Жат қылықтармен құндылықтар арқылы күрескен жөн

Ауылда туып өскен, сонда отбасын құрған адамдардың қайда жүрсе де туған жер туралы сағынышты әңгімелері таусылмайды. «Ауылым – алтын бесігім» демекші, қазақ ауылдарының оң тәрбие берудегі ор­ны, адамды бала кезден асыл адам­гершілік қасиеттермен әлди­леп, адал, әділ, мейірімді етіп қалып­тас­тырудағы ерекшелігі ештеңемен өл­шенбейтіні де рас. 

Егемен Қазақстан
24.11.2017 201
2

Бүгінгі әңгіме өзегі де, ең алдымен, ауылдың әрқайсымыз көп айтатын, бірақ іс жүзінде қолдана қоймайтын баға жетпес артықшылықтары туралы болып отыр. Әрине, қала мен ауылды салыстыру орынсыз шығар. Жайнаған қалада бәрі бар. Небір  байлар да осы қалада тұрады. Бірақ біле білсеңіз, қалада адамдардың бір-біріне деген сенімі жоқ секілді көрінеді. Иә, адамдар бір-біріне сенбейді. Сен­бей­тінін билік те растайды. Әрине сенімсіздіктен айырылуына биліктің еш қатысы жоқ екендігі белгілі, оған адамдардың өзі кінәлі. Басқан қа­дамдарын қадағалап отырмасаңыз, кей­біреулер түрлі теріс әрекеттерге ба­руы мүмкін дейді. Міне, соның нақ­ты айғағы көшеде, ғимараттарда, ка­би­неттерде, бөлмелерде орналасқан бейнекамералар мен жасырын үн жазу құралдары қаптап жатыр. Көлікте болсаңыз да, жаяу жүрсеңіз де әр қимыл-әрекетіңіз жазылып жатқаны.

Қазір көше бойындағы, қиылыс­тар­дағы ілініп тұрған «Сергек» се­кіл­ді бейнежазу құрылғыларының қы­ра­ғылығын жүргізушілер ауыздан тастамай­ды. Соңғы технологияның же­тістігі ретінде ол, әрине керемет. Қия бас­қаныңызды әп-сәтте көріп қояды. Жақ­сы ғой. Бірақ оның жақсылығы адамдардың тасада тұрғанда, жүргенде небір теріс қылықтарға баратындығын дәлелдейтіндігінде болып тұр. Ешкім көріп тұрмаса, қалада жүрген адам ойына келгенін істеуі мүмкін екен. Ал адам оны неге істейді, о жағы ешкімді ойландырмайды. Солай болуы керек секілді. Сондықтан оған қарсы амал-айла, түрлі шаралар ғана қолдану керек дейді. Бірақ бұрын мұндай үрдістер жаппай орын алған жоқ қой.

Мәселен  «Бұрын ауылдарда үйдің есігіне құлып салынбайтын. Ішінен ілінбейтін» деген тәрізді әңгімелерді қазіргі жастар да естіген шығар. Әйтсе де көпшілігі сенбейді. Себебі қазақ ауылдарында ондай өмірдің болғанын көрген жоқ. Мысалы, менің тұрғыластарымның көбі адамдары бір-біріне аса сеніммен қарайтын ауылдарда тәрбиеленген десем артық айтқандық болмас. Есікке құлып деген салынбайтын. Аулалар зә­улім дуалдармен қоршалмайтын. Онда көлік те, велосипед те, құрал-сай­­ман да, ыдыс-аяқ та, әйтеуір, не ке­р­ек­тің бәрі ашық тұратын. Себебі адам­­дарда бір-біріне риясыз сену өз ал­­дына, оларда біреу біреудің дүниесін сұ­­ра­май ұрлап кетеді деген ұғым атымен болмайтын.

Ал енді қазір ұрлап кетеді, тонап кетеді, көшеде, қоғамдық орындарда заң бұзады деген ұғымның асқынғаны соншама, әр адамның жүріс-тұрысы бақылануы тиіс. Әйтпесе, қоғамдық тәртіпті орната алмайсыз. Ал осындай жағдайда мұндай амалмен, іс-шаралармен адамды жақсылыққа тәр­биелеу мүмкін бе? Әрине, жоқ дейді са­рап­шылар. Өйткені бұл арада қай­сыбір адамдардың тәртібі дұрыс­тал­майды, керісінше олар менің ісімді біреу көріп қояды, біліп қояды деген қорғану шараларын ғана бойына, санасына қосымша қалыптастырады екен. Сондықтан оларда «бұлай істеу қо­ғамға, адамгершілігіме жат іс-ау» де­ген тәрбие негізі қалыптаспайды. Де­мек, одан әрі заң бұзудың жолдарын із­деу жалғасады. Сөйтіп қоғамға өте қауіпті рецидивистер саны арту қаупі туындамақ.

Десек те бұл тығырықтан шығудың жолы бар. Елбасы «болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында айтқандай, ауылды қайта түлету қажет. Біз, қазақ халқы, қанымызға сің­ген адам­гершілік қасиеттерімізден еш­ уа­қытта ажырамаймыз. Тек ол қа­сиет­тер­ді тұрмыстық түйткілдермен тұм­шалап тастағанымыз жанға батады. Бұл тұмшалаған қара пердені ауылдың адам­ды тәрбиелеудегі мәдениетін, ұлт­­тық өнегесін өркендету арқылы сы­пы­рып  тастау оңай. Сонда Елбасы айт­қандай, «Туған жер» бағдарламасы жалпыұлттық патриотизмнің нағыз өзегіне айналады. Туған жерге деген сүйіспеншілік Туған елге – Қазақстанға деген патриоттық сезімге ұла­сады». Сөйтіп ұлттық құнды­лық­та­рымыз ар­қылы жоғарыда айтылған бой­ымыз­ға жат қылықтарға төтеп бе­ре ала­мыз. Осылайша ауылдық тәр­бие­нің негізінде «ұлттық код, ұлттық мә­де­ниет сақталмаса, ешқандай жаңғыру болмайтынын» да түсінеміз.

Александр ТАСБОЛАТ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

Орал қатты қалдықты өңдеуге кірісті

18.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» «Адмиралдан» ұтылды

18.02.2019

Семейде математикадан аймақтық олимпиада өтті

18.02.2019

Шымкентте өртеніп жатқан үйден сәбилерді аман алып қалған жас батыр марапатталды

18.02.2019

Семейде татар халқы  «Самавыр янында» бас қосты

18.02.2019

Жетісу кәсіпкерлері көшелерді  жарықтандыруға кіріседі

18.02.2019

Мәскеуде Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кезекті отырысы өтеді

18.02.2019

Жапония мен Түрікменстан өкілдері кездесті

18.02.2019

Баку қаласында Каспий теңізі мәселелері жөнінде отырыс өтеді

18.02.2019

Алматыда 120 көшеге энергия үнемдейтін жарықдиодты жарықтандыру орнатылады

18.02.2019

Астана-Қарағанды тас жолы қатты бұрқасын салдарынан жабылды

18.02.2019

Алматы облысында 365 күнде 365 кәсіпкерден өтініш қабылданды

18.02.2019

Атақты дизайнер қиын жағдайға тап болған әйелдерге 50 киім үлгісін сыйлайды

18.02.2019

2018 жылы қызылшамен ауырғандар саны өскен

18.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдері дабыл бойынша көтерілді

18.02.2019

Ақтаулық ата-аналар Оксфордтық курсты оқыды

18.02.2019

Қостанай ювеналдық сотында «Отбасы бөлмесі» ашылды

18.02.2019

Донецк қаласында бірнеше жарылыс болды

18.02.2019

Үндістан үкіметі Эверестің биіктігін қайта өлшемек

18.02.2019

Қазақстанда қанша қасқыр бар?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу