Жат қылықтармен құндылықтар арқылы күрескен жөн

Ауылда туып өскен, сонда отбасын құрған адамдардың қайда жүрсе де туған жер туралы сағынышты әңгімелері таусылмайды. «Ауылым – алтын бесігім» демекші, қазақ ауылдарының оң тәрбие берудегі ор­ны, адамды бала кезден асыл адам­гершілік қасиеттермен әлди­леп, адал, әділ, мейірімді етіп қалып­тас­тырудағы ерекшелігі ештеңемен өл­шенбейтіні де рас. 

Егемен Қазақстан
24.11.2017 198
2

Бүгінгі әңгіме өзегі де, ең алдымен, ауылдың әрқайсымыз көп айтатын, бірақ іс жүзінде қолдана қоймайтын баға жетпес артықшылықтары туралы болып отыр. Әрине, қала мен ауылды салыстыру орынсыз шығар. Жайнаған қалада бәрі бар. Небір  байлар да осы қалада тұрады. Бірақ біле білсеңіз, қалада адамдардың бір-біріне деген сенімі жоқ секілді көрінеді. Иә, адамдар бір-біріне сенбейді. Сен­бей­тінін билік те растайды. Әрине сенімсіздіктен айырылуына биліктің еш қатысы жоқ екендігі белгілі, оған адамдардың өзі кінәлі. Басқан қа­дамдарын қадағалап отырмасаңыз, кей­біреулер түрлі теріс әрекеттерге ба­руы мүмкін дейді. Міне, соның нақ­ты айғағы көшеде, ғимараттарда, ка­би­неттерде, бөлмелерде орналасқан бейнекамералар мен жасырын үн жазу құралдары қаптап жатыр. Көлікте болсаңыз да, жаяу жүрсеңіз де әр қимыл-әрекетіңіз жазылып жатқаны.

Қазір көше бойындағы, қиылыс­тар­дағы ілініп тұрған «Сергек» се­кіл­ді бейнежазу құрылғыларының қы­ра­ғылығын жүргізушілер ауыздан тастамай­ды. Соңғы технологияның же­тістігі ретінде ол, әрине керемет. Қия бас­қаныңызды әп-сәтте көріп қояды. Жақ­сы ғой. Бірақ оның жақсылығы адамдардың тасада тұрғанда, жүргенде небір теріс қылықтарға баратындығын дәлелдейтіндігінде болып тұр. Ешкім көріп тұрмаса, қалада жүрген адам ойына келгенін істеуі мүмкін екен. Ал адам оны неге істейді, о жағы ешкімді ойландырмайды. Солай болуы керек секілді. Сондықтан оған қарсы амал-айла, түрлі шаралар ғана қолдану керек дейді. Бірақ бұрын мұндай үрдістер жаппай орын алған жоқ қой.

Мәселен  «Бұрын ауылдарда үйдің есігіне құлып салынбайтын. Ішінен ілінбейтін» деген тәрізді әңгімелерді қазіргі жастар да естіген шығар. Әйтсе де көпшілігі сенбейді. Себебі қазақ ауылдарында ондай өмірдің болғанын көрген жоқ. Мысалы, менің тұрғыластарымның көбі адамдары бір-біріне аса сеніммен қарайтын ауылдарда тәрбиеленген десем артық айтқандық болмас. Есікке құлып деген салынбайтын. Аулалар зә­улім дуалдармен қоршалмайтын. Онда көлік те, велосипед те, құрал-сай­­ман да, ыдыс-аяқ та, әйтеуір, не ке­р­ек­тің бәрі ашық тұратын. Себебі адам­­дарда бір-біріне риясыз сену өз ал­­дына, оларда біреу біреудің дүниесін сұ­­ра­май ұрлап кетеді деген ұғым атымен болмайтын.

Ал енді қазір ұрлап кетеді, тонап кетеді, көшеде, қоғамдық орындарда заң бұзады деген ұғымның асқынғаны соншама, әр адамның жүріс-тұрысы бақылануы тиіс. Әйтпесе, қоғамдық тәртіпті орната алмайсыз. Ал осындай жағдайда мұндай амалмен, іс-шаралармен адамды жақсылыққа тәр­биелеу мүмкін бе? Әрине, жоқ дейді са­рап­шылар. Өйткені бұл арада қай­сыбір адамдардың тәртібі дұрыс­тал­майды, керісінше олар менің ісімді біреу көріп қояды, біліп қояды деген қорғану шараларын ғана бойына, санасына қосымша қалыптастырады екен. Сондықтан оларда «бұлай істеу қо­ғамға, адамгершілігіме жат іс-ау» де­ген тәрбие негізі қалыптаспайды. Де­мек, одан әрі заң бұзудың жолдарын із­деу жалғасады. Сөйтіп қоғамға өте қауіпті рецидивистер саны арту қаупі туындамақ.

Десек те бұл тығырықтан шығудың жолы бар. Елбасы «болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында айтқандай, ауылды қайта түлету қажет. Біз, қазақ халқы, қанымызға сің­ген адам­гершілік қасиеттерімізден еш­ уа­қытта ажырамаймыз. Тек ол қа­сиет­тер­ді тұрмыстық түйткілдермен тұм­шалап тастағанымыз жанға батады. Бұл тұмшалаған қара пердені ауылдың адам­ды тәрбиелеудегі мәдениетін, ұлт­­тық өнегесін өркендету арқылы сы­пы­рып  тастау оңай. Сонда Елбасы айт­қандай, «Туған жер» бағдарламасы жалпыұлттық патриотизмнің нағыз өзегіне айналады. Туған жерге деген сүйіспеншілік Туған елге – Қазақстанға деген патриоттық сезімге ұла­сады». Сөйтіп ұлттық құнды­лық­та­рымыз ар­қылы жоғарыда айтылған бой­ымыз­ға жат қылықтарға төтеп бе­ре ала­мыз. Осылайша ауылдық тәр­бие­нің негізінде «ұлттық код, ұлттық мә­де­ниет сақталмаса, ешқандай жаңғыру болмайтынын» да түсінеміз.

Александр ТАСБОЛАТ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу