Ауыл әкімі: бюджет пен бедел

Анау ғасырдың басында нағыз ұлт жазушысы, Бейімбет Майлин «Гүлденсе ауыл – гүлденеміз бәріміз, Ауыл дене, біз – қозғатар жанымыз. Кел, еңбекші, қол ұстасып бір туға, Жиналайық қалмай жасы, кәріміз!», деп ауылды көркейтуге елді шақырғаны алдыңғы толқынның есінде болса керек. Сол үлгі қазір де күн тәртібіне шықты.

Егемен Қазақстан
01.01.2018 95
2

Шынында, ауыл – алтын бесік. Бұл жаттанды, жарамсақ сөздей естілер. Бірақ жер иесі қазаққа олай естілуі, әсте мүмкін емес. Ақиқатына келсек, қазақтың тірегі де, тірлігі де жерінде, ауылында жатыр. Бабалардан қалған байтақтың қоламтасын өшірмей отырған да ауыл адамдары. Қаланы көркейтіп, көлбең-көлбең бастырып отырғанда қазақ жерінің асты мен үстіндегі байлығы. Жері жоқ ел ел бола ма?! Жерін тиімді пайдаланбаған жұрт жұрт па?! Қазақты әлем таныса, алдымен сол жердің кеңдігіне, дәулетінің молдығына, халқының ұйыған бірлігіне, ұя бұзбайтын бейбітшіл тірлігіне қарай бағалап отыр. Ас ішіп, аяқ босатпайтын, бөз киіп тоздырмайтын жер бетінде жан жоқ шығар. Сол асың мен бөзің, яғни шикізат ауылда өндіріледі. Қазір әлем халқының табиғи тағам дегенде таңдайлары тақылдап отыр. Оның арнасы қазақ жерінде екенін, баяғыдағы бабаларымыздың сөзімен тәмсілдесек, ойық тұмақ орыс та, қиық тұмақ қытай да, өзгелер де біліп, қыры мен ойына, көк тіреген тауы мен көсіліп жатқан даласына көз салып, тату көршілік, берік достық аясындағы қарым-қатынаста болуға ұмтылуда. Осы ұмтылыс үдей берсе, ауылда өндірілетін өнім құны алтынмен пара-пар болуы күмәнсіз. Қазірдің өзінде табиғи өніміміз шетке жіберіліп жатқанын естіп-біліп отырмыз. Әсіресе жасанды тамақ пен киімнен азар да безер – іргедегі көршіміз табиғи бір түйір дәнге сусап отырғаны белгілі.

Осыны Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев ерте ескеріп, «Дипломмен – ауылға!» бағдарламасына бастамашы болды. Есейіп бара жатқан алдыңғы толқынның орнын жастар бассын деген ниетпен озық идеяны елдік іске айналдырды. Оқыған жас ауылға барса, ондағы жас солармен қоян-қолтық араласып, кіндік қаны тамған жердің тірлігін оңалтып, тірегі болады деді. Осы жақсы бастама кей тұста жергілікті жердегі басшылардың салғырттығынан, жұрт болып жұмылып жағдай жасамаудан, қаржы жоқ деген желеумен кей өңірлерде баянды болмағанын несін жасырамыз. Таудай үмітпен барып, әлгіндей үйлесімсіздіктен салы суға кетіп қайтқандар да жоқ емес, бар. Біз мұны неге айтып отырмыз, себебі Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің «100 нақты қадам» Ұлт жоспарының 98-қадамында ауыл, село, кент секілді елді мекендердің дербес бюджетін енгізуді міндеттеп, соған дайындық жұмысын жүйелі жүргізуді тапсырған болатын. Енді соны жүзеге асыру басталады. Яғни 2018 жылдың алғашқы күнінен тұрғындары екі мыңнан асатын ауыл әкімдері бюджетке өздері иелік етеді. Иелік етіп қана қоймайды, жиналған қаржыны бұрынғыдай жоғарыға жалтақтамай, өзі жұмсап, өздері басқарады. 2020 жылдан барлық ауыл басшыларының өз қолы өз аузына жетеді. Бейімбет өлеңіндегі «Гүлденсе ауыл – гүлденеміз бәріміз... Жиналайық қалмай жасы, кәріміз» деп бас құрайтын күн туды. Бұл ауылдың басындағы тұманды сейілтері хақ.

Бұрын ауыл жұртынан түскен түсім­ге иелік ете алмай, ортақ қазаннан ойда­ғы­­сын ала алмай, алдыңғы билікке алаң­­дай беретін ауыл әкімдері осы мүм­­кін­дікті дөң­гелетіп әкетсе, қане? Мұн­дай жұ­мыс­ты қазірдің өзінде атқарып жүр­ген­дер де, ауыл әкімі атын малданып, бер­ген көлікпен аудан мен ауыл арасын шаң­­дататындар да баршылық. Егер осы іс оң шешімін тапса, жеке-жеке кетіп, өз тірлігімен күн көріп отырған ауылдың бір орталыққа бірігіп, жұмылуларына жол ашылады. Бәрін ақша шешетін заманда қолына ақша тиген ауыл әкімі оны қожыратпай, жұртқа пайдасы тиетін іске жаратса, шашыраған ауыл шара­сыз­дықтан құтылары айдай анық. Әрине түсім әртүрлі ғой дейтіндер табылар. Барды ұқсатам дегенге қазақ жері тарлық етпе дейді. Жоқтан бар жасап, қара тас­ты қақыратып әдемі өмір сүріп отырған жұрттар әлемде аз ба?

Қайталап айтсақ, ендігі жерде ауыл әкімі бұрынғы қалыбында қалып қоймай, жоғарыдағының жетегінде кете бермей, заң аясында, Елбасы міндеттеген іске сай сауаттылықпен қызмет етуі керек. Олар ендігі жерде сатып алу, сату, тендер өткізу ісімен де айналысатын болады. Мұның бәрі ат үстінде атқарылмайтын жұмыс. Жасыратыны жоқ, көптеген ауыл әкімдері әлі күнге көрермізбен жүрген тәрізді. Оны елге барғанда аңғарғандай болдық. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағыдай емес, қаржы қолға тиген кейбір аудан әкімдері шетінен «құдіретті» болып кеткендей. Оған еліктеген төңірегіндегілер де кем қалмауға тырысады. Мұндай «кеселге» ауыл әкімі ұрынбаса екен. Алдыңғылардың жолдарымен жүрмей, арлы шенеунік болуы тиіс. Ауылдың «жыртық тесігін» бітеу үшін нақты жоба-жоспар жасамаса, түскен қаржының бір тиынын құратпай жұмсамаса, алыстағы облыс, аудан секілді емес, көз алдында жүрген жұрт сілкіп алары рас. «Бұрынғы тіске сыздық болмайтын аз-кемнің қасында бұл бір батпан құйрық екен», деп ауыл әкімі қаржыдан шатысса, ел сенімінен, өзін-өзі басқаруға жол ашып, бюджетін бекітіп берген Елбасы үмітінен айырылып, беделден жұрдай болары күмәнсіз.

Сүлеймен МӘМЕТ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу