Елес пен белес

«Аш бала тоқ баламен ойнамайды» деген аксиомаға айналған қағида бар. Бүгінде еліміздің экономикасы еңсе тіктеп, халықтың әл-ауқаты жақсарса, басқа елдер Қазақстанды терезесі тең әріптес санауға көшсе, оған жеріміздің астындағы мол қазба байлық­тың, сол байлықты кәдеге жарата алғанымыздың зор ықпалы тигені анық. 

Егемен Қазақстан
11.12.2017 70
2

Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан әлемнің алпауыт мұнай экспорттау­шы елдерінің санатына қосылды. Ұсынатын өнімі бар, қоятын талабы бар елмен басқа мемлекеттер де есептесетін болды. Көзі тірісінде қазақ жерінің асты-үстіндегі байлығын түгендеп, алтын-күміс, мұнай-газ, мыс-мырыш, көмір мен темір қорының көлемін қағазға қаттап кеткен қарымды қаламгер Камал Смайыловтың «қара алтынға» қатысты не дегеніне құлақ түрейік.

«Мұнайға бай Парсы елдері, Латын Америкасы, Ресей, АҚШ сынды мемлекеттерден кейін 13-орындамыз. Бұл ғаламат байлық. Батыс өңірді айтпағанда, Арал аймағында да үлкен мұнай «теңізі» бар, оның қоры 350 миллион тонна. Осы жерде 100 миллиард текше метр газ жатыр», депті жарықтық.

Әрине тәуелсіздік таңсәрісінде ірі мұнай экспорттаушы елге айналу міндеті әлі елес болатын. Соңғы жылдардағы көрсеткіштерге көз жүгіртсек, ширек ғасыр бұрынғы елес бүгінде бағындырылған белеске айналған түрі бар. «Қара алтынның» құны бірнеше жылдың бедерінде қайта-қайта құбылып тұрса да, қазіргі қарқын жаман емес. Әріге бармай-ақ, биылғы жылдың 10 айында 71 миллион тоннадан астам мұнай өндірілген, бұл былтырғыдан 11 пайызға артық көлем. Өткен жылдың күзінде іске қосылған «Қашағанның» үлесі 6,5 миллион тонна шамасында.

Энергетика министрі Қанат Бозымбаевтың айтуынша, келер жылы 86 миллион, ал 2022 жылға қарай жылына 88,2 миллион тонна көмірсутегі өндіріледі деген оптимистік жос­пар жасалған. Яғни тоқсаныншы жылдардың басындағы 20 миллион тонна шамасындағы көрсеткішпен салыстырғанда өнім көлемі еселеп артты, алдағы уақытта да арта беруге тиіс.

«Мұнай да бар, газ да бар. «Қарашығанақ – жаңа ғасырдың еншісіне тиер мол кен ордасы»,– депті «Егемен Қазақстан» газетінде жария­ланған мақаласында Камал Смайылов. Шынында да, жаңа ғасырда Батыс Қазақстандағы кеніш елі­міздің бюджет қазанын байытуға зор ықпал етіп келеді. Ағымдағы жылы өндірілген шикізаттың 10 миллион тоннадан астамы «Қарашығанақтың» еншісінде.

Тағы да «Камал Смайлов былай дейді: «Шикі мұнайды өндіруді көбейткен, басқа елдерге сатқан дұрыс. Дегенмен ертең мұнайдың өзін емес, оның дайын өнімдерін сатқан әлдеқайда тиімді де өтімді болатын уақыт келеді». Тоқсаныншы жылдары көмірсутегін өңдемек түгілі, оны жердің астынан алудың өзі оңайға соқпағаны мәлім. Ол кезде өндіріске қажетті құрал-жабдық та, қаражат та, тиісті мамандар да болмаған-ды. Ал қазір шикі мұнайды шетел асыра бергеннен гөрі, оны тереңдетіп өңдеудің пайдасы ұшан-теңіз екенін түсініп, соған талпынып жатқан жайымыз бар. Елбасы Н.Назарбаев та шикізатты тереңдетіп өңдеу қажет екенін, мұнай химиясын дамыту керектігін үнемі айтып, тиісті тапсырма беріп келеді.

Жыл басынан бері 57,7 миллион тонна мұнай экспортталып, был­тырғымен салыстырғанда 13 па­йызға асып түссе, өңдеуге жұм­сал­ған шикізат көлемі де көбейген. Атап айтқанда, мұнай өнімдерін алуға 12,2 миллион тонна шикізат жаратылыпты. Соның нәтижесінде 2,46 миллион тонна жанармай, 244,6 мың тонна авиа­ке­росин, 3,4 миллион тонна дизель оты­ны, 2,6 миллион тонна мазут алынды.

Көгілдір отын өндірісіндегі ахуал қалай? Он айда 43,5 миллиард тек­ше метр газ өндіріліп, былтырғы кезеңдегі көрсеткіш 26 пайызға асыра орындалыпты. Мұнай битумын өндіру, экспорттау ісінде де ілгерілеу бар. 688 мың тонна битумның 86 мың тоннасы Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан сынды елдерге жіберілді.

Біз тек мұнай-газға қатысты аз-кем мәліметті, ширек ғасыр ішіндегі өндірістің әлеуетін тілге тиек етуге тырыстық. Әйтпесе, геологтар айқындаған деректер бойынша, ең құнды деген қазба байлықтар қорынан Қазақстан әлем елдерінің ішінде көш басындағы ондықтан ойып орын алады. Тек соны ел игілігі үшін кәдеге жарата алсақ болғаны.

Арнұр АСҚАР,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Маңғыстауда теміржол вокзалында мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің жәрмеңкесі өткізілді

16.10.2018

Жаңақала мен Қазталов ауданы тұрғындары таза суға қол жеткізді

16.10.2018

Қаржы министрлігі инвесторлардың жекешелендірілген нысандар бойынша міндеттер орындауын бақылайды

16.10.2018

Б. Сағынтаев «Президенттің Бес әлеуметтік бастамасын» іске асыру жұмыстарын жандандыруды тапсырды

16.10.2018

Қарсыластар арасында осалы жоқ

16.10.2018

Шабуылда Щеткин жоқ

16.10.2018

Алматыда Ингмар Бергманның мемориалдық көрмесі өтуде

16.10.2018

11 қазақ футболшысы алаңға шығады

16.10.2018

Маңғыстауда «7 -20-25» бағдарламасы бойынша 194 өтінім қолдау тапты

16.10.2018

Мемлекет басшысы Энергия тиімділігі орталығына барды

16.10.2018

Аралда пластикалық қайық жасалады

16.10.2018

Өскеменде Әміре Қашаубаев атындағы республикалық фестиваль өтеді

16.10.2018

Алматыда алма музейі ашылды

16.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Әсем» білім беру және таным орталығына барды

16.10.2018

Мектеп түлектері жарты жыл бұрын оқуға түсе алады

16.10.2018

Маңғыстау облысы 2018 жылға 464 миллиард теңге инвестиция тартуды жоспарлап отыр

16.10.2018

Қазақстан Ардагерлер кеңесі Бурабайда бас қосты

16.10.2018

Спорттың жекпе-жек түрлері бойынша конфедерация кубогының іріктеу туры өтті

16.10.2018

Кашемирді күтіп киіңіз

16.10.2018

Қыз-келіншектерді маммологке тегін тексерілуге шақырады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу