемде алғашқы үштікте көрінеді. Мә­ліметтерге сәйкес, өткен жылы ғана Қазақстанда кәмелетке толмағандар ара­сында өз-өзіне 200-ге жуық адам қол сал­ған. Бұл − аз сан емес. Бір адамның болса да өз-өзіне қол жұмсауы үлкен қасірет. Бұл неліктен? Қайткенде суицидке жол бер­меуге болады?

Сарапшылар сөзіне сенсек, көп жағ­дай­да жастарды өз-өзіне қол жұмсауға итер­мелейтін нақты себептер анықталмай қала­ды екен. Яғни, көп жағдайда адамның өзін  өзі неге өлтіргені белгісіз қалады деген сөз. Ал енді прокура­тура бер­ген статис­тика бойынша 2016 жылы өз-өзіне қол жұмсаудың себептері: жал­ғыз­бастылық,  туған-туыс және ата-ана­лармен арадағы қарама-қайшылық жағ­дайлары болып анықталыпты.

Қалған өзін өзі өлтіру жағдайларында оның себептері анықталмаған. Жал­ғыз­бастылық дегенде өз-өзіне қол сал­ған 8 адам қоғамнан шеттетілген се­зімде бол­ған екен. Өзін қоғамға да, туыс­қан­да­рына да керексіз деп сезінген адам тірі жүр­генді қаламайтыны белгілі. Десек те, соңғы кездері жасөспірімдерді өлімге итер­мелейтін неше түрлі жағдайлар анық­талып жатқаны жасырын емес. Со­ның ең басында интернет тұр десек, қа­телесе қоймаспыз.

Ал Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтеріне сай әлемде жылына миллионнан астам адам өзіне-өзін қол салады десек, бұл қайғылы жағдай 2020 жылдарға қарай 1,5 есеге артуы мүм­кін көрінеді. Демек, көп ұзамай өзіне-өзі қол салған адамдардың саны соғыста опат болғандардан асып түспек.

Біздің елімізде суицидке барынша жол бермеу мақсатында түрлі шара­лар қолға алынып жатқаны белгілі. Мем­ле­кет­тік органдар тұрақты негізде балалар мен олардың ата-аналарымен түсіндіру, ал­дын алу жұмыстарын, соның ішінде өз-өзіне қол салуға бейім жандарды алдын ала анықтау бойынша жұмыстарды жүр­гі­зетінін атап өткен жөн. Кесірлі  бірқатар әлеу­меттік желілер бұғатталды. Осындай жұ­мыстардың нәтижесінде соңғы 5 жыл ішінде өз-өзіне қол  салу оқиғалары 17 пайызға азайған.

Мәселен, өткен жылы өз-өзіне қол салу­дың саны 201-ден 175-ке, ал өзінің өмі­рін қиғысы келгендер 485-тен 411-ге тө­мендеген. Біздің елде қыз балаларға қара­ғанда, ер балалар өз-өзіне жиі қол жұм­сайды екен. Бірақ өзін-өзі өлтіруге ниет танытқан қыздар саны ер балалардан 80 пайызға жоғары тұрған кө­рінеді. Сондықтан көп жағдайда жет­кін­шектер арасындағы күйзеліс пен са­рыуайымға салыну ақыры қасіретке соқ­тыруы мүмкін, дейді мамандар. Ен­деше, жастарға «...Өкінбе, өкпелеме, бү­гініңе, Өмір, өмір! Болмайды түңілуге, Мәң­гі сені жазбаған сүрінуге, Қайта тұ­рып, қақың бар жүгіруге», деп Мұ­қа­ғали ақын жырлағандай, екі рет өмір беріл­мей­тіндігін, өзіңді кінәлі сезіну сананы то­қырататындығын, сүрінсең де қайта тұру керектігін, сондықтан түңілуге болмайтындығын естен шығармау қажет дегіміз келеді.

Александр Тасболатов,

«Егемен Қазақстан»




СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу