Тұрақты тіркестер һәм бүгінгі тұрмыс талабы

Кейде әлмисақтан айтылып келе жатқан тұрақты тіркестердің күні бүгінге дейін күн тәртібінен түс­пегені былай тұрсын, заман талабына орай өзектілігі арта түскенін байқауға болады. Мәселен, түкке тұрмастай көрінетін ұсақ-түйектің өзін кәдеге жаратып, болмашы жерден табыс табатын епті адамдарға, сараңдау адамдарға біздің қазақ «Жұмырт­қадан жүн қырыққан», «Қара судан қаймақ айырған» деп анықтама беріпті.

Егемен Қазақстан
27.02.2018 229
2

Кәсіпкер, Мұнай сервистік компаниялар одағының алқа төрағасы Рашид Жақсылықов бір сұхбатында Венгриядағы малды сою әдісіне қа­тысты көзімен көрген оқиғаны баяндап берген еді.

– Сиырды бауыздаған кезде бір тамшы қанын жерге тамызбады. Тамшылаған қанды арнайы ыдысқа тосып алды, балықтарға жем ретінде пайдаланады екен. Терісін мұқият өңдеп, жоғары сапалысын Италияға жібереді, орташаларын Түркияға экспорттайды. Бұл жақта етті сүйексіз сатады екен, сүйегін түгел майдалап, ұнтағын дәрумен ретінде құндыз­дар­дың тамағына қосып береді, – деді ол. Бұл «Жұмыртқадан жүн қы­рық­қанның» үлгісі емей немене?! Осын­дай үнемшілдік, тапқырлықтың қай жері жаман?!

Ал бізде ше? Атакәсібіміз, бабаларымыз мыңғыртып мал айдаған деп мақтанатын ел осы төрт түліктің өнімімен мұртын майлағаны шамалы. Мал соңында таң атырып, күн батырып жүрген ауылдағы ағайынның бәрі бірдей байып кетпегені және рас. Себебі мал басы жыл санап көбейсе де, өнімін тереңдетіп өңдеу жағы әлі ақсап тұр. Қазақстанда жыл сайын 6 миллионға тарта ірі қараның кем дегенде 1 миллионға жуығы, 16 миллион ұсақ малдың 5 миллиондайы сойылады екен. Қаны мен сүйегін қоя тұрайық, терісінің өзін кәдеге жаратсақ сапалы былғарымен республиканы түгел қамтуға, экспортқа шығарып табыстың астында қалуға болар еді. Өкінішке қарай, қалдықсыз технологияны меңгерген елдердің көзіне ен байлық болып елестейтін шикізаттың басым көпшілігі, яғни 7,5 миллион тоннаға жуық тері өңделмеген күйі шетел асады. Облыстардағы 12 тері өңдейтін зауыттың ешқайсысы то­лық қуатымен жұмыс істемейді. Тері қа­былдау ісі жолға қойылмаған, өнімнің басым көпшілігі әркімнің қорасында тулақ болып тапталып жатады.

Тері демекші, Түркиядағы қандас­тарымыздың арасында тері өңдеу, былғары өнім шығару ісімен айна­лы­сатын жеке кәсіпкерлер көп екен. Оның себебі мынада көрінеді. Өт­кен ғасырдың 30-жылдарында тағ­дыр желі айдап Түркияға көшіп бар­ған қандастарымыз күн көру үшін атакәсібін дамытып, тері өңдеп, ауған жерінде үйренген әдістері бо­йын­­­ша етік және басқа да былғары бұ­йым­дар тігумен айналысыпты. Солар­дың ұрпақтары бүгінде кәсіпті жетілдіріп, былғары киімнің түр-түрін шығаратын фабрикалар, оны сататын дүкендер ашқан. Ондай дүкендер же­лісі қазір Қазақстанда да ашылып жатыр.

Тері өңдеу ісін жай ғана мысал ре­тінде тілге тиек етіп отырмыз. Ет пен сүттің де бағасы қалада қым­бат­та­ғанымен, ауылда әлі арзан. Оны сату, түрлі өнімдер шығару ісі толыққанды жолға қойылған жоқ. Дамыған елдер меңгеріп жатқан қалдықсыз технология, шикізатты тереңдетіп өңдеу үдерісіне қатысты өзімізге таныс дүние болған соң айтып отырмыз.

Тағы бір мысал келтіре кетейік. Отандық мұнай-газ өндірісінде «Shell», «Chevron», «Agip» сынды әлемге әйгілі компаниялардың көмірсутегін шикізат күйінде экспорттап, кейін шетелдерде терең өңдеп, дайын өнімге айналдырып елімізге қайта әкелгенде қолданбайтын қазақ кемде-кем. Көліктің тежегіш майы, мотор майы сияқты машина майлары, оның сыртында дәрі-дәрмек, тыңайтқыш, каучук, бояу дейсіз бе, ондаған тауар түрін шетелдерден алдырамыз.

Айтып айтпай не керек, бір ғасыр бұрын Мағжан ақын жырлаған «Аспан көкке асып жатқан, өнер-білім кілтін ашып жатқан» жұрттар жоқтан бар жасауды, бардан нар жасауды меңгеріп алыпты. Мұны сараңдық, ұсақ-түйекті малдану емес, үнемшілдік деп түсінген абзал. Дамыған елдердің тәжірибесін үйреніп, шикізатты тереңдетіп өңдеу деген трендке айналған тіркесті іс жүзінде қолданысқа енгізбейінше, дамудың дөңгелегін шыр айналдырып жатқан елдердің екпініне ілесе алмасымыз анық.

Арнұр АСҚАР,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Маңғыстауда теміржол вокзалында мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің жәрмеңкесі өткізілді

16.10.2018

Жаңақала мен Қазталов ауданы тұрғындары таза суға қол жеткізді

16.10.2018

Қаржы министрлігі инвесторлардың жекешелендірілген нысандар бойынша міндеттер орындауын бақылайды

16.10.2018

Б. Сағынтаев «Президенттің Бес әлеуметтік бастамасын» іске асыру жұмыстарын жандандыруды тапсырды

16.10.2018

Қарсыластар арасында осалы жоқ

16.10.2018

Шабуылда Щеткин жоқ

16.10.2018

Алматыда Ингмар Бергманның мемориалдық көрмесі өтуде

16.10.2018

11 қазақ футболшысы алаңға шығады

16.10.2018

Маңғыстауда «7 -20-25» бағдарламасы бойынша 194 өтінім қолдау тапты

16.10.2018

Мемлекет басшысы Энергия тиімділігі орталығына барды

16.10.2018

Аралда пластикалық қайық жасалады

16.10.2018

Өскеменде Әміре Қашаубаев атындағы республикалық фестиваль өтеді

16.10.2018

Алматыда алма музейі ашылды

16.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Әсем» білім беру және таным орталығына барды

16.10.2018

Мектеп түлектері жарты жыл бұрын оқуға түсе алады

16.10.2018

Маңғыстау облысы 2018 жылға 464 миллиард теңге инвестиция тартуды жоспарлап отыр

16.10.2018

Қазақстан Ардагерлер кеңесі Бурабайда бас қосты

16.10.2018

Спорттың жекпе-жек түрлері бойынша конфедерация кубогының іріктеу туры өтті

16.10.2018

Кашемирді күтіп киіңіз

16.10.2018

Қыз-келіншектерді маммологке тегін тексерілуге шақырады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу