Шекарадағы құқық бұзушылық азайып келеді

Биыл Ұлттық қауіпсіздік қызметі Шекара қызметінің құрыл­ғанына 26 жыл толып отыр. Еліміз тәуелсіздік алған сәттен Мемлекет басшысы шекараны белгілеп, мызғымастан күзетілуіне жоғары маңыз берді. Қазыбек би айтқандай, «жерінің шетін жау баспасын деп найзаға үкі таққан» елдің шекарашылары бүгінде Елбасы сенімін, ел үмітін толықтай ақтап келеді. 

Егемен Қазақстан
17.08.2018 11075
2

Елдің аумақтық тұтастығын сақтау жолындағы ұрпақ сабақтастығы ерлік эстафетасына ұласып, шекарашылардың жетістігі бейбіт күннің өзінде көрініс табуда. Осы орайда 18 тамыз – Шекарашылар күні қарсаңында Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары – Шекара қызметінің директоры, генерал-майор Дархан ДІЛМАНОВПЕН кездесіп, бірқатар сауалымызға  жауап алған едік. 

– Дархан Айтқалиұлы,  мем­лекеттік шекара – елдігіміздің негізгі белгісі. Мемлекеттік және әлеуметтік инс­титут ре­тін­де Шекара қызметі әр қа­зақ­­­стандықтың мүддесін қор­ғайды. Бұл тұрғыда шека­ра­ның беріктігі – ел­дің пси­хологиялық қауіпсіздігіне, яғни хал­қымыздың өзін қауіпсіз сезінуіне тікелей әсер етеді. Бұл күн­дері еліміздің шекарасын күзету ісі осы ұстанымға қан­шалықты сай ке­леді?

– Иә, дұрыс айтасыз. Кез келген мемлекеттің қалыптасуының басты шарты оның белгіленген шекарасының болуы. Сондықтан да Елбасы – Жоғарғы Бас Қолбас­шымыз Нұрсұлтан Назарбаев егемендіктің елең-­алаңында ең алдымен көршілермен мемлекет­тік шекараны халықаралық құқық нормаларына сәйкес шегендеп, заңды түрде ресімдеп алуға қол жеткізді. Бұл сырт­қы саясаттағы тарихи жетістік болатын. Осы орайда Президентіміз «Біз бар­лық көршілерімізбен орныққан өзара ынтымақтастық пен адал әріп­тестікті қастерлейміз және оны алдағы уақытта да еселей беретін боламыз» деген еді. Мем­лекеттік шекара саясаты бүгінге дейін Елбасының осы белгілеген векторымен салтанат құ­рып келеді. Өткен жылдың сәуі­рінде Түрік­менстанмен, жел­тоқ­санында Қыр­ғыз Респуб­ликасымен мемлекет­аралық Келі­сімдерге қол қойыла оты­рып,­ демаркация шаралары­ аяқ­талды. Қазір ратификация­ жүріп жатыр. Өзбекстан Рес­пуб­ликасымен және Ре­сей Федерациясымен дема­р­кациялық ша­ралар аяқталуға жақын. Бұ­дан бөлек, Мемлекеттік шека­ра тәртібін бекі­тіп еліміздің ұлт­­тық қауіпсіздігін одан әрі ны­ғайту мақсатында Қырғыз Рес­пуб­ликасымен, Түрікменстанмен және Өзбекстанмен бірқатар келісімдерге қол қойылып, рати­фи­­кацияланып жатса, кейбір ке­лісімдер сараптамадан өтуде, өзі­нің белгіленген уақытын күту­де. 

Бұрындары қол жеткізілген уағдалас­тықтарға сәйкес Шекара қызметі осы жылдың алғашқы жартыжылдығында ғана 5 рет халықаралық бірлескен арнайы шекаралық операцияларға, жедел алдын алу және өзге де шараларға белсенді түрде қатысып, осы­ның нәтижесінде 1195 адам шека­ра­лық құқық бұзу себеп­терімен ұс­т­алды. Орнатылған шек­аралық әріп­тестік өзінің жемісін беріп жатыр, мысалы тексеріп-өткізу бекет­терінде ұсталған шекаралық құқық бұзушылар көрсеткішінің бұ­рынғыға қарағанда төмендеуі осы­ның арқасы деуге әбден болады.

– Кейінгі кездері алдыңғы буынға жақсы таныс «Шека­раны бүкіл халық қорғайды», «Шекарада бәрі­міз сақ­шымыз» деген ұрандар көп естілмей кетті. Дей тұрғанмен, қазіргі уа­қыт­та шекара бойындағы жұрт­шылықпен байланыс қа­лай жүзеге асуда? 

– КСРО заманында сыртқы әлемнен ел тұрғындарын «темір перде» бөліп тұрғанын білеміз. Жоғарыда сөз болған ұрандардың сал­мағы сол кезеңде, әрине басы­мырақ болды. Дегенмен, қазіргі уақытта да Шекара қызметі құры­лым­дарының жауапкершілік аумағында орналасқан шекара­лық аудан әкімдіктерінің барлы­ғының жанынан Үйлестіру кеңес­терінің жұмысы жолға қойыл­ған. Олармен қарым-қатынас «Мем­лекеттік шекара туралы» заңға сәйкес, еліміздің шекаралық қа­уіп­сіздігін қамтамасыз ету және соған байланысты туындауы мүмкін әртүрлі мәселелерді бір­лесіп тарқату мақсатында жүр­гізіледі.

Мемлекеттік шекара күзетінде бел­сенді ауыл тұрғындарының көмегіне жүгінеміз. Шекара бойындағы барлық елді мекендер мен ауылдарда осындай азаматтардан құрылған топтар шекара күзетіне тұрақты түрде тартылып отырады. Осы бағыттағы жұ­мыстардың нәтижесінде тек­серіп-өткізу бекеттерін айналып өтіп, елімізге заңсыз кіргені үшін ұсталғандардың көрсеткіші артса, дәл осылай, көрші елдерге заң­сыз өтпек болып ұсталған біз­дің елдің азаматтарының саны азай­ғандығы байқалады. 

– «Қауіп қайдан демеңіз» дегендей, Шекара қызметінің күн­де­лікті қызметтік-жауын­герлік іс-қимылдары тәуекелге тәуелді екен­дігін бала кезіміз­ден білеміз. Шекара­дағы бүгін­гі қауіп қайдан?

– Иә, шекара наряды мем­лекет­тік шекараны күзетуге мемлекет атынан берілген бұйрықты тың­дап барып аттанады. Ол бұй­рықты орындау барысында әр­түрлі жағдайлар туындауы мүмкін. 

Өкінішке қарай,  бүгінге дейін контрабандалық іс-әрекет бо­йынша трансшекаралық қылмыс жалғасып отыр. Есірткі тасымалы да тоқтайтын емес. Соң­ғы деректер өткен жылдың алғаш­қы жартыжылдығымен салыс­тырғанның өзінде есірткі­мен ұсталғандардың саны 27%-ке өскендігін көрсетеді.

Олардан барымташылар да қалыс­пайды. Каспий теңізінің қазақ­стандық бөлігіне сырттан келіп браконьер­лікпен ай­налысқысы келетіндер де көп. Заң­сыз еңбек миграциясы да азаяр емес. Шекара бойындағы экономикалық мәні бар нысандарды лаңкестік шабуылдардан қорғау бойынша терроризмге қарсы күрес орталығымен тығыз қарым-қатынас жасаймыз.

– Көрші елдермен алыс-беріс, барыс-келіс көбейген са­йын шекара қыз­меті­нің мін­дет­тері де еселеп артқан шы­­ғар?

– Шекаралық бақылау бөлім­шелерінің жұмысы шекарадан ары-бері өткен адамдар мен кө­лік құралдары ағынының артуына байланысты күрделеніп отыр. 2018 жылдың алғашқы жарты­жылдығында ғана тексе­ріп-өткізу бекеттерінен 25 млн-нан астам адам өткізіліпті, яғни был­тырғы жылдың дәл осы мерзі­мімен салыстырғанда 18%-ке арт­қ­ан. Сонымен қатар 3,5 млн-нан астам көлік құралдары өткі­зілген, бұл да өткен жылғымен салыс­тырғанда 6%-ке артық. Адам­дар мен көлік құралдары ағы­ны артқанымен тексеріп-өткізу бекеттерінде ұсталған шекаралық құқық бұзушылардың саны 14,6%-ке кемігендігі бай­қалады. Бұл біріншіден, жоғарыда сөз болған, көршілес мемлекеттермен орнаған қарым-қаты­нас­тың жемісін, екіншіден, шекарадан өтушілердің құқықтық санасының жетіліп, мемлекеттік шекараның маңызын түсініп келе жатқандығын көрсетеді. Мемлекеттік шекараны бақылау­дың техникалық шараларын, со­ның ішінде радиациялық бақы­лау құралдарын жетілдіру жұ­мыс­тары да үздіксіз жүргізіліп келеді.

– Ғылым мен техниканың қарыш­тап дамуын шекара­шылардың қызметін жеңіл­дету­ге қаншалықты пайдаланып жатырсыздар?

– Әрине, шекара күзетіне де замана көшінен кейін қалуға бол­майды. Уақыт талабына сай, мемлекеттік шекара күзетінің жа­ңа формалары мен әдістерін әзір­леу және енгізу бойынша ізденістер үздіксіз жүргізілуде. Бұл бағыттағы жұмыстарды Алматы қаласында орналасқан ҰҚК Ше­кара қызметі академиясының профес­сорлық-оқытушылық құра­мы мен ғылымға құлаш ұрған магистранттары және докторанттары атқаруда. 

Оқырмандардың қызығу­шы­лығын тудыруы мүмкін тағы бір ілгерілеуді айта кетейін. Мем­лекет басшысының Қазақстан хал­қына арнаған «Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты Жол­­да­уын іске асыру бойынша Жал­пыұлттық жоспарды орындау шеңберінде, Шекара қызметі мемлекеттік қызмет көрсетулерді электронды форматқа көшіру жұмыс­тарын жүргізуде. Бұл жұмыстың механизмі «Азаматтарға арнал­­ған үкімет» мемлекет­тік корпора­циясының мүмкіндіктерін пайдалану арқылы, тікелей электронды үкімет веб-порталында жүзеге асырылатын болады. 

Әңгімелескен 

Серік ӘБДІБЕК, 

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Екатеринбургтағы жол апатында 5 қазақстандық зардап шекті

21.02.2019

Жамбылда аз қамтылған және көпбалалы отбасылар үшін 10 жатақхана салынады

21.02.2019

Үкіметті уақытша басқару Асқар Маминге жүктелді

21.02.2019

Мемлекет басшысының мәлімдемесі

21.02.2019

Елбасы Үкіметті таратты

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу