Г.Көбенова: Ынтымақтастықты арттыратын құжат болмақ

Егемен Қазақстан
10.08.2018 5477
2

Ақтау қаласы бұрын-соңды болмаған үлкен тарихи оқиғаның орталығына айналғалы отыр. Себебі 12 тамызда осы қалада Каспий маңы мемлекеттерінің 5-інші саммиті өтіп, онда бес ел мемлекет басшыларының Каспий теңізінің құқықтық мәртебесін анықтайтын конвенцияға қол қоюы күтілуде. Конвенцияның Каспий маңайы елдерінің өзара келісіп, ондағы барлық пункттердің тараптардың көңілінен шығатындай даярлануына 20 жылдан астам уақыт кетуі оның қаншалықты маңызды екенінен хабар береді. Яғни, бұл құжат Каспий теңізіндегі экологияның, көлік пен табиғатты пайдаланудың, шектеу қою мен қауіпсіздік сипаттарының барлық аспектілерін қамтиды.

Каспий теңізінің құқықтық мәртебесін анықтау мәселесін «Каспий бестігі» 1994 жылдан бері талқылап келеді. Бұған дейін осы мәселе бойынша Арнайы жұмыс тобының 50 отырысы, Каспий маңайы елдері Сыртқы істер министрлерінің деңгейінде 6 кеңесі өтті. Саммит қарсаңында да Арнайы жұмыс тобының отырысы мен Каспий маңайы мемлекеттерінің Сыртқы істер министрлерінің кеңесі, ішкі саясат басқармасы басшыларының кездесуі өтеді деп жоспарлануда.

Қазақстанның жан-жақты ынтымақтастықты дамыту үшін оның сенімді құқықтық негізін жасақтау қажеттілігін уақытында түсінуі үлкен нәтиже берді. Бүгінгі таңда Қазақстанның Каспий теңізіне қатысты 18 келісімшарттың қатысушысы екенін айта кеткен абзал. Оның 9-ы бесжақты тарап негізінде қол қойылған құжаттар болып табылады. Саммитте негізгі құжаттан бөлек қосымша 8 құжат «бестік» форматында қабылданады деп күтілуде.

 «Каспий бестігінің» туындаған мәселелерді шешу жолдарын ұдайы іздестіріп, ортақ бітімге келуге ұмтылуын бұған дейінгі өткен келіссөздер барысында орын алған объективті қиындықтарды еңсеруі мен дипломаттардың қажырлы еңбегінен байқауға болады. Нәтижесінде негізгі мәселелер бойынша бес ел көптеген консенсусқа қол жеткізді. Әсіресе, жағалау елдері тәуелсіз жаға шегі мен жеке-дара құқықтарға байланысты, теңізде жүзу режімдері, әлемдік мұхитқа Каспий теңізінен барлық көлік құралдарымен еркін еніп-шығу, су асты құбырларын салу бойынша келісімге келе алды.

Бұған дейін Каспий маңы елдерінің қарулануын тұрақтандыруды қамтамасыз ету, теңіз айдынында бөтен мемлекеттердің қарулы күштері жүрмеуін қадағалау принципі келісілді. Сондай-ақ таяуда өтетін саммитте 2010 жылы жасақталған «Каспий қауіпсіздігі саласы бойынша ынтымақтастық Келісімі» жобасының протоколына қол қойылады деп күтілуде. Онда браконьерлікке қарсы күрес, лаңкестікпен күрес, теңізде жүзу қауіпсіздігін қамтамасыз ету, заңсыз есірткі айналымының жолдарын жоюға бағытталған жобалар бар.

Бұл келісім бес елдің сауда-экономикалық ынтымақтастығын арттыратын маңызды құжатына айналуы әбден мүмкін. Құжат көршілес мемлекеттердің өндіріс саласындағы сауда-экономикалық байланыстар, ауыл шаруашылығы, сауда, туризм секілді ортақ салаларында халықаралық-құқықтық заңдық норманың қалыптастыруға ықпалын тигізеді. Тараптар өз ұлттық заңнамаларына сәйкес, экономикалық ресурстарды тиімді пайдалануға, ортақ инвестициялық жобалар мен бағдарламаларды жүзеге асыруға, арнайы еркін экономикалық аймақтарды құру және дамыту мәселелері жөнінде тәжірибе алмасуға, мемлекеттер арасында аудандық, аймақтық, қалаларалық әріптестікті дамытуға ықпал етеді деп күтілуде.

Егер Каспий маңы елдері теңіздің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияны қабылдап, құжат күшіне енетін болса «Каспий бестігі» кең құқықтық базаға ие болатыны сөзсіз. Бұл шекаралас елдердің түрлі салаларда ортақ әрекет етулеріне мүмкіндік беретін болады. Мемлекеттер басшылары деңгейінде қол қойылатын Конвенция мен қабылдануы жоспарланған маңызды саяси шешімдер Каспийге байланысты көптеген сұрақтардың шешілуіне үлкен ықпал ететіні даусыз.

Гүлзат Көбенова, 

ҚР Тұңғыш Президенті–Елбасының кітапханасы

ММ директорының орынбасары

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.12.2018

Үш ардагерге «Қарағанды облысының құрметті азаматы» атағы берілді

13.12.2018

Левандовски мергендер көшін бастады

13.12.2018

Жайықта балық қырылуының жаңа фактілері тіркелген жоқ

13.12.2018

Солтүстік Қазақстанда пластикті қайта өңдейтін  зауыт пайдалануға берілді

13.12.2018

Универсиададағы қарсыластар анықталды

13.12.2018

«Қазақтар Екінші дүниежүзілік соғыста: шетелдік архивтердің құжаттары» жинағы таныстырылды

13.12.2018

Анкарада жүрдек пойыз апатынан 4 адам қаза тапты

13.12.2018

Футзалдан әлем чемпионатының жеребесі тартылды

13.12.2018

СІМ-де ҮАК қызметі жөнінде Ведомствоаралық комиссияның бірінші отырысы өтті

13.12.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде Иран ядролық бағдарламасына қатысты жоспардың орындалуын қолдады

13.12.2018

Маңғыстау жастары – жаңғыру жолында

13.12.2018

Муай-тайдан Азия чемпионаты аяқталды

13.12.2018

Солтүстік Қазақстан полиция департаменті ең ашық ведомство болып танылды

13.12.2018

УЕФА Чемпиондар лигасы: 16 үздік анықталды

13.12.2018

Іле Алатауында қар барысы фототұзаққа түсіп қалды

13.12.2018

Мәскеуде үш боксшымыз айқасады

13.12.2018

Алматыда волейболдан «Буревестник кубогы» халықаралық турнирі басталды

13.12.2018

Алматыда ІІ Жалпыұлттық керлинг фестивалі өтіп жатыр

13.12.2018

Qazaq Banki түбегейлі таратылды: Салымшылар ақшаларын қайдан ала алады

13.12.2018

Қазақстан жастар құрамасы Канаданың жергілікті клубын жеңді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу