Әке қабағы һәм босбелбеулік

Әке тәрбиесіне қатысты сөз қозғалғанда әйгілі Әуезов әңгімелеген Құнанбай мен Абай арасындағы классикалық диалог еске түседі. Сол мәслихатта «мұқым қа­зақ­ тегіс ақыл сұраған» айбарлы аға сұл­тан ертеңгі Алаш мұратының алтын қа­зы­ғы Абайға «жайдақ су сияқтысың» деп мін тағады. 

- 1533266934_user.jpeg -
Егемен Қазақстан
03.08.2018 464
2

Білгенге мін емес, мың бат­пан ауыр мағыналы астарлы мысал, баға жетпес батиқалы сөз. Көреген әке айт­қан, тұлға бойында болуы керек ең асыл тектілік қасиет турасында тәтпіштеп жату­дың­ қажеті шамалы. Айтпағымыз, әке мен бала арасында болатын әңгімелердің әрідегі әдебі мен берідегі берекесіздігі жайын­да болмақ.

Бүгінгі қазақ қоғамы әке тәрбиесіне нем­құрайлы қарауды әдетке айналдырды. Әке үйдің иесі, ана үйдің шегесі екенін ұқып­сыз­ ұрпақ ұмыт қалдырғандаймыз. Оған екі тараптың, яғни еркек пен әйелдің де тіке­лей кінәлі екенін айта кеткеніміз жөн. Алды­мен, үйдің ырысын арттырудың орнына, ұрысын арттыратын шайпау әйелдер берекелі отба­сын­дағы әке беделін әдейі аяққа таптайтыны жайлы сөз етелік. Ерлі-зайыптылардың ара­сындағы темпераменттер соғысында әйел жеңіске жетіп, еркегін етегіне басты дейік. Бірақ мұны көріп өскен ұлдан қандай ұлық, қыздан қандай қылық күтуге болады? Асылында «шашы ұзын, ақылы қысқа» шүй­ке­бас ата берген тәрбиені де үйрете алмайтынын ескермесе керек. Әкенің әйел алдында ойсырай жеңілуі – ұл тәрбиесіне де, ұлт тәрбиесіне де тікелей балта шабады. Босбелбеу әке кейін бой жетіп қалған қызына да, ер жетіп қалған ұлына да идеал бола алмайды. Сондықтан әкенің аруағын асырудың орнына, алапасын қашыру – ертеңгі ұрпақтың енжар, ын­жық болып өсуіне тікелей қадам екенін ес­тен шығармауымыз қажет. Сағы сынық әке об­разы санасына сыналай енген ұл да ертең бір­ отбасына билік айта алатындай қауқарға ие бола алмайды.

Екінші мәселе, бұл – отағасының өзі жіберетін өрескел қателіктер. Бағзыда бала тәрбиелеу ісіне әке немқұрайлы қарамаған. Алты жасында аңға ертіп, он жасында оқ жондырған әке тәрбиесі әрқашан биік рухтың, біртұтас тұлғаның берік діңгегі болған. Осы жерде «жеті атасын білмеген жетесіз» деген сөздің төркініне ой жүгірте кетсек артықтық ете қоймас. Баланың жеті атасын не әкесіз өскенде, немесе әкесі бола тұра тегін ажыратып айтып бере алмаған боркемік «бөрікті» кінәсінен болуы мүмкін. 

Әлбетте, әкесіз өскен бала жеті атасын жіліктей алмайтыны белгілі. Оның ішінде тағдырдың тауқыметімен жастай жетім қалғандардың жөні бір басқа. Әкесі мен шешесі болмашы дүние үшін ажырасып, тірі жетім атанған бүлдіршіндерге назар аударалық. Осыған байланысты еліміздегі некеге тұрғандар мен ажырасқандардың проценттік көрсеткішіне көз жүгіртсек көңіл құлазиды. Ағымдағы жылғы статистикалық мәліметтерге сүйенсек, елімізде тіркелген неке саны 1,3%-ке азайып, ажырасулар саны 3,9%-ке өскен. Жыл басталғаннан бергі нау-

рыз айына дейін республика бойынша 13423 отбасының шаңырағы шайқалған. Бұл нені білдіреді? Әлбетте, ажырасқан отбасылардың шаңырағында орта есеппен екі баладан бар деп есептеген күннің өзінде, 26 мыңнан астам бала биылдың өзінде әкесіз тірі жетімге айналды деген сөз. Оның ең көбі, яғни 1496 отбасы Түркістан облысында ажырасуға арыз берген болса, неке шартын ең аз бұзғандар Маңғыстау облысында тіркелген. Әрине, санақ жарыстыратын сәт емес. Шаранасы кеппей жатып шеше тәрбиесін ғана көріп өсетін шикіөкпелер жеті ата былай тұрсын, ел басына күн туған шақта шешімді сөз, кесімді кеңес құра алады дегенге ешкім сене қоймас. Әкенің айбарын өсіріп, байрағын биіктететін ұлдар мен қыздар жалғызбасты ана психологиясын бала жасынан бойына сіңіріп, ер адамға деген өшпенділік дертін бойына жұқтыратыны белгілі. Ол ол ма, нағашы жұртта теріс тәрбие естіп өскен жатбауыр ұл бірте-бірте әкесінің өскен ортасы туралы айтуды өзіне ар санай бастайды. 

Ең сорақысы, жетіге толған баласына жеті атасын жеткізіп айтып бере алмайтын әкелер шыға бастағанын қалай жасырамыз. Көзіміз көріп жүргендей, үйіне кірер- кірместен тәй-тәй басқан тентегін емес, WI-FI қосқан телефонын құшақтап жата қалатын әкелер қоғамда қаулап өсіп келеді. Ұл бала әдетте әкенің мақалын жаттап, атаның сақалына оралып өспей ме? Ізбасарға ілкі қасиеттердің көбі әке тәрбиесімен келеді. Алайда қарекетке келгенде кегежеміз кейін тартып шыға келеді. «Ата сөзі парыз, ана сүті қарыз» деген сөздің өзі әке тәрбиесіне әрқашан немқұрайлы қарамауды меңзеп тұрғандай. Әке тәрбиесінің қазақ танымындағы «ұлыңды жетіге келгенше патшадай күт, он үшке жеткенше құлша жұмса, он үштен асқан соң бише кеңес» дегені дұрыс. Ендеше, ілгеріде қажы атаның осы қағида бойынша қағылез ұлды қасына ертіп, досындай сырласып тұруында үлкен мағына жатыр. Әрине қасиетті дініміз исламда әуелі анаңды сыйла, кейін барып әкеңе құрмет қыл деп хадистен мысал келтіреді. Оған шүбәланып, шәк келтіруден аулақпыз. Тек, ананың тұғырын биіктетеміз деп, әкені тұқыртудың қажеті жоқ екенін ескергеніміз жөн. Әкенің сабағы – қабағы екенін ұмытпайық.

Мирас АСАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев: Білім беру жүйесі реформалардың шырмауынан шыға алар емес

19.10.2018

Ұлттық құндылықтардың иесі – жастар

19.10.2018

Оралда студенттерге қызмет көрсету орталығы ашылды

19.10.2018

«Қазпоштаның» 25 жылдығына орай «Жазылушылар күні» ұйымдастырылды

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекет қаржысын үнемдеуге шақырды

19.10.2018

Еуразия ынтымақтастығының маңызы зор

19.10.2018

Амангелді Кеңшілікұлының «Қазақты сүю» атты шығармашылық кеші өтті

19.10.2018

«Әзірет Сұлтан» қорық-музейінің 40 жылдығы аясында тарихи кітаптардың тұсауы кесілді

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев Қарағандыда жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Америкалық еріктілер оқушыларға ағылшын тілін үйретіп жүр

19.10.2018

Мемлекет басшысы Еуропалық комиссия төрағасы Жан-Клод Юнкермен кездесті

19.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитіне қатысты

19.10.2018

Мүмкіндігі шектеулі жандарға мүгедектер арбасын сыйлайды

19.10.2018

Президент «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитінде кездесулер өткізді

19.10.2018

Владимир Путин: Өзбекстан Ресейдің сенімді серіктесі

19.10.2018

Сенатор Рысқали Әбдікеров Қарағанды облысында жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Атырауда мамандандырылған ХҚКО құрылысы аяқталуы жақын

19.10.2018

Мемлекет және қоғам қайраткері Темірбек Жүргеновтің туғанына - 120 жыл

19.10.2018

Павлодар-Семей тасжолында көліктер өртеніп, бір адам мерт болды

19.10.2018

TWESCO дүниежүзілік мәдениет форумына қатысты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу