Ұрпақ мәселесі ұрымтал

Ұлт ұлысы Мұхтар Әуезов: «Ұл тәрбие­лей отырып, халықты тәрбиелейміз, қыз тәрбиелей отырып, ұлтты тәрбиелейміз» десе, азат елдің туын ұстаған Елбасы Нұр­сұлтан Назарбаев өзінің рухани жаңғыру жөніндегі айтулы мақаласында: «Біздің бабаларымыз ғасырлар бойы ұшқан құстың қанаты талып, жүгірген аңның тұяғы тозатын ұлан-ғайыр аумақты ғана қорғаған жоқ. Олар ұлттың болашағын, келер ұрпағын, бізді қорғады» деп жас­тар санасында елдік патриотизмді қалып­тастыруды, олардың бойына туған жердің рухын сіңіруді баса айтып, міндет етіп жүк­теген еді.

Егемен Қазақстан
03.05.2018 697

Отанымызда жастарға жасалып жатқан жақсылық, көрсетіліп отырған қамқорлық бар­шылық. Кейде соны тиісті мекемелер мен жауапты адамдар дұрыс пайдаланбай ма, әлде ата-аналардың жұмысбастылығы, болмаса ұрпағына жете мән бермеуден бе, ер­кін заманды еркелік деп ұққандықтан ба, өс­кен орта, кей тұста әлеуметтік жағдайдың кесір-кесапатынан ба жастар арасында әт­тегенайлар аз болмай жатады. Әсіресе бала құқығын таптау жайы жиі кездесетін болып барады. Бұл кімді де болса ойландыруы тиіс. Тіпті мұндай ағаттық тәрбиенің кемістігінен де болып отырған жоқ па екен? Біз көбіне білім беру мәселесіне көңіл бөле­міз де, тәр­биені соның қалқасында қалдыра беретін секіл­діміз. Тәрбиесіз берген білімнің құмға құйған судай болатынын әл-Фараби бабамыз айтты дейміз де, ескеруге келгенде оны естен шығарып алып жатамыз.

Елімізде 17 жасқа дейінгі ұрпақ халықтың 30,4 пайызын құрайды екен. Бұл бес жарым миллионнан артық ұрпақтың өсіп келе жат­қанын көрсетеді. Барлай қарасақ, аз күш емес. Сол ұрпақтың құқығы қазір көп әң­гі­меге арқау болып жүр. Небір бассыз­дық­­тар көрініс беруде. Арақтың құлына айналған пенделердің сойқан істері жан түршіктіреді. Педофил дегендер де шектен шығып бара жатқандай. Адамдықтан аттағандардың әрекеті төбе шашыңды тік тұрғызуы былай тұрсын, кейде ұл-қызыңның, немере-шөбереңнің ертеңін болжай алмай, пұшайман күйге түсесің. Кейбір деректерге ден қойсақ, екі мыңға таяу балаға қатысты қылмыстық іс қозғалған екен. 248 бала зорлық-зомбылыққа ұшырапты. 200 бала үйі­нен, не тәрбие мекемелерінен қашып кеткен. Мәжіліс депутаты, Қазақстандағы Бала құқықтары жөніндегі уәкіл З.Балиеваның Үкіметке жолдаған сауалында жеті мың баланы мемлекет қамқорлығына алғанын, өт­кен жылы үш мыңға жуық баладан ата-ана­сы бас тартқанын, 817 баланы ата-анасы тастап кеткенін көрсетіпті. Ата-ананың ба­ла­сынан бас тартуы дегеннен шығады, жақында «Қазақстан» телеарнасындағы «Қарекет» бағдарламасында бес баласынан бас тартқан әйел туралы айтылды. Ері балаларым десе, жары олардан қол үзем депті. Ондай анадан не қайыр?! Керісінше кейбір ер-азаматтар отбасының ойранын шығарып, ұл-қызы мен сүйіктісін сүйкімсіз деп, тіпті заң талабына сай балаларына алимент төлеуге келгенде ат-тонын ала қашып, қашқынның күйін кешетінін қайтерсің. Ондайлар өздерін өмірге әкелген ата-анасының алдындағы қарызы мен парызын қазір естен шығарып, сайран салып жүргенімен, ертең қолы қал­тырап, тізесі бүгілген тұстағы жәудір сә­тін ескермеуі естілікке жата қоймас. Мұн­­дай кердеңнің кесірі көп жағдайда бей­күнә балаларды әуре-сарсаңға салып, тағ­дыр-тамырына балта шауып, сұрқия сұм­дықтарға әкеліп жатқаны анық. Иә, әлеуметтік жағдайдың да әсері болатынын жоққа шығаруға болмас. Дегенмен іштен шыққан «шұбар жыланға» жаны ашымау  адам атына жараспаса керек. Ең қасіреттісі, халқымыздың салт-санасында анасына қарсы сөз айтып көрмеген ұлттың қадірін кетіріп, анасына тіл тигізу, қол жұмсау, тіпті мерт қылу – бетке шіркеудей қонып тұр. Ондай оқиғаның Талдықорғанда болғаны бел­гілі. Алдын алмаса «Көрген көргенін, көсеу түрткенін» деп, ондайдың алда қай­таланбасына кім кепілдік бере алады?

Жері кең, халқы шағын, ертеңіне зор үміт­пен қадам басып бара жатқан жұрт үшін қандай да бір оқиғаны елеусіз қалдырмай, оған бітіспес күрес ашу керек-ақ. Себебін зерделеп, салдарын болдырмауға бекем бел байламасақ, айналып соқпай қоймайтын сұмдықтар жиілеп барады. «Халықтың түзелуінің үміті – жастарда» демеп пе еді Ахмет Байтұрсынұлы.

Ұрпақ денсаулығы да ұйқыңды шайдай ашады. Түрлі сырқаттардың шеті шы­ғып жатыр. Соның бірі аутизм кеселі дер едік. Бұрын өзге елдерде етек алған бұл ауру қазір біздің ұл-қыздың арасында да жиі кездесетін болыпты. Ондай сырқатқа шал­дық­қандардың ұзын саны осы күні үш жүз мыңдай екен. Сырқатты тізімге алу 2010 жылдан басталыпты. 2013 жылы жүз мың тұрғынға шаққанда 116 болса, 2015 жылы бұл көрсеткіш 216-ға жетіпті. Сол секілді елімізде церебральды сал сырқатына шалдыққандар 2013 жылы 10 мың бала десек, 2017 жылы 19 мыңға жуықтапты. Бұлардың бәрі де 15 жасқа дейінгілер екен.

Осындай кеселдердің алдын алу бо­йынша қыруар жұмыс атқарылуда. Жалпы, ұлттың ер­теңі саналатын ұрпақтың тағдыры қай-қайсымызды да бейжай қалдырмауы керек. Әсіресе сол ұл-қызды өмірге әкелген ата-ана жауапкершілігі бәрінен биік тұруы тиіс. Ауруға амал жоқ екені рас. Ал дені сау баланың адасуы, теріс басуы, жат қылыққа баруы үлкендердің еренсіздігінен екені айдай ақиқат. Қазақтың ақыны Қадыр Мырза Әлінің: «Барыңды күзет, арыңды күзет, өзіңді күзет» дегені бар еді. Барыңды күзету, арыңды күзету, ұрпағыңды күзету осы күні бәрімізге сын болып тұрғаны шындық. Шындықтың шырайы жауапкершілікті сезінгенде ғана кіреді.

Сүлеймен МӘМЕТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.08.2018

Джакартада Жазғы Азия ойындарының ашылу салтанаты өтті

18.08.2018

БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Кофи Аннан қайтыс болды

18.08.2018

Мемлекеттік хатшының қатысуымен Бұқар жыраудың 350 жылдық мерейтойы өтті

18.08.2018

Пара алған әкімдердің қылмысы әшкере болды

18.08.2018

Елордада «Ұлы дала рухы» республикалық фестивалінің солтүстік аймақтық іріктеу жарыстары өтіп жатыр

18.08.2018

Астанада түркі тіл білімінің өзекті мәселелері талқылануда

18.08.2018

Бүгін ауыл жасөспірімдерінің республикалық II жазғы спорт ойындары басталады

18.08.2018

Допинг дауынан кейін «Канело» ресми түрде қайта рингке оралды

18.08.2018

Ыбырай Алтынсариннің отбасы қолданған жәдігерлер жұрт назарына ұсынылды (ВИДЕО)

18.08.2018

Астанада мемлекеттік қызметкерлер арасында спорттық сайыс өтіп жатыр

18.08.2018

Қаламгер Сұлтан Қалиұлы дүниеден озды

18.08.2018

Бүгін Азия ойындарының салтанатты ашылуы өтеді

18.08.2018

Мыңнан аса астаналық веложарысқа қатысуда

18.08.2018

ҚМДБ еліміз қалалары бойынша айт намазының уақытын жариялады

18.08.2018

Демалыс күндері елімізде ауа райы құбылмалы болады

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

17.08.2018

Тау туризмін дамыту қажет

17.08.2018

Еңбек ері – ұрпаққа үлгі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу