Жол апатынан арылу арман ба?

Несін жасырайық, қазір респуб­ли­калық тас жолдар бойында, қалалар­да ірі жол-көлік апаттары белең алып барады. Кіші де, үлкен де темір көлік құрсауында опат болып жатыр. Әрине, сарапшылар жол жүрісі кезінде кездесетін мұндай жол апаттарының себептерін жою мүм­кін емес дейді. 

Егемен Қазақстан
12.12.2017 387
2

Солай демеске лаж жоқ секілді. Өйткені жолдағы кез­де­сетін келеңсіздіктер салдарынан талай жан опат болатын апаттар саны жыл өткен сайын арта түсуде.

Ал сол келеңсіздіктерге тосқауыл қоятын заң жоқ деп айта алмайсыз. Заңға сәйкес тәртіп те қатаң ұста­лынады. Бірақ мына бейбіт заманда күн сайын, тіпті сағат сайын емес, минут сайын жол-көлік апатынан адам опат болады дегенге сенгіңіз де келмейді. Бірақ сенбеске де амал жоқ. Үлкендердің өзін айтпағанда, болашағымыз бала десек, сол жолдарда әр төрт минут сайын бір бала қаза табады екен. Олардың, бұған қоса, тағы жүздегені түрлі жарақат алады. Жарақаттарынан айығып кетсе жақсы, ал мүгедек болып қалатындары қаншама. Ол балалар сіздің де балаңыз немесе немереңіз болуы әбден мүмкін ғой. Жаныңыз түршігеді.

Бұл қасірет кез келген адамның басына түсуі бек мүмкін. «Сен басшысың, сен бағыныштысың» деп жол апаты айырып тұрмайды. Қараңыз, тек 2011 жылдан бастап Қазақстанда жол апатынан екі мыңға жуық бала қаза тапқан, бұл қаза болғандардың жалпы санының 10 пайызы ғана, олардың ішінде мың­ға жуығы – мектеп оқушылары. Ал бұ­ған соңғы кездерде мерт болғандар­ды тағы қосыңыз. Балалардың көбін көлік қаққан. Сұм ажал кімді болса да әйтеуір бір алатыны белгілі ғой. Бірақ көлденеңнен келген апат жас ғұмырды көктей үзіп жіберетіні неткен өкінішті. Соңғы жылдары жол-көлік апатынан опат болғандардың саны Ауған соғысында он жылда қайтыс болған адамдардың санынан әлдеқашан асып кеткен. Сонда қарасаңыз, жолдарда мылтықсыз соғыс жүріп жатқандай. Ал қайткенде бұл қасіреттің алдын алуға болады?

Бұл мәселе жайында алаңдап, бас қатырып жатқан мемлекеттік тиісті органдар да жоқ емес. Соның бірі – Бас прокуратураның жанындағы Құқық қорғау академиясы. Олар Жол жүрісі қауіпсіздігінің ұлттық тұжырымдамасын да жасап шыққаны белгілі. Ал басқа салалардың мұртын балта шабар емес. Осы Ұлттық тұжырымдамадан байқағанымыздай, егер билік бұл мәселеге нақты назар аударып, білек түре кірісер болса қандай қасірет болмасын, оның алдын алуға, санын азайтуға кепілдік бар екен. Біріншіден, барлық сарапшы біткен бір тұжырымға келгендей, алдымен, көлік жолдары бар талапқа сай болуы қажет. Әрбір көлік жүретін жолда жаяу жүргіншілер өтетін жер асты не жер үсті өткелдері міндетті түрде салынуы қажет. Мұндай өткелдердің болмауы, адамдарды ажалға итермелеумен бірдей деген сөз. Мүкін­дігінше көше қиылыстарында көлік­тер кедергісіз өтіп кететіндей жағдай жасалса, жол апатының 80 пайызы бірден кемір еді. Өйткені жол-көлік апатының дені осы жол қиылысында орын алып жатады.

Сөзімізге дәлел, 2011 жылдан бас­тап республика аумағында 88 814 ЖКО болып, оларда 13 894 адам қаза тапқан, олардың ішінде жаяу жүргіншілер 5000-нан астам. 25 мыңнан астам адам жарақат алған. ЖКО-дан келген экономикалық шығындарды Азия даму банкі 1 052 млрд теңге деп немесе 2012 жылғы ІЖӨ-нің 3,5 пайызы мөлшерінде бағалапты. Сонда қазіргі жолдардағы туындаған үрдіс нәтижесіне сай есептесек және соған сай жүйелі шаралар қабылдамаған жағдайда Қазақстан 2022 жылға дейін тағы 21 мыңның үстінде адамынан айырылуы мүмкін. Сондай-ақ одан да көп, яғни 266 мың адам жарақат алуы әбден мүмкін көрінеді.

Және жыл сайын еліміздің жолдарында орта есеппен 17 жасқа дейінгі 160 бала қаза табатындығын ұмытпаған жөн. Бұл әрине қайғылы сандардың бер жағы ғана ғой. Сондықтан алдымен жолдардың сапалы салынуы бас­ты назарға алынуы тиіс. Жолдағы әрбір ойық, шұңқыр апатқа соқтырады. Бірақ көше жолдарының сапасы сын көтермейді. Ал жалпы жолдарды салу мен реконструкциялауға соңғы бес жылда 1,8 трлн теңге жұмсалған екен. Автожол саласындағы жобаларды іске асыруға «Нұрлы жол» мем­лекеттік инфрақұрылымды дамыту бағ­дарламасы шеңберінде 2016 жылы Ұлттық қордан 151,3 миллиард теңге қаражат бөлінген.

Сонда былай қарасаңыз, заң бар, қаражат жеткілікті, жұмыс жүріп жатқандай, бірақ сапасыз жолдар саны көбеймесе, еш азаяр емес. Соған сай жол апаты да артып барады.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.11.2018

Асқар Шәкіров ұлттық құқық қорғау мекемесімен өзара іс-қимылын оң сипаттады

15.11.2018

Алматыда «Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері»  атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

15.11.2018

Алматы полициясы: ірі сатып алушының үйінен ұрланған заттар иелеріне қайтарылды

15.11.2018

ШҚО-да атқа мінген ауыл әкімі қасқырдан құтқарып қалды

15.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

15.11.2018

Қостанайда жол-көлік оқиғасы 5,9 процентке азайды

15.11.2018

Аягөзде зағип жандарға құрмет көрсетілді

15.11.2018

Алматы полициясы: өтінім беру 15 минутқа дейін қысқартылды

15.11.2018

Тараздық оқытушылар мен студенттер «Ашық диктант» акциясына қатысты

15.11.2018

Алматы полициясы азаматтарды мүліктік қауіпсіздік шараларын сақтауға шақырады

15.11.2018

Солтүстік Қазақстанда вандализм әрекеттері азаяр емес

15.11.2018

Халық ақынының халық алдындағы есебі

15.11.2018

Маңғыстаулық мемлекеттік қызметшілер айтыскер ақынмен кездесті

15.11.2018

Жамбыл облысының тариф мәселелері жөніндегі кеңес

15.11.2018

Жастар жылынан не күтесіз? (видео)

15.11.2018

Антиядролық қозғалыстың 30 жылдығына арналды

15.11.2018

Қостанай қанаттандырған қаламгер

15.11.2018

Жәния жаңа жұлдыздарды жақты

15.11.2018

Өнерінің бәсі жоғары өңір

15.11.2018

Инвесторларға тиімді ұсыныс

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу