Тұлғалар тағылымы

1992 жылы қазақтың қабырғалы қалам­гері Шерхан Мұртаза алпыс­тың асқарына шыққанда Оралхан Бөкей оған арнап екі-ақ абзац сөз жазыпты. Шерағаңның өзі айтқандай, сол екі ауыз сөзге екеуінің ширек ға­сыр бірге болған ғұмырын сыйдырып жіберген. 

Егемен Қазақстан
14.03.2018 277
2

Оралханның қар­ға­дай кезінде «Лениншіл жаста» жария­лан­ған үш-төрт очеркін оқып, ауылда қапер­сіз жүрген жерінен Ш.Мұртаза оны республикалық ба­сы­лымға жұ­мыс­қа шақырғаны да айты­лады. Қалам­дас, рухтас ағасына арнаған сөзін:

«Міне, сіз алпыс деген асуға шық­тыңыз, төменге қараңызшы, аға, мен көрінем бе екем?» деп түйіндейді Орал­хан Бөкей. Оқып отырып, әр жолдан іні­лік ізет, кішіпейілдік есіп тұрғанына таңғаласың, тамсанасың. 

Арада аттай заулап 6 жыл өткенде өмір­ден озған інісі туралы егілтіп есте­лік жазу Шерағаңның еншісіне тиіпті. Қаламгер: «Төменге қараймын, енді Оралхан көрінбейді. Катонқарағайға барғанда, Шыңғыстайға барғанда алқаракөк аспанда бір қыран биіктен төменге қарап, баяу қалықтап жүрді де қойды. Енді биіктеп кеткен Оралхан шығар», дегенде жан дүниең қопарылып түскендей күйге түсесің. 

Қаламгер ретінде, қайраткер ретінде Оралхан Бөкей мен Шерхан Мұртазаның қайсысы биіктеу екенін екі жазушыны да жақсы көретін халықтың талғам таразысы анықтайтыны түсінікті ғой. Бірақ бір-біріне арнаған сөздеріндегі шынайылық, қарапайымдылық екеуі­нің де тұлғасын көз алдыңызда асқақ­татып жіберері хақ! 

Қадыр Мырза Әлінің «Иірімі» кітап болып шықпай тұрып-ақ, газет бетінде қолдан-қолға тимей оқылды, онда айтылған дүниелер қойын дәптерлерге түртілді, афоризмге айналып ауыздан ауызға тарап кетті. Көз көрген аға буын, замандастары, кейінгі іні-қарындастары туралы толымды дүниеден өзін мақ­таған немесе өзін біреулердің атымен мақтатқан тұсын таппадық. Талай жанрда қалам тербеген, терең білім, тұңғиық ойдың иесі, бәлкім, аздап мақтанса да жарасар ма еді?! Жоқ, оған ішкі мәде­ниеті, өмірден үйренген һәм оқу-тоқуы­мен келген өнегесі жібермепті. 

Қазақ киноөнерінің корифейі Асан­әлі Әшімовтің «Менің жанрым – күнделік» атты дүниесін шолсаңыз, аға буынға деген шексіз құрметке тұнып тұр. Театр мен кинодағы актер, режиссер әріптестері, басқа да қоғам, мемлекет қайраткерлерінің талайының аты аталады. Күнделік ішінде өзінің болатыны да түсінікті. Бірақ «Мен сөйтіп едім» деген жері есімізде жоқ. 

Қалың қазақ Гер-аға деп әспеттеген Герольд Бельгердің де күнделігі көзі­нің тірісінде жарыққа шыққан-ды. Қоғам­ның келеңсіздіктерін аямай шым­­шылап, қарапайым көзге бай­қала бермейтін қалтарыс-бұлтарыс­тарын байқай білгеніне еріксіз бас шай­қайсыз. Қарапайым жазған, қарапайым тұрмыс кешкен. Күнделікте сөз бол­ған адамдардың да көпшілігі ел біле бермейтін қарапайым жандар. Дөкей­лермен кездескені, қолынан марапат алғаны туралы айтқаны есте жоқ. Айта берсек, кісілік пен кішіліктің клас­сикалық үлгісіндей болған естелік, эссе, күнделік, толғаныстар аз емес. Бір ғана Зейнолла Қабдоловтың «Менің Әуезовім» атты роман-эссесінде «менің» Әуезовті меншіктеп отырып-ақ қалың қазақтың құшағына сүңгітіп жіберетіні, халықты Әуезовке бұрынғыдан бетер ғашық қылатыны қандай ғажап! 

Әлмисақтан қалыптасқан құбылыс – редакцияға танымал тұлғалар туралы толғаныстар, естеліктер жиі келіп тұрады. Күнделік жазу да күнделікті әдетке айнала бастады. Кейбіреуін үстінен қарап, күзеп-түзеген кездеріміз болды. Жазбаларын әлеуметтік желіге жариялап отыру да сәнге айналды. Тілі шұрайлы, мазмұны еліктіретін дүние болса, оны оқудың өзі рахат қой. Өкінішке қарай, көпшілігінің тақырыбына қарап-ақ кейіпкерлері туралы емес, өзі туралы көбірек айтуды көксегенін сезе қоясыз. Тұлға дәрежесіне көтерілген жандардан гөрі өзінің «Мен»-ін көрсетуге жаны­ғып тұрады, түпкі мақсаты сол болса енді қайтсін?! Әрине әркімнің-ақ көзге түскісі келіп тұруы пендеге тән табиғи құбылыс. Алайда өзі тура­лы мадақты өткізу үшін танымал тұлға­лардың, кейде о дүниелік болып кеткен тұлғалардың есімін пайдалану аздап оғаштау көрінеді.  

Алыстаған сайын биіктей бере­тін алып тұлғалар қазақта аз емес. «Жазылар естеліктер мен туралы» деп Мұқағали айтқандай, олар туралы дүниелердің жиі жарық көруі де заң­дылық. Тек сол тау-тұлғаларға қара сөзден тұғыр қоймаққа талпынғанда, өзін көрсетіп қалмаққа тырысу әдетке айналып бара жатқандай. Шерхан Мұртаза мен Оралхан Бөкей сияқты бір-бірін биік қойғаннан ешкім аласарып қалмас еді.  

Арнұр АСҚАР,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу