Ұлт тағылымы

Ұлтты өсіретін, ұлы ететін ақаусыз мөлдір бағыт бар, ол – ұлт тағылымы. Ұлттық тағылымы мықты мемлекеттер қанша жерден тығырыққа тірелсе де, береке-бірліктің, ақыл-ойдың, алып жетекшілердің бастауымен қиындық атаулыны жеңіп, шөңгедей жабысқан пәленің бәрін жолда қалдырады.

Егемен Қазақстан
01.08.2018 71
2

Оны «Түн ұйықтамадым, Күндіз отырмадым», «Дардай болып келгенмен, Бордай болып үгілген, Басы барлар иіліп, Тізесі барлар бүгілген», деп келетін «Күлтегін» тасындағы рухты сөздер ел мен жердің иесі атқарар жұмысты алға тартып, ол орындалса, өктемдіктің өрісі тарылатынын көрсетіп отыр емес пе? «Ата жұрты бұқара, Өз қолында болмаса, Қанша жақсы болса да, Қайратты туған ер ғаріп» деп ХV ғасырда Асан қайғы жар салып, ғаріптіктен құтылу ата жұртты сақтау екенін жеткізеді. Бостандыққа қол жетпей, бодандықта қалудың сор екенін «Қол-аяғым бұғауда, Тарылды байтақ кең жерім», деп оны істеп отырған «Қайырымсыз болған хандарға, Тиер мекен бір күні, Жолбарыстай шеңгелім», деп қатуланған Жиембет жырау аңсары ақталып, елдігімізді алдық.

«Уа, көсіле шабар жерім бар, Ту көтерген ерің бар. Қол боларлық елің бар, Атадан қалған сара жолың бар. Құлдық ұрсаң дұшпанға, Арылмайтын сорың бар... Құлдық ұрсаң дұшпанға, Еркек болып туды деп, Мына сені кім айтар», деп Төле би еріне сенім артса, Қазыбек би өзінің «Жеті жарғысында» ұрлық пен қорлыққа қарсы шығып, адал еңбекпен күн көруге шақырып, «Арам жемейік, адал өлейік» депті. Жігіттің жақсысы «Дұрыс сөзге тоқтай білген, басқаны сөзіне тоқтата білген», деп «Екі адам керіссе, оның арты қызыл шоқ. Біз үш жүз керіспей, келісейік, Ал керісе қойсақ, үшеуімізге де бірдей, Хандық түгіл, ондық та жоқ», деп тұйғындай тіліп түсетін Әйтеке би тағылымы таңдайымызға балдай жұғып, санамызға ұлт ұйытқысы – үш бидің үлгісі дарыса, қане! Сөз бен ойдың кемелі Әбіш Кекілбайұлының «Үш сала – бір арна. Қай істе де, қай тұста да осыны ұмытпасақ, талай кемісіміз түзеліп, талай ортамыз толар еді-ау...» деген тұжырымына да ден қою бір ғанибет секілді.

Осындай тағылымды ақ қағаз, қара сиясыз-ақ ұрпақтан-ұрпаққа өсиет етіп жеткізіп, отырған даналарымыз бен дараларымыз еді. Ол естен шықса, өзім білемдікке, салғырттыққа салынсақ не жақсыны бағалай алмай, жетесіздікті желкеге шығарсақ  – ұлттық таным өшеді. Ұлттық танымның өшуі – ұлтқа қатер. Қазақты қазақ етіп келе жатқан қай заманда да ұлттық таным. Қызыл империя қысып тұрғанда да елі мен жерін, халқын көкке көтерген азулылар аз болмаған. «Мен қазақтың баласы» демейтін бе еді Қасым Аманжолов.

Бізге қазір не жетпейді? Рухтың мықты­лығы, жан мен тән тазалығы. Ұлттық танымды көбіміз күнкөрістің шеңберімен шектеп қойдық. Өзімізді қойып, бесіктен белі енді шыққан ұрпағымызды ұлттың «құлы» бол  демей, уақыттың құлына айнал­дырып, бәрін ақша шешеді дегенге сендіріп бара жатқандаймыз. Жабайы капитализмнің жексұрын «жетістіктерін»,  нарықтың  кейде халыққа емес, кейбір адамдарға қызмет ететін тұстарын желдей кернетіп, арды емес, ақшаны алға шығарып жібердік. Сөйтіп қазақтың танымына кел­мейтін келеңсіздіктерге жол ашып алдық. Мақ­тау мен мақтануда да қазақы таным жасан­дылыққа ұрыну үстінде. Қазақ осындай болу керек, ол ардың иесі, мемлекет тірегі, обал мен сауапты біледі дей қоймай­тын болдық.

Біз алда айтқан, жақсылық жолға салған бабалар сөзінен көз жазып қалғандаймыз. Өзім өлмейін, өзге не болса ол болсын, кейінгіні көре жатармыз деген сойқан ой да ұлт танымына жат. Оның жетегінде кету ұрпақты жетесіздікке итермелеу болмақ. Тіпті қазірдің өзінде мұндай кесірлі істер әр тұстан байқалады. Кетігі толмайтын, тоймайтын жемқорлық, қатігездікпен жасалған қылмыстар сол немқұрайдылықтың, жақсыға қуанып «ой бәрекелді» демеуде, әттеген-айға «Бұл қалай, ұлт тағылымына жат қой. Өскін ұрпақ мұндай өресіздігімізден қандай тағылым алады демей, е» деп иек көтере салудан болып жатқан жай емес пе екен? Сондықтан ұлттық таным тағылымын әр қазақ, сол қазақтан тараған ұрпақ тектілікпен жүрегіне ұялатса, халықтың бетіне шіркеу болып қонар арсыздық тыйылар еді. Бұл жолда, яғни ұлт ісіне еш сылтау жүрмейді. Оған әлем тарихына үңілсең,  бүгінгі рухты жұрттардың тірлігіне ой жіберсең көз жеткізесің. Тіпті олар үстем күштер лап еткізіп қойған «тозақ отына» да жан бермей келеді.

Ал біз азат елміз. Бұл азаттық – ұлттық таным жеткізген жеңіс. Осы мүдде бірлігіндегі  ұлы жеңіс қазақ өркениетін айқындап, мәңгілікке апарады. Бұл бағдарда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың: «...Ұлттық табиғатымызға жат келеңсіздіктерден бо­йы­мызды аулақ салуымыз керек», деген сөзіне әрқайсысымыз ден қойсақ, ақиқаттан аттамас едік. Қиғаш баспас едік. «Адам нан жеу үшін өмір сүрмейді, өмір сүру үшін нан жейді» десе Сенека, Алаш арысы Смағұл Сәдуақасұлы ұлттың келешегі кемел болуы үшін «Кемшілікті айту – ұят емес, бар кемшілікті жоқ деп, одан құтылуға тырыс­пау ұят» дейді. Бұл сөздердің арғы жағында да ұлттық таным жатқаны анық. Ендеше ұлттық танымға зейін қойсақ, зерделі ұрпақ қалыптасар еді.

Сүлеймен МӘМЕТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу