Ауқымды мәселелерді тоғыстырған Ақтау саммиті

Осы аптада елімізде Еуразия кеңістігіндегі аса елеулі оқиға Каспий теңізінің құқықтық мәртебесін айқындау мәселесіне арналған алқалы жиын өтеді. Қарт Каспий мүдделерін бір арнаға тоғыстырған бес мемлекет – Қазақстан, Ресей, Иран, Әзербайжан және Түркіменстанның басшылары тамыздың 12-сі күні Ақтау саммитінде кездесуді жоспарлап отыр. Жиын барысында тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі, теңізде экономика, көлік, экология, қауіпсіздік салаларында ынтымақтастық орнату және басқа да стратегиялық мәселелерді талқыламақшы. 

Егемен Қазақстан
10.08.2018 1150
2

Жақында Ақтау саммитіне дайындық мәселелері жөнінде кеңес өткізген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев бұл шараға әзірліктің көп жыл бойы жүргізілгенін, шетелдік әріптестермен бірлесе ауқымды жұмыс атқарылғанын айта келіп, теңіздің маңындағы елдер арасындағы өзара тиімді экономикалық қарым-қа­ты­настарды нығайтуға бағыт­талған Конвенцияға қол қоюдың маңыздылығын ерекше атап өткен болатын. Яғни, теңіздің жағасындағы елдердің оны пайдалану жөніндегі құқықтары мен міндеттеріне байланыс­ты бүкіл мәселелерді реттеуге мүмкіндік беретін Каспий теңі­зінің құқықтық мәртебесі туралы конвенция саммиттің негізгі құжаты болмақшы. 

Конвенцияны әзірлеу бұл кешелі-бүгін емес, жиырма жыл бойы жүргізіліп келе жатқан жұмыс. Тараптардың Каспий теңізіндегі қызметінің негізгі қағидаттары, теңіз акваториясын, ұлттық су түбі секторларын бөлу, биологиялық ресурстарды, су түбі мен жер қойнауларын игеруге байланысты әскери ынтымақтастық және шаруа­шылық-экономикалық қызметті жүргізу, кеме жүргізу, қоршаған ортаны қорғау, теңізге қатысты ғы­лыми зерттеулер сияқты мәселелердің осы құжатта нақ­ты­ланғанын айта кеткен жөн.

Қазақстан страте­гиялық зерттеулер институты директорының орынбасары, саяси ғылымдар докторы Санат Көшкімбаевтың айтуынша, Каспийдің құқықтық мәртебесі айқындалып, бір­тұ­тас құқықтық кеңістіктің қалып­тасуы инвесторлар үшін ұзақ­мерзімді жоспарларын алаңсыз жүргізуге мүмкіндік бермек. Эко­логиялық тепе-теңдікті сақтау­ға да жауапкершілік арта түсе­ді. Теңіз қойнауындағы мұ­най мен газды игеру, тасымалдау ісі оңтайланбақ. 

Бұған дейін Каспий маңы мем­ле­кеттері басшылары төрт мәрте кездес­кен. Атап айтар болсақ, 2002 жылы 23-24 сә­уір­де Ашхабадта, 2007 жылы 16 қа­занда Тегеранда, 2010 жылы 18 қарашада Бакуде, 2014 жылы 29 қыркүйекте Астраханьда бас қосты. 

2002 жылғы бірінші Кас­пий сам­миті жоғары деңгей­лердегі кезде­су­лерді өткізуге не­гіз болды. 2007 жылы Теге­ран­да өткен Екінші Каспий сам­ми­тінің қорытындылары бо­йын­ша Қазақстан, Ресей, Әзер­­бай­жан, Иран Ислам Рес­публи­касы Дек­ла­ра­циясына қол қойыл­ды. Онда Кас­пийдің құ­қықтық мәр­тебесінің негізгі мәӨселелері, те­ңіздегі қауіпсіздік пен тұрақ­ты­лық, сондай-ақ халық­ара­лық қаты­настардың жеке­ле­ген аспек­тілері бойынша Кас­пий маңы мемле­кет­терінің ұста­ным­дарына байланыс­ты мәсе­лелер жөнінде мемле­кет­тер­дің қолданыстағы келісім­шарт­тары саяси деңгейде бекі­тілді. 

2010 жылы Бакуде өткен Үшін­ші Каспий саммиті аясында Прези­денттердің Бірлескен мәлімдемесі мен Каспий теңі­зіндегі қауіпсіздік саласында ынтымақтастық туралы Ке­лісімге қол қойылды. Бірлескен мәлімдемеде «Каспий бестігі» көшбасшылары тағы да екінші саммит Декларациясында көрі­ніс тапқан ұстанымдарына берік­тігін растап, теңіздің құ­қық­тық мәртебесі туралы Кон­вен­цияға қатысты жұмысты аяқтау қажеттігін атап өтті. 

Аталған Келісім Каспийде қауіп­сіздікті қамтамасыз ету, сондай-ақ заңға қайшы іс-әрекеттермен күресуде жағалау мемлекеттерінің өзара іс-қимылы үшін құқықтық негізге айналды. Осыған қатысты өзара іс-қимылдың нақты меха­низмдері тиісті хаттамаларда нақтыланады. Сонымен қатар Әзербайжан астанасында бес мемлекеттің басшысы жа­ғалаудағы мемлекеттің егемен­дігіндегі су кеңістігін қамти­тын ұлттық аймақтың еніне қатысты ымырасыз келі­сімге қол жеткізді. Дәл осы мәсе­леге қатысты келіссөздер  кешеуіл­деп келген еді. Бакудегі кездесу аясында, сонымен қатар Каспий теңізінде бекіре тұқымдас балық­тарды аулауға мораторий ен­гізу механизмін әзірлеу туралы келісім бекітілді (мемлекет­тер басшылары дең­гейінде тиісті хаттамалық ше­шім қабылданды). 

2014 жылы Астраханьдағы Төртінші Каспий саммиті барысында президенттер бір­лес­кен мәлімдемеге қол қойды. Онда жағалаудағы мемле­кет­тердің теңіздегі іс-әреке­тіне қатысты көптеген қағи­даттар тізімі нақ­тыланды. Бұл қағи­дат­тар Каспийдің құқық­тық мәр­те­бесі туралы Кон­вен­ция жоба­сына инкорпорация­ланды. Атап айтқанда, мәлім­деме жаға­лаудағы мемлекет­тер арасын­дағы өзара қарым-қатынас не­гіздеріне, Каспий теңізін бейбіт мақсатта пайда­лануға, аймақта қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету­ге, теңіздегі әс­кери құрылыс пен әскери іс-қи­мылға, теңіз аква­ториясын, су түбі мен қойнау­ларын бөлу­ге, кеме жүргізу режіміне, Дүние­жүзілік мұхитқа еркін қолже­тім­ділік құқығына, Каспий теңі­зінің биоресурстарын пайда­лану мен табиғи орта­сын қор­ғауға және теңізде ғылы­ми-зерт­теулер жүргізуге қатыс­ты қағи­даттарды нақтылайды. 

Каспий келіссөздері аясында аталған мәселелердің басым бөлігі бойынша пікірталастар ұзақ жылдар бойы жүргізіліп келді. Сонымен қатар Төртінші сам­митте Коммюнике қабыл­данды, онда мемлекеттер бас­шылары Каспийдегі келіссөз­дер процесіндегі ілгерілеу­ді атап өтіп, одан әрі ынты­мақ­тастықтың негізгі бағыттарын көрсеткен. Сондай-ақ Төртінші саммит аясында Каспий теңізінің биологиялық су ресурстарын сақтау және ұтымды пайдалану, теңіздегі төтенше жағдайлардың алдын алу және жою сала­сындағы ынтымақтастық туралы Келісімге және гидрометеорология саласындағы ын­ты­мақтастық туралы келісімге қол қойылды. 

Жоғарыда аталған Астрахань саммитінің қорытындысы бо­йынша Каспий маңы елдері басшыларының мәлімдемесіне сәйкес кезекті Бесінші саммит Ақтауда өткізілгелі отыр. 

Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті – Елба­сы­ның кітапханасы Геосаясат және өңірлік зерттеулер қыз­метінің жетекші ғылыми қызметкері, саяси ғылымдар докторы Жансая Жаби­наның айтуынша, Ақтау саммитінде мем­лекеттер басшылары қол қоюы жоспар­ланған Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесіне байланысты хаттамада қауіп­сіздік мәселесі ерекше ескерілген. 

– Қазіргі уақытта Каспий аумағындағы қауіпсіздікті қам­та­­масыз ету – маңызды страте­гия­лық мәселе болып отыр. Теңіздің тоғыз жолдың тора­бын­да орналасуы, шикізат қоры­­ның молдығы және басқа да та­биғи байлықтарын ескере келе, аймақтың геосаяси маңыз­ды­лығы өте жоғары екендігін көре­міз. Оның үстіне Каспий маңын­дағы тұрақтылыққа нұқ­сан келтіретін факторлар қа­уіпсіздік мәселесін күн тәртібіне шығарды. 

Жалпы құқықтық мәртебесін айқындауда теңіздің қойнауын, әуе кеңістігін бөлудің маңызы жоғары. Бұл – Каспий маңы мемлекеттерінің егемендігіне, тәуелсіздігіне тікелей қатысты мәселе. Теңіздегі қауіпсіздік заңсыз әрекеттердің жолын кесу­ге бағытталады және төтен­ше жағдайларды хабарлау мен зардабын жоюдағы ынты­мақтастықты арттыра түспек. Міне, Ақтау саммиті 2010 жылы қол қойылған терроризм мен ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес, есірткі заттарын заң­сыз тасымалдауды болдырмау, Кас­пий маңы мемлекеттері шекара қызметтерінің өзара іс-қимылы қамтылған келісімнің хаттамасына қол қойылуымен де маңызды болғалы тұр, – дейді ол.

Қамбар АХМЕТ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.03.2019

Асқар Мамин Талдықорғандағы құрылыс нысандарымен танысты

23.03.2019

Шекарашылар заң бұзушылардың жолын кесті

23.03.2019

Президент: Жастарға арналған кадрлық бағдарлама дайындалады

23.03.2019

Имидждік іс-шараларды азайту қажет – Қ.Тоқаев

23.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Шымкент қаласының даму жоспарымен танысты

23.03.2019

Шымкентте жаңа медициналық орталық ашылды

23.03.2019

The Star: Назарбаев елде тұрақтылық пен келісім орната білді

23.03.2019

Астаналық балалар «Мұзбалақ» фильмін тегін көре алады

23.03.2019

Премьер-Министр «Қорғас — Шығыс қақпасы» арнайы экономикалық аймағын аралады

23.03.2019

Президент алғашқы сапарын неліктен Түркістаннан бастағанын түсіндірді

23.03.2019

Мемлекет басшысы Шымкенттегі «Азала текстиль» фабрикасын аралады

23.03.2019

Полицейлер Петропавл тұрғындары үшін наурыз көже мен бауырсақ әзірледі

23.03.2019

Шекарашылар бірнеше заң бұзушылықтың алдын алды

23.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Шымкент қаласының әкімшілік-іскерлік орталығына барды

23.03.2019

Мемлекеттік шекараны бұзып өтпек болған адам ұсталды

23.03.2019

Анар Жайылғанова:  Астананың атауын өзгерту процедурасы заңға сай жүргізіліп жатыр

23.03.2019

Атырау халқы ерлікпен қаза тапқан полицейді соңғы сапарға шығарып салды

23.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев жұмыс сапарымен Шымкентке барды

23.03.2019

Димаш әлем жұртшылығын аузына қаратты

23.03.2019

Павлодарда үздік ұлттық киімдер анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу