Келісім бар жерде дау жүрмейді

«Удың бетін у қайтарады» дейді. Ал даудың бетін не қайтарады? Байқасаңыз, адамдар арасында туындайтын даулардың дауасы ешқашан табылмайтын секілді. Сон­дық­тан даудың бетін дау ғана қай­тара­ды деп дауласқандар бірін-бірі соттату үшін сотқа жүгінеді. Бірақ одан дау басылмай­ды. Қайта ыза-кек сол нағыз уға айнала түс­е­ді. Сонда не істеген жөн? Мәселені сотта есеп айырысуға дейін жеткізбей, келі­сімге, бітімге келуге болмас па? Ал біле-біл­сек, біздің елімізде кез келген дауласқан жан­ның бітімге келуіне толық мүмкіндік бар.

Егемен Қазақстан
05.04.2018 56
2

Әрине заң бұзған, қылмыс жасаған адам­ның тиісті жазасын алуы – заңдылық. Дегенмен болмашы дау, ерегестің соңы тек соттасумен бітуі де жақсы іс емес. Осындай келеңсіздіктер салдарынан адамдардың бір-біріне деген құрметі де азая түсіп, қатыгездік әдетке айнала бастайды. Бұрынғы кеңпейілділік, шынайы құрмет, сыйластық көз алдауға айналғандай көрінеді. Алайда жоғары мәдениетті адам өзге адамға да құрметпен қарай алады. Сыйластық – сый-құрметке жеткізеді. «Бірлік бар жерде тірлік бар». Тіпті өзге мемлекетке құрметпен қарасақ қана арада сенімді серіктестік орнап, екі тарапқа да пайдалы қарым-қатынас дамитыны белгілі. Ендеше бір елдің адамдары арасындағы кикілжің, дау жақсылықтың нышаны емес. Осындайда ата-бабаларымыздың дәстүріне жүгіну артықтық етпейді.

 Мәселен, кеңдік пен кішіпейілдікке жол беріп, мәселені құн төлеумен шешу көп жағ­дайда небір даудың бетін қайтаратыны әлім­сақтан белгілі. Оның үстіне дау біздің қоғамда бүгін ғана туындап отырған жоқ. Ол атам заманнан бері жалғасып келеді. Бұрынғы дау, сол дау. Тек оны шешудің бұрынғы дауасын жоғалтып алған секілдіміз. Мәселен, соның бірі кезінде «қара қылды қақ жарған» билеріміздің әділ кесімдері ғой. Қандай дау болса да, ол қандай тараптың арасында туындаса да, оның мән-маңызы қандай болса да еш жалтақтамай тек адалдықпен, әділдікпен шешімін тура айтып, шынайы кесім шығарып берген соң және оны бүкіл халық қолдаған соң кім болса да ол үкімге наразылық келтіре алмаған. О баста солай болған және үнемі солай жалғасып отырғандықтан билер де халық­тың сеніміне ие болған. Ал қазір ше? Мүмкіндік болса дауларды дабырайтпай шешудің амалдары қазір де қарастырылып жатыр. Бірақ соттасқанмен соттың айтқанына көніп жатқандар аз. Сондықтан лажы болса тараптарды таластырмай, татуластырғанның артықшылығы зор. Осы орайда азаматтық және қылмыстық процестерде дауларды шешудің балама тәсілі ретінде медиация инс­титутын одан әрі жандандыра түсу қажет дейміз. Өйткені дамыған елдердің дауларды медиа­тордың қатысуымен реттеу тәжірибесі көп жа­ғдайда екі тараптың келісімге келуімен аяқ­та­латынын көрсетеді. Бұл даулаушы тарап­тардың санын азайтады. Бізге керегі де осы.

 Оның үстіне сарапшылар медиацияны кеңінен қолдану даулы мәселенің алдын алуға және құқықтың түрлі саласында да, құқықтан тыс шиеленістерде де дауларды шешудің қазір қалыптасқан тәжірибесіне оң ықпал ететінін жасырмайды. Ендеше бұрынғы билердің жолына қайтып оралу мүмкін болмаса да, татуластырудың, яғни қос тарапты бітімге келтірудің дауларды тиімді түрде шешуге оң ықпал етері анық. Тек осы пайдалы істің әлі өркен жаймай тұрғаны көңілге кірбің түсіретіні де белгілі. Оны одан әрі өркендету үшін бірқатар шараларды қолға алу керек секілді.

Ең алдымен медиаторлардың тәуелсіздігі мен бейтараптығы қашанда алда тұруы керек. Медиатор келісімнің екі жаққа ғана тиімді шешілуін көздейді. Өйткені дауласушы тараптарды келісімге келтіру кезінде, яғни медиация талаптарын жүзеге асыру барысында тек бір тараптың ғана мүддесі көзделмейді, қос тараптың да мүддесі ескеріледі. Қос тараптың мүддесі екерілгендіктен және соған олар келісіп, бітімге келіп жатса, бұл биліктің де мерейін үстем қылады. Ал медиация елімізде дауларды шешудің балама түрі болып есептелгенімен, ол қылмыстық және азаматтық істер бойынша дауларды қарайтын судьялар жүктемесін де белгілі. Демек медиаторлар көмегі арқасында судьялар қағазбастылықтан арылып қана қоймай, жүктемелері азайған соң, сот төрелігінің сапасы да артатыны сөзсіз.

Әрине қазіргі таңда бұл бағытта атқары­лып жатқан жұмыстар аз емес екені белгілі. Дегенмен бұл істе халықты ақпараттандыру, құқықтық сауаттылықты ашу тәжірибесі артық етпейді. Елдегі бар медиация орталықтарын, медиацияның техникасын және медиация­ны пайдалану тетіктерін үйретуді жолға қою қажет. Бұл мәселеде алысқа бармай-ақ, елі­міз­дің қоғамдық келісімді, толеранттылық пен ел бірлігін нығайтумен байланысты тәжірибесін ескерсе, артық етпейді. Ал бұған қолайлы жайт, біздің еліміз медиация үшін жасақталған қажет­ті инфрақұрылымды әлемдік тәжірибені ескере отырып құқықтық жүйеде оңтайландыра білді. Оның үстіне «Медиация туралы» заңы­мыз диспозитивтік сипатта, бұл медиацияны кең ауқымда пайдалану туралы айтуға мүм­кіндік береді. Сол сияқты Құқықтық сая­сат тұжырымдамасында жеке-құқықтық дау­лар­ды шешу үшін істі сот талқылауына дайын­дау кезеңінде реттеу ресімдерін пайдалану мүмкіндігі көзделген. Бұл орайда Қазақстан халқы Ассамблеясының қоғамдық келісім институттары, Аналар, ақсақалдар кеңес­тері этносаралық қатынастарды реттеу мен толеранттылықты қалыптастыруда өлшеусіз рөл атқаратынына сенім зор.

Александр ТАСБОЛАТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу