Елес пен белес

«Аш бала тоқ баламен ойнамайды» деген аксиомаға айналған қағида бар. Бүгінде еліміздің экономикасы еңсе тіктеп, халықтың әл-ауқаты жақсарса, басқа елдер Қазақстанды терезесі тең әріптес санауға көшсе, оған жеріміздің астындағы мол қазба байлық­тың, сол байлықты кәдеге жарата алғанымыздың зор ықпалы тигені анық. 

Егемен Қазақстан
11.12.2017 72
2

Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан әлемнің алпауыт мұнай экспорттау­шы елдерінің санатына қосылды. Ұсынатын өнімі бар, қоятын талабы бар елмен басқа мемлекеттер де есептесетін болды. Көзі тірісінде қазақ жерінің асты-үстіндегі байлығын түгендеп, алтын-күміс, мұнай-газ, мыс-мырыш, көмір мен темір қорының көлемін қағазға қаттап кеткен қарымды қаламгер Камал Смайыловтың «қара алтынға» қатысты не дегеніне құлақ түрейік.

«Мұнайға бай Парсы елдері, Латын Америкасы, Ресей, АҚШ сынды мемлекеттерден кейін 13-орындамыз. Бұл ғаламат байлық. Батыс өңірді айтпағанда, Арал аймағында да үлкен мұнай «теңізі» бар, оның қоры 350 миллион тонна. Осы жерде 100 миллиард текше метр газ жатыр», депті жарықтық.

Әрине тәуелсіздік таңсәрісінде ірі мұнай экспорттаушы елге айналу міндеті әлі елес болатын. Соңғы жылдардағы көрсеткіштерге көз жүгіртсек, ширек ғасыр бұрынғы елес бүгінде бағындырылған белеске айналған түрі бар. «Қара алтынның» құны бірнеше жылдың бедерінде қайта-қайта құбылып тұрса да, қазіргі қарқын жаман емес. Әріге бармай-ақ, биылғы жылдың 10 айында 71 миллион тоннадан астам мұнай өндірілген, бұл былтырғыдан 11 пайызға артық көлем. Өткен жылдың күзінде іске қосылған «Қашағанның» үлесі 6,5 миллион тонна шамасында.

Энергетика министрі Қанат Бозымбаевтың айтуынша, келер жылы 86 миллион, ал 2022 жылға қарай жылына 88,2 миллион тонна көмірсутегі өндіріледі деген оптимистік жос­пар жасалған. Яғни тоқсаныншы жылдардың басындағы 20 миллион тонна шамасындағы көрсеткішпен салыстырғанда өнім көлемі еселеп артты, алдағы уақытта да арта беруге тиіс.

«Мұнай да бар, газ да бар. «Қарашығанақ – жаңа ғасырдың еншісіне тиер мол кен ордасы»,– депті «Егемен Қазақстан» газетінде жария­ланған мақаласында Камал Смайылов. Шынында да, жаңа ғасырда Батыс Қазақстандағы кеніш елі­міздің бюджет қазанын байытуға зор ықпал етіп келеді. Ағымдағы жылы өндірілген шикізаттың 10 миллион тоннадан астамы «Қарашығанақтың» еншісінде.

Тағы да «Камал Смайлов былай дейді: «Шикі мұнайды өндіруді көбейткен, басқа елдерге сатқан дұрыс. Дегенмен ертең мұнайдың өзін емес, оның дайын өнімдерін сатқан әлдеқайда тиімді де өтімді болатын уақыт келеді». Тоқсаныншы жылдары көмірсутегін өңдемек түгілі, оны жердің астынан алудың өзі оңайға соқпағаны мәлім. Ол кезде өндіріске қажетті құрал-жабдық та, қаражат та, тиісті мамандар да болмаған-ды. Ал қазір шикі мұнайды шетел асыра бергеннен гөрі, оны тереңдетіп өңдеудің пайдасы ұшан-теңіз екенін түсініп, соған талпынып жатқан жайымыз бар. Елбасы Н.Назарбаев та шикізатты тереңдетіп өңдеу қажет екенін, мұнай химиясын дамыту керектігін үнемі айтып, тиісті тапсырма беріп келеді.

Жыл басынан бері 57,7 миллион тонна мұнай экспортталып, был­тырғымен салыстырғанда 13 па­йызға асып түссе, өңдеуге жұм­сал­ған шикізат көлемі де көбейген. Атап айтқанда, мұнай өнімдерін алуға 12,2 миллион тонна шикізат жаратылыпты. Соның нәтижесінде 2,46 миллион тонна жанармай, 244,6 мың тонна авиа­ке­росин, 3,4 миллион тонна дизель оты­ны, 2,6 миллион тонна мазут алынды.

Көгілдір отын өндірісіндегі ахуал қалай? Он айда 43,5 миллиард тек­ше метр газ өндіріліп, былтырғы кезеңдегі көрсеткіш 26 пайызға асыра орындалыпты. Мұнай битумын өндіру, экспорттау ісінде де ілгерілеу бар. 688 мың тонна битумның 86 мың тоннасы Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан сынды елдерге жіберілді.

Біз тек мұнай-газға қатысты аз-кем мәліметті, ширек ғасыр ішіндегі өндірістің әлеуетін тілге тиек етуге тырыстық. Әйтпесе, геологтар айқындаған деректер бойынша, ең құнды деген қазба байлықтар қорынан Қазақстан әлем елдерінің ішінде көш басындағы ондықтан ойып орын алады. Тек соны ел игілігі үшін кәдеге жарата алсақ болғаны.

Арнұр АСҚАР,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.12.2018

Самал Еслямова «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атанды

14.12.2018

1991 жылдан бері қазақ жерінде 8,7 миллион сәби дүниеге келді

14.12.2018

Бурабайда «Қансонар-2018» халықаралық турнирі өткізілді

14.12.2018

Еуропа лигасы: плей-оффқа шыққан 16 команда анықталды

14.12.2018

Азаттықты айшықтаған аламан

14.12.2018

Президентке жасалған тартулар

14.12.2018

Батыс Қазақстанда жер қатынастары қызметі электронды форматқа көшті

14.12.2018

«Балуан Шолақ» көрерменімен қауышады

14.12.2018

Мемлекеттік марапаттарға ие болды

14.12.2018

Отырарда Шәмші Қалдаяқов атындағы саябақ пен ескерткіш ашылды

14.12.2018

Қарағанды облысының «Жыл мұғалімі» белгілі болды

14.12.2018

Бүркітшілер олжалы оралды

14.12.2018

Азат елдің бағы да жоғары

14.12.2018

Көк ту рухымызды көтерді

14.12.2018

Мерекеге орай құттықтаулар

14.12.2018

Әл-Айннан олжалы оралды

14.12.2018

Ғасырлар бойы армандаған азаттық

14.12.2018

«Куньлунь РС» клубынан басым түсті

14.12.2018

Оралда «Жаһанша оқулары» өтті

14.12.2018

Әнұранды асқақтатқан саңлақтар

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу