Еңбегімен биіктеген еңсесі Мәлік Нау­рызғалиұлы

Заманынан озық туған данышпан, Хакім Абай өзінің қарасөздерін: «Бұл жасқа келгенше жақсы өткіздік пе, жаман өткіздік пе, әйтеуір бірталай өмірімізді өткіздік...» деп бастайды. Тегінде, Абайдың еңбектерін шығармашылық туынды деп атасақ, тым сараңдау көрінуі мүмкін, оның қай-қайсысы да пайымы терең, тілі көркем, ойыңдағыны тап басып, көңіліңді көріктендіретін, күмәнді ойыңа күдіксіз жауап беретін, тағдырдың талайы алдыңа беймәлім жұмбақ тартқанда соның шешімін тауып беретін теңдесі жоқ өмір анықтамалығы.

Егемен Қазақстан
27.07.2018 6165
2

Тағы да сол Ұлы Абайдың: Есіңде бар ма жас күнің, ...Құдай-ау, қайда сол жылдар, Махаббат, қызық мол жылдар? Ақырын, ақырын шегініп, Алыстап кетті-ау құрғырлар! – дейтіні бар емес пе?! Оңашада осы тектес ойларға бері­ліп, балалық кездегі достарыңды ала­сұра іздегенде көңілің көлкіп, жүрегің елжірей түседі.

Осы­лайша күн құрғатпай іздеп, ақыл­дасып, пікірлесіп, ой бөлісіп, сырласып жүретін бала кезден досым Мәлік Наурызғалиұлы Жекеевпен балдәурен балалық шағымыз Егіндібұлақта өтті.

Мен осы жасыма дейін жолым түсіп, дүниенің талай бұрышында сапарда болғанмын. Бірақ қанша жерді шарласам да кіндік қаным тамған – Егіндібұлақ ауылым солардың бәрінен де биік тұратындай. Тіпті, табиғи әсем көркі мен мол орман-суы болса да, ол жер менің Егіндібұлағым сияқты аялай алмайды, топырағы мен көк майсасы елжіретпейді. Ауыл іргесіндегі Ақбұлақтың суын көсіп ішіп, беткейдегі шағылын кешіп, Батпақтының қамысы денеңді сипап өткенде баяғы балдәурен балалықтың ғажайып суреттері көз ал­дыңа бейнебаян болып келе қалаты­нын қайтерсің.

Топырағы мен суына кие қонған шағын ғана Егіндібұлақтың құрсағында талай ұл-қыз тәрбиеленіп-өсіп, кейін «Сілтесең – семсер, қорғансаң қалқан болар» адал перзенттер, елжанды азаматтар қатарына көтерілді.

Егіндібұлақ шағын ауыл болып көрінгенімен базарлы болатын. Көрші-көлемнің аяқ-табағы араласып, ойын балалары бір-бірінің үйінен көже-су ішіп жүре беретін. Бірақ, біз беталды ойын қуа бермейтінбіз. Көрші Бегалы ауылы мен Егіндібұлақты қосқанда 60-тан астам қатар-құрбы бармыз. Ұлы Отан соғысынан кейінгі ауыр шақтар: халық шаруашылығын қалпына келтіру; ересектердің жұмыс қолы жетпейді, сондықтан біз сияқты балаларды колхоздың жұмысына салып, үлкендерге көмектестік. Беліміз еңбекпен түзеліп, қатайды. Қанша айтқанмен ойын баласы емеспіз бе, колхоздың жұмысынан бүгіліп келсек те, ойынға уақыт табатынбыз.

Ауыл Ақбұлақ, 1 Май, Қызыл Ту бо­лып «шағын аудандарға» бөлінетін еді. Қатар-құрбылардың арасында  неше бір түрлі ұлттардың балалары болатын. Ал Қызыл Туда біраз шешендер мен немістердің де отбасылары тұрды. Бірақ тіліміз де, ойынымыз бен ойымыз да бір.

Міне, сол қатарларымның алды қазір сексеннің сеңгіріне сапарлап барады. Егіндібұлақтың төсінде туған жер­дің топырағы мен көкмайсасын төсеніп, бірге өскен Мәкең-Мәлік Нау­рызғалиұлы да 70 жасқа толып жатыр. Мәлік тумысынан-ақ ерекшелеу болып қалыптасты. Бастауыш клас­тарда бірге оқып, Қобданың интернатында бірге жаттық. Интернаттың ортақ қазанынан ас ішіп, бірімізде барды екіншіміз бөлісіп, бір-бірімізді толықтырып жүруші едік. Мәлік арамызда өзінің жинақылығымен, ұқып­тылығымен ерекшеленіп тұратын. 6-7 кластарда оқып жүргенде-ақ киім киісі, жүріс-тұрысы әдепті, эстетикалық тал­ғамы жоғары, «ақырын жүріп, анық басып», құрбы-құрдастарымызға, кейін­нен әріптестерімізге де үлгі болды. Ауылдың үлкендері жарықтық адам танығыш қой! Солар айтатын: «Мәлік өскенде келісті «слушай» болады» деп. «Слушай» дегендері «служащий» екен ғой, артынан түсіндім. Шынымен-ақ Мәкең нағыз мемлекеттік қызметшінің үл­гісін көрсетті.

Мәлік еңбек жолын ауылда тракторшы болып бастағанмен, сонымен шектеліп қалмады. Ауылдағы қым-қуыт еңбектің ыстық-суығына шыңдалып шыққаннан кейін, 1971 жылы Оралдағы Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтын ғалым-агроном мамандығы бойынша бітіріп шықты.

Институтта теориялық жағынан пі­сіп-жетілген жас жігіт Қобда ауда­­ны­­ның «Жарық» кеңшарына тұқым­танушы агроном болып жұмысқа орналасты. Сөзі ісіне, ісі сөзіне ілесіп, жалындап-ақ тұр. Отқа салсаң оттан, суға салсаң судан тайынбайтын, әбден шыңдалған алмас қылыш секілді өткір жігіт. Комсомол жастарға басшылық жасауға дәл осындай, Мәлік секілді мықты жігіттер қажет болатын. Қобда ауданының жастары кезекті есеп беру және ұйымдастыру конференциясында Мәлікті аудандық комсомол коми­тетінің бірінші хатшылығына сайлады. Жалындаған жастардың сенімін арқалаған ол жұмысқа жан-тәнімен, жаңашыл бастамалармен, қайтпас қа­жыр-қайратпен кірісіп кетті. Ауданда комсомол-жастардан құралған еңбек ұжымдарын ұйымдастырып, оларды халық шаруашылығының барлық салаларына белсене араластырды.

Аудандық партия комитеті мемлекет­тік басқару органында жұмыс істеуде жақсы қырынан көрініп, қабілетін таныта білген Мәлік Наурызғалиұлының партиялық істе теориялық жағынан шыңдалуы қажет деп шешті. Сөй­тіп, оны Қазақстан КП Орталық Коми­тетінің жанындағы жоғары партия мек­тебіне оқуға жіберді. Жоғары пар­тия мектебіндегі жылдар партия және атқару органдарының болашақ басшы­сының сенімді іргетасын қалады.

Содан кейін Қобда ауданында алға­шында халықтық бақылау комитетінде, кейін аупарткомның екін­ші хатшысы қызметінде Мәкең кез келген басшылық қызметті дөңгелетіп әкететін іскерлік қабілетін көрсете білді.

Мәкең үшін Қазақстандағы көп сала­лы үлкен аудандардың бірі – Шалқар ауданында қызмет жасаған жылдар ерекше табысты болды. Шалқар – бұған дейін облыстық деңгейде басшы кадр­лар дайындаған үлкен мектеп, халқы сыншыл әрі шыншыл, аумағында сол кездегі ірі-ірі теміржол, газ, құрылыс кәсіпорындары қарқынды жұмыс істеп тұрған, жұмысшылары мен интеллигенциясы қалыптасқан іргелі ел. Қырықтың қырқасына әлі де шығып үлгермеген Мәлік Наурызғалиұлы осы ауданға халық депутаттары кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Бұдан бұрын бұл лауа­зымда небір марқасқа кадрлар бол­ған. Қобдадан гөрі қазақылығы мо­лырақ өлкеге келген Мәкең шал­қар­­­­лықтарға бірден-ақ сіңісіп, хал­қымен де, азаматтарымен де араласып кетті. Горбачевтің қайта құру сая­саты­ науқанының күйіп тұрған кезі. Қай­сы­біреулер отқа ұрынған көбелек се­кіл­ді күйіп кетіп жатты. Кейбір нау­қан­шылар тіпті «белсенді» болып алды. Осындай сәтте атқарушы органға бас­шылық жасау оңайға түспеді. Бірақ Мәлік Наурызғалиұлы қып-қы­зыл шала науқаннан гөрі ұтымды, халық мүд­десіне жақын істермен айналысты. Оны ауданның «ескі гвардияшылары» іскерлігіне қарап бағалады, ішке тартты, жанашырлық ақыл-кеңестерін берді.

Шалқар – Қызылорда облысымен шектес, кеуіп бара жатқан Арал теңізінің бір мүйісінде орналасқан, мына жағы Үстірт, Қарақалпақстанмен шекаралас аудан. Жер көлемі Еуропаның бірнеше мемлекеттері сыйып кетерліктей дамып жатыр. Бірнеше күн қона-жастанып жүрмесең, шалғай жайылымдарын аралап шығу мүмкін емес. Сол Шалқар іргедегі Арал теңізінің экологиялық зардабын тартып-ақ отырған еді. Бірақ айқайшысы болғанмен, естір құлақ болмай, экологиялық апат аймағынан тыс қалды. 

Мәлік Наурызғалиұлы осы шаруаға жеңді түріп, білегін сыбанып кірісті. Сол кездері Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы Н.Ә.Назарбаев Шалқармен көршілес Арал ауданына сапарлап келген болатын. Бұл кездесуге Шалқар ауданының делегациясын басқарып, Мәлік Наурызғалиұлы да барады. Сөз кезегі келгенде шалқарлықтардың жанайқайын республика басшысына жеріне жеткізіп баяндап береді. Бұдан бұрын Алматыдағы талай құзы­ретті органдардың есігін тоздырып, лауазымды тұлғалардың құлағын сарсытқан түйінді мәселе. Қолда бұл­тартпас дә­йек те, қағазға түсірілген дерек те бар.­ Бірақ шешуші органдарда ықылас жоқ. Нұрсұлтан Әбішұлы табанда Ми­нистрлер кабинетіне тапсырма бе­реді.

Қадалған Мәкең қажымады, қалма­ды, тиісті адамдардың көзін жеткізді, дәлелдеді... Нәтиже болды, Шалқар ауда­ны Арал экологиялық апат айма­ғына енгізілді. Бұл – үлкен жеңіс еді! Бұл дегеніңіз орталықтан қосымша қа­ражат, көптеген жеңілдіктер, сан түр­лі кепілдіктер болатын.

Көп ұзамай Мәлік Наурызғалиұлы бірнеше үміткерлер арасында басым дауыспен Шалқар аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы болып сайланғанда ауданның үлкен-кішісі риза болды. Бұл – Коммунистік партия жүйесінің ең бір қиындық кезеңін бастан кешіп жатқан уақыт болатын. Бірақ Мәкең қай сәтте де, қандай мә­се­лені де ең алдымен адамгершілік та­разыға салып, сол бойынша шешім қа­былдады. Мәлік Наурызғалиұлының іс-тәжірибесін өзге аудандар үлгі қыл­ды. Ал рухани, мәдени, әлеуметтік тұрғыда Мәкеңнің Шалқарға жасаған қыз­меті, сіңірген еңбегі өз алдына бір тау-төбе!

Мәкең қатарынан асса да, халқынан асуды көздеген жоқ. Шынымен де халықтан үлкен кім бар?! Ол қай уа­қытта да абыз Әбіш аға айтпақшы: «Ең берік Ат, ең биік Ат, ең баянды Ат – Азамат!» деген қағидаға лайықты өмір сүріп келеді.

Елбасы маған үлкен сенім көрсетіп, аманат артып, 2004 жылы өзінің Жар­лығымен Ақтөбе облысына әкім қылып тағайындаған еді. Ақтөбе облысы, оның халқы өзіме жақсы таныс. Өңірде ту­ған өлкенің жанашырлары да, оны көр­кейтуге дайын отырған іскер азаматтар мен қарапайым еңбеккерлер де жеткілікті. Оның үстіне Менделеев кес­тесіндегі химиялық элементтерді облыстың табиғи байлығынан түгелдей дерлік кездестіруге болады. Алыс-жа­қын шетелдердегі инвесторлар іскер­лік байланыс жасауға әзір отыр. Тек оларға қолайлы жағдай жасау қажет болатын.

Ақтөбеде атқарылуға тиіс, кезегін күткен ұлан-ғайыр іс күтіп тұрды. Алай­да мұндай алуан іске палуан күштен гөрі білімі мен білігі жетік, іскерлігі мен ынтасы мол адамдар керек екені белгілі. Ақтөбе дәл осындай адамдардан кенде емес. Соның бірі де, бірегейі де осы Мәлік Наурызғалиұлы. Сондықтан Мәлік Наурызғалиұлы Жекеевті ең жауап­ты, жүгі де ауыр облыстық жер ресурстарын басқару комитетінің тө­раға­сы қызметіне шақырдым.

Мәкең жер мәселесіне аса жауапкер­шілікпен қарап, әділдікті ту етті. Соның нәтижесінде бір сүйем жер талан-таражға түскен жоқ. Жерді жөнсіз жеке­­шелендіруге жол бермеген еді. Әсіресе көршілес жатқан мемлекеттермен шекараны айқындауда асқан білгірлікпен қызмет етті.

Ал Әйтеке би ауданындағы Үшқат­ты елді мекеніне келер болсақ, мұнда мемлекеттік шекара тура көшені бөліп өтіп жатты. Комиссия мүшелері ауыл тұрғындарымен, жұртшылықпен кез­десіп, солардың пікірлерін тың­дады. Нәтижесінде елді мекендегі ин­ф­ра­құрылым және басқа да нысандар Қазақстанның игілігіне берілді. Бай­ғанин, Шалқар аудандары арқылы өтіп жатқан ұзындығы 206 шақырым Өзбекстанмен шектесетін шекараны делимитациялау шаруалары да ешқандай дау-дамайсыз шешілді. Үкіметтік комиссия құрамында Мәлік Наурызғалиұлы мәселенің ең соңғы нүктесі қойылғанша жатпай-тұрмай еңбек қылды.

Мәкеңнің бізден ерекшелеу бір қасиеті бар. Ол – жылқықұмар. Әкесі – Наурызғали ер-тоқымы мен ноқта-жүгені сайлы жүйрік ат мініп, көсемдеп ат шана не тарантас арба жегетін, сонымен бірге тазы салып, аң аулайтын серілігі бар еді. Мәкең де жылқы десе жанып түседі. Жылқы малын терең зерттеп жүрген ғалым Серікбай Рзабаевпен бірге «TS-Агро» серіктестігін құрып, асыл тұқымды «Көшім» жылқысын өсіруді қолға алды. Шағын серіктестік жыл­қы зауытына айналды. Еліміздің бірқатар облыстарының кәсіпкерлері қазір осы зауыттан айғыр, байтал алып, өздерінің жылқыларын асылдандырып жатыр.

Қазақ азаматтары біздің Мәкең секілді етек-жеңі кең – кеңпейіл, пара­са­ты мен шапағаты, мейірімділігі мен­ қайырымдылығы мол, намысы мен пайымы зор болып келсе, ұл-қызы­мыз ұлағатты болып, ұлтымыздың маң­дайына шаң тимейді.

Мәкеңнің отбасы да баршаға үлгі қыларлық, сәні мен салтанаты жарасқан, әрдайым нұрлы шуағы төгіліп тұратын қасиетті шаңырақ. Өмірлік жары Са­қыпжамал Айғалиқызымен Оралда сту­денттік шақта танысып, отау құрып, дүниеге Абат, Әсия және Әлия сияқты алтын асықтай, сүйкімді ұл-қыздар әкелді. Сақыпжамал Мәкеңнің табысты, нәтижелі қызмет жасауына жағдай жасап қана қоймай және бала тәрбиесімен шектеліп қалмай, экономист мамандығы бойынша жауапты қызметтер атқарды. Онымен қоса облыстық деңгейде де­путаттық қызметін де тең жүргізіп отырды. Белсенді еңбегімен мемлекеттік марапаттарға ие болды.

Мәлік Наурызғалиұлы мен Сақып­жамал Айғалиқызының ұл-қыздары қазір ірі компанияларда, туризм және банк салаларында қызметте. Ал шүпір­леген немерелердің алды ержетіңкіреп, кішкенелері шүлдірлеп, бал қызықтары таусылар емес. Жекеевтер әулеті толы­ғып, толысып келеді.

Мәкеңнің өмірінің қай белесінде де ізгілік ізі сайрап, ізетті ісі жайнап жатыр. Өзінің өмірін адал еңбекке, ел-халықтың мүддесіне, мемлекеттік істерге арнап, ұрпағын ел азаматтарының қатарына қосқан, үлкенге қамқор, кішіге қал­қан болған Мәкең аузы дуалы ақса­қал­дардың батасын, кие қонған кейуа­налардың алғысын алды. Қазір ұлылар ұлық­­таған «бес күндік өмірдің» рахатын көріп келеді.

Елеусін САҒЫНДЫҚОВ,

Мемлекет және қоғам қайраткері, профессор

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.10.2018

Тіл меңгерудің өзекті мәселелері талқыланды

21.10.2018

Ұлттық құндылықтардың иесі – жастар

21.10.2018

«Қазпоштаның» 25 жылдығына орай «Жазылушылар күні» ұйымдастырылды

21.10.2018

Қостанайда есірткі сатушылардың көшедегі жарнамасы өшірілді

21.10.2018

Қостанайда «102» операторлары үшін еліміздегі тұңғыш скрипт жасалады

21.10.2018

Қостанайда Абай Әмірхановты еске алуға арналған фестиваль өтті

21.10.2018

Алматыда үйінен шығып кеткен журналист келіншектің мәйіті табылды

21.10.2018

Солтүстік Қазақстанда республикалық ақпараттық-насихат тобы Жолдау талаптарын түсіндірді

21.10.2018

Дәрігер телефонмен кеңес береді

21.10.2018

Мәдениет министрі жолдау бағыттарын түсіндірді

21.10.2018

Солтүстік Қазақстанда дене шынықтыру-сауықтыру кешені ашылды

21.10.2018

Астанада Солтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылық жәрмеңкесі өтті

21.10.2018

Қорабай Есеновтің «Мәңгілік шырақ» атты мерейтойлық концерті өтті

21.10.2018

Туризмді дамыту жайы халықаралық форумда талқыланды

21.10.2018

Солтүстік Қазақстанда қазақ күресінен Батыр Баян атындағы республикалық турнир өтті

21.10.2018

Музейге қатысты мәселе талқыланды

21.10.2018

Қостанайда Қайнекей Жармағамбетовтың 100 жылдығы аталып өтті

21.10.2018

Астанада халықаралық ақындар айтысы өтіп жатыр

21.10.2018

«БӨРІЛІ МЕНІҢ БАЙРАҒЫМ...»

21.10.2018

Ұлттық палатада туризмді дамыту бағдарламасы таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу