Келісім бар жерде дау жүрмейді

«Удың бетін у қайтарады» дейді. Ал даудың бетін не қайтарады? Байқасаңыз, адамдар арасында туындайтын даулардың дауасы ешқашан табылмайтын секілді. Сон­дық­тан даудың бетін дау ғана қай­тара­ды деп дауласқандар бірін-бірі соттату үшін сотқа жүгінеді. Бірақ одан дау басылмай­ды. Қайта ыза-кек сол нағыз уға айнала түс­е­ді. Сонда не істеген жөн? Мәселені сотта есеп айырысуға дейін жеткізбей, келі­сімге, бітімге келуге болмас па? Ал біле-біл­сек, біздің елімізде кез келген дауласқан жан­ның бітімге келуіне толық мүмкіндік бар.

Егемен Қазақстан
05.04.2018 50
2

Әрине заң бұзған, қылмыс жасаған адам­ның тиісті жазасын алуы – заңдылық. Дегенмен болмашы дау, ерегестің соңы тек соттасумен бітуі де жақсы іс емес. Осындай келеңсіздіктер салдарынан адамдардың бір-біріне деген құрметі де азая түсіп, қатыгездік әдетке айнала бастайды. Бұрынғы кеңпейілділік, шынайы құрмет, сыйластық көз алдауға айналғандай көрінеді. Алайда жоғары мәдениетті адам өзге адамға да құрметпен қарай алады. Сыйластық – сый-құрметке жеткізеді. «Бірлік бар жерде тірлік бар». Тіпті өзге мемлекетке құрметпен қарасақ қана арада сенімді серіктестік орнап, екі тарапқа да пайдалы қарым-қатынас дамитыны белгілі. Ендеше бір елдің адамдары арасындағы кикілжің, дау жақсылықтың нышаны емес. Осындайда ата-бабаларымыздың дәстүріне жүгіну артықтық етпейді.

 Мәселен, кеңдік пен кішіпейілдікке жол беріп, мәселені құн төлеумен шешу көп жағ­дайда небір даудың бетін қайтаратыны әлім­сақтан белгілі. Оның үстіне дау біздің қоғамда бүгін ғана туындап отырған жоқ. Ол атам заманнан бері жалғасып келеді. Бұрынғы дау, сол дау. Тек оны шешудің бұрынғы дауасын жоғалтып алған секілдіміз. Мәселен, соның бірі кезінде «қара қылды қақ жарған» билеріміздің әділ кесімдері ғой. Қандай дау болса да, ол қандай тараптың арасында туындаса да, оның мән-маңызы қандай болса да еш жалтақтамай тек адалдықпен, әділдікпен шешімін тура айтып, шынайы кесім шығарып берген соң және оны бүкіл халық қолдаған соң кім болса да ол үкімге наразылық келтіре алмаған. О баста солай болған және үнемі солай жалғасып отырғандықтан билер де халық­тың сеніміне ие болған. Ал қазір ше? Мүмкіндік болса дауларды дабырайтпай шешудің амалдары қазір де қарастырылып жатыр. Бірақ соттасқанмен соттың айтқанына көніп жатқандар аз. Сондықтан лажы болса тараптарды таластырмай, татуластырғанның артықшылығы зор. Осы орайда азаматтық және қылмыстық процестерде дауларды шешудің балама тәсілі ретінде медиация инс­титутын одан әрі жандандыра түсу қажет дейміз. Өйткені дамыған елдердің дауларды медиа­тордың қатысуымен реттеу тәжірибесі көп жа­ғдайда екі тараптың келісімге келуімен аяқ­та­латынын көрсетеді. Бұл даулаушы тарап­тардың санын азайтады. Бізге керегі де осы.

 Оның үстіне сарапшылар медиацияны кеңінен қолдану даулы мәселенің алдын алуға және құқықтың түрлі саласында да, құқықтан тыс шиеленістерде де дауларды шешудің қазір қалыптасқан тәжірибесіне оң ықпал ететінін жасырмайды. Ендеше бұрынғы билердің жолына қайтып оралу мүмкін болмаса да, татуластырудың, яғни қос тарапты бітімге келтірудің дауларды тиімді түрде шешуге оң ықпал етері анық. Тек осы пайдалы істің әлі өркен жаймай тұрғаны көңілге кірбің түсіретіні де белгілі. Оны одан әрі өркендету үшін бірқатар шараларды қолға алу керек секілді.

Ең алдымен медиаторлардың тәуелсіздігі мен бейтараптығы қашанда алда тұруы керек. Медиатор келісімнің екі жаққа ғана тиімді шешілуін көздейді. Өйткені дауласушы тараптарды келісімге келтіру кезінде, яғни медиация талаптарын жүзеге асыру барысында тек бір тараптың ғана мүддесі көзделмейді, қос тараптың да мүддесі ескеріледі. Қос тараптың мүддесі екерілгендіктен және соған олар келісіп, бітімге келіп жатса, бұл биліктің де мерейін үстем қылады. Ал медиация елімізде дауларды шешудің балама түрі болып есептелгенімен, ол қылмыстық және азаматтық істер бойынша дауларды қарайтын судьялар жүктемесін де белгілі. Демек медиаторлар көмегі арқасында судьялар қағазбастылықтан арылып қана қоймай, жүктемелері азайған соң, сот төрелігінің сапасы да артатыны сөзсіз.

Әрине қазіргі таңда бұл бағытта атқары­лып жатқан жұмыстар аз емес екені белгілі. Дегенмен бұл істе халықты ақпараттандыру, құқықтық сауаттылықты ашу тәжірибесі артық етпейді. Елдегі бар медиация орталықтарын, медиацияның техникасын және медиация­ны пайдалану тетіктерін үйретуді жолға қою қажет. Бұл мәселеде алысқа бармай-ақ, елі­міз­дің қоғамдық келісімді, толеранттылық пен ел бірлігін нығайтумен байланысты тәжірибесін ескерсе, артық етпейді. Ал бұған қолайлы жайт, біздің еліміз медиация үшін жасақталған қажет­ті инфрақұрылымды әлемдік тәжірибені ескере отырып құқықтық жүйеде оңтайландыра білді. Оның үстіне «Медиация туралы» заңы­мыз диспозитивтік сипатта, бұл медиацияны кең ауқымда пайдалану туралы айтуға мүм­кіндік береді. Сол сияқты Құқықтық сая­сат тұжырымдамасында жеке-құқықтық дау­лар­ды шешу үшін істі сот талқылауына дайын­дау кезеңінде реттеу ресімдерін пайдалану мүмкіндігі көзделген. Бұл орайда Қазақстан халқы Ассамблеясының қоғамдық келісім институттары, Аналар, ақсақалдар кеңес­тері этносаралық қатынастарды реттеу мен толеранттылықты қалыптастыруда өлшеусіз рөл атқаратынына сенім зор.

Александр ТАСБОЛАТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу