Қоршаған ортаға қамқорлық қажет

Жасыратыны жоқ, бүгінде қай­біреулер айтатындай, «Бәріне табиғат кінәлі!» деген бір тіркес пай­да болды. Төрт түліктің бірі өл­се де, ең далада алаңсыз жорытып жүрген киік қырылса да, Кас­­пийдегі итбалықтар да, өзен-көл­дердегі балықтар да, тіпті қар мол түс­се де, сосын елді мекен­дерді су ал­са да, дауыл тұрса да, әйте­уір, бә­ріне табиғат кінәлі болып шы­ғады. 

 

Егемен Қазақстан
14.09.2017 555
2

Бірақ табиғат-ана бәріне кінәлі ме? Табиғат – біздің үйіміз, асыраушымыз, панамыз. Сол табиғаттың арқасында тіршілік бар, өмір бар. Біле-білсек, тіп­ті ауа райының пайдасыз кезеңі жоқ. Тек сол табиғаттың тіршілік үшін қажетті мезгілін, құбылыстары мен ауа райын адам өзіне ғана қолайлы етемін деп қарсылыққа ұшырап отыр. Соның салдарынан жаһандық ауа райы да өзгерді. Басқасын айтпағанда, өзіміздің Арал суының тартылуы, көп жағдайды білдіреді. Өзен, көлдер лас-тануда. Мәселен, көктем кезінде бес облыстың көптеген ауылын қызыл су басты. Ең даланы емін-еркін кезген жүздеген киіктің қалай өлгенін ел жақсы біледі. Ал қолдағы төрт түлік малдың жыл сайын, әйтеуір, бір кеселге ұшырап қырылатыны тағы бар. Бірақ соның бәріне табиғатты кінәлі дегісі келетіндер көп-ақ.

Сол сияқты небір зымырандарды ға­рышқа ұшыру кезінде олардың кейбірі апатқа ұшырап құлап жатқаны тағы жасырын емес. Мұның табиғатқа тигізер залалы жоқ деп кім айта алады? Өткен жазда Маңғыстау облысының Қаражанбас кең орны ауданында балықтың жаппай қырылғаны бар. Тіпті әр жиырма шақырым сайын 250-ден аса өлі балықтар кездескен. Мамандар бұл жағдайдың сырын тексере келе анықтағандай, суда мұнай өнімдерінің қалдықтары мөлшерден тыс көп болған. Жалпы бұл арада біздің айтпағымыз, табиғатта ешнәрсе өздігінен бүлінбейді. Жоғарыдағы келтірілген мысалдар айналаға жан­ашырлықтың жоқтығынан емес пе екен. Адамдардың селқостығынан ғой. Демек, кінәні табиғаттан іздемей, керісінше оны болдырмаудың жолын іздеген жөн-ау. Мәселен, «Қыстағы қар – жерге ырыс, жердегі ылғал – елге ырыс» дейді. Қардың көп түсуі, судың мол болуы тіршілікке нәр береді. Суды дұрыс пайдалана білмеу табиғатқа кері әсерін тигізеді. Тәуелсіздіктен кейін дамып келе жатқан өнеркәсіп пен суармалы егіншілік алқаптарының ұлғаюы суды көп қажет етеді. Ал қазір­гі қалыптасқан экологиялық жағдайда өзен суының ластанып немесе сіңіп, ысырап болып жатқаны белгілі. Көктемгі көл-көсір қар суы да лезде көзден бұл-бұл ұшады. Мә­селен, әр көктем сайын тұтас ауыл­­дар­ды басып қалатын қар суын бөгеп алса қайтеді. Соған алдын ала дайындық жасап, ана берекелі болған «Көксарай» секілді су реттегішін, яки су қоймаларын әр облыстың тиісті тұстарына орнатса, нұр үстіне нұр емес пе. Ал бәрінен бұрын су жүретін, қызыл су жиналатын жерлерге үй тұрғызбағаны абзал. 

Әрине, су қорларын дұрыс пайдаланбау, өрескел қателіктер жіберу бұрын да етек алғаны рас. Тіпті бір­қатар аймақта осындай қателіктер кесірінен топырақ құнарлы қабатынан айырылып қалды. Топырақтағы өзгерістер өсімдік жамылғысының түрлік құрамына, таралуына кері әсерін тигізді. Сол сияқты кезінде тың және тыңайған жерлерді игеру барысында мыңдаған гектар жер бүлінді. Жыртылған жердің борпылдақ топырағы желдің әрекетінен құнарлы қабатынан айырылды. Табиғат анаға қарсы жасалған осындай әрекеттің ауыр салдарын адамдар өз қолымен тудырды. Мұндай жағдай әлі де жалғаса ма деген қауіп те жоқ емес. Өйткені кінәнің бәрін жеме-жемге келгенде табиғатқа аудара салу оңай ғой.

Сондықтан бұл мәселеде Үкіметіміз айрықша белсенділік танытуы қажет деп ойлаймыз. Табиғатты қорғау мен табиғат қорларын тиімді пайдалануда мемлекеттік бағыттың ықпалы зор. Конституциялық заңдарымыз бойынша адамның өмірі мен денсаулығын қорғаудың басымдығы халықтың өмірі, еңбегі мен демалысы үшін қолайлы қоршаған ортаны сақтау және қалпына келтіру болса, онда баршаның міндеті қоршаған ортаның сапасын жақсарту, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану және молықтыру, заңдылық пен құқық тәртібін нығайтуға атсалысу арқылы қоғам мен табиғаттың өзара іс-қимылы саласындағы қатынастарды барынша дұрыс реттеу екендігін ескерген жөн. Сонда, жоғарыда айтылған, «Бәріне табиғат кінәлі» деген тіркестің санамыздан жоғалары да анық. Ендеше табиғат кінәлі емес, ісімізде береке жоқ па дейміз.

Александр ТАСБОЛАТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу