Бабалар сөзі, елдіктің көзі

Жұрт болып жұмылудың, ұлт болып ұйысудың үлгісіне бабалардан қал­ған сөздерді естіп, өнегелі жазбалар­дан оқып отырғанда көз жеткізесің. Әсі­­ресе, қазақтың төрт құбыласын тү­ген­деп, кемін толтырып, кетігін бітеп отыр­­ған, бір ананың, бір әкенің те­те ұлың­дай үш бидің өнегесін ту етіп тө­беңе көтерсең, көкейіңе шырақ етіп жа­ғып жүрсең, алдыңғының ақыл-парасатын қарынның қамы демей, көңіліңнен кетірмей, қарауылдай баға білсең – береке бірлік салтанат құрып, ұтыл­майды екенсің. 

Егемен Қазақстан
05.02.2018 124

Көзінде оты бар баланы бабалар қы­ран­ның балапанындай баулыған. Бетін қақпай, белін буып, сол жолды толқын- толқын ұрпақ жалғаған. Алдымен үш бидің кісілігі мен кішілігін үлгі етсек, ұлттық рухымыз биіктей беретіні сөзсіз. Бұған мысал келтірер болсақ үш арысымыз ағалы-інілі ретінде бірін-бірі төмендегіше бағалап, ізет көрсетіпті.

Төле би: «Уай, қос інім, қос шыра­ғым!» десе, Әйтеке би: «Уай, Төкем! «Аға – бордан, іні – зордан» демей ме. «Іні – найза, аға – қорған» дейді. Ал Қазыбек би: «Уай, Асыл ағам! Уай, асқақ інім! Ағасы бардың жағасы бар емес пе! Інісі бардың тынысы бар емес пе!» дейді. Бұл неткен жарасымдылық, мейірім төккен мына сөздер бүтін қазақты ақ киіздің үстіне алқа қотан отырғызғандай күй кештірмей ме?!

Сол бүтін қазақ, шүкір, бүгінде ала тайдай ала-құла емес, бабалар салтымен елі кенелген, төлі теңелген бүтіндікпен күн кешіп отыр емес пе!

Бабалар сөзінде «Бұл заманда не ғаріп?» (Асанқайғы) дейді. Сөйтеді де, «Ата жұрты бұқара, Өз қолында болмаса, Қанша жақсы болса да, Қайратты туған ер ғаріп» дейді Асанқайғы. Тәубе, ата жұрт өзімізде, ел бірлігі сөзімізде. «Күлдір, күлдір кісінетіп, Күреңді мінер күн қайда?!» деп алып, Доспамбет жырау «Бетегелі Сарыарқаның бойында» «Аққала ордам қонған жұртта» отырсақ депті.

«Қол аяғым бұғауда: Тарылды бай­тақ кең жерім!» (Жиембет жырау), «Дұшпан­нан көрген қорлығым, Сары су болды жүрекке, Он жеті де құрсанып, Қылыш ілдім білекке, Жауға қарсы аттандым, Жет­кіз деп Құдай тілекке» (Ақтамберді жырау) деп зар кешкен бабалар тілегі орындалды. Қазір азат елміз. Сол бабалар ел болғанда «Осынша берген дәулетті, Көтеріп тұра алар ма екенбіз!» дегені де бар (Ақтамберді жырау).

Ширек ғасырдан асты. Бір замандары жақсыларымыз: «Жақсылар кеңес құрғанда, Мұртымыз көкке шаншылып, Бұрын да сөйлер ме екенбіз» (Ақтамберді жырау) десе, қазір ол тілекті де Тәңірім берді. Топты жарып төрге озып «Мынау жалған сұм дүние, Өтпей қоймас демеңіз» (Бұқар жырау) дейтін дәрежеге жеттік. Ендігі тірлікте береке-бірлікке, жұрт болып жұмылып, «Қазақтың сахарасы жүз құлпырған, Қытай мен орыстарды қызықтырған» деп Қожаберген жырау ескерткендей, бабалар сөзіне бағып, ұлттық рухты жанып, әр қазақ мәңгілік елдің мәйегіне айналса, «Айнала алмай ат өлсін, Айыра алмай жат өлсін» (Бұқар жырау) деріміз хақ.

Егер бабалар сөзін ұқпасақ, ол бірте-бір­те қағыс қалып ұмытыла беруі мүмкін. Бір толқын ұрпақ әлемдік деп алда кетіп барады атойлап. Олар ұлтым, жұртым деп артына қарамаса бабалар сөзі архаизмге айналып кетуі ғажап емес. Біз мұндай жолдан өткенбіз. Кеңес тұсында ұлт сөзін, ұлт құндылығын архаизм деп мұрнымызды шүйірген кезіміз де болған. Кейін барлап қарасақ, оның бәрі архаизм емес, қазақтың болмысынан жаралған, таза қан, мөлдір жандай жауһарымыз екен ғой. Зұлым саясат архаизм деген сөзді біздің уланған санамызға сіңіру арқылы жадымызды жаңылтыпты.

Дәл қазір әлемдік өркениетке ұмтыл­ған тұста жас ұрпаққа осындай ұлт қасие­тін, ұлт сөзін ұқтыра алмасақ, бүгінгі күн- кө­ріске риза болып жүре берсек, ертең барымыздың біразын көнерді деген желеу­мен тағы да архаизмге ысы­рып жіберуіміз кәдік. Соны ерте болжаған Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев рухани жаңғыру идеясында, «...Ұлттық дәстүрлерге шекеден қарамауға...» үндеді. «Егер жаңғыру елдің ұлттық – рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деп соқырға таяқ ұстатқандай қадап айтты. Ендеше бабалар сөзі, Абай сөзі әр қазақтың, әсіресе ұлттың тізгін шылбырын ұстаған азаматтардың көңілінде жүрсе, тіпті ондай құндылықтарымыз қызмет үстелінің үстінде жатса, қане!

Ойды ой қозғайды Түркістанның 1500 жыл­дығын атап өту кезінде сол қала­дағы атқарылып жатқан жұмысты бас басылымға беріп отыру үшін сонда бір айдай жүргеніміз бар еді. Күнде ертеңгісін қала әкімі қабылдап, кеше не біттімен, бүгін не істелетінімен таныстырып отыратын. Бір жолы әкімнің орынбасары сол үрдісті жалғады. Қызмет үстелінің шетінде Абайдың бір томдығы мен Д.Қонаевтың «Өтті дәурен осылай» кітабы жатқанын көрдік. Әлгі азамат «Мен осы екі кітапты бір шолып шығып барып жұмысымды бастаймын. Сабақ алатын дүние көп мұнда» дейді. Орынбасар өзбек жұртының өкілі еді.

Қазақтың бүгінгі ұл-қызы да осылай ұлт жақсыларын ұлықтаса, олардың үлгісін өнеге тұтса, бабалар сөзін бағаласа, елдіктің сөзі екен-ау десе, даналар өсиеті­нің құнын ұқса жан әлемі жаңғырар еді. Бүгінгідей алмағайып заманда сап алтындай сақталған жауһарларымызды қазақ ұлтының өкілі ретінде өзі де танып, өзгеге де танытар еді. Бұл кейінгі ұрпаққа сабақ болып, ұлттық қасиетіміз, киелі асылдарымыз мәңгі ел тұғырында мызғымай тұрар еді.

Сүлеймен МӘМЕТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.08.2018

Джакартада Жазғы Азия ойындарының ашылу салтанаты өтті

18.08.2018

БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Кофи Аннан қайтыс болды

18.08.2018

Мемлекеттік хатшының қатысуымен Бұқар жыраудың 350 жылдық мерейтойы өтті

18.08.2018

Пара алған әкімдердің қылмысы әшкере болды

18.08.2018

Елордада «Ұлы дала рухы» республикалық фестивалінің солтүстік аймақтық іріктеу жарыстары өтіп жатыр

18.08.2018

Астанада түркі тіл білімінің өзекті мәселелері талқылануда

18.08.2018

Бүгін ауыл жасөспірімдерінің республикалық II жазғы спорт ойындары басталады

18.08.2018

Допинг дауынан кейін «Канело» ресми түрде қайта рингке оралды

18.08.2018

Ыбырай Алтынсариннің отбасы қолданған жәдігерлер жұрт назарына ұсынылды (ВИДЕО)

18.08.2018

Астанада мемлекеттік қызметкерлер арасында спорттық сайыс өтіп жатыр

18.08.2018

Қаламгер Сұлтан Қалиұлы дүниеден озды

18.08.2018

Бүгін Азия ойындарының салтанатты ашылуы өтеді

18.08.2018

Мыңнан аса астаналық веложарысқа қатысуда

18.08.2018

ҚМДБ еліміз қалалары бойынша айт намазының уақытын жариялады

18.08.2018

Демалыс күндері елімізде ауа райы құбылмалы болады

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

17.08.2018

Тау туризмін дамыту қажет

17.08.2018

Еңбек ері – ұрпаққа үлгі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу