Тәржіма һәм тағылым туралы

Құнанбайұлын қомсынатындар кездесетін қоғамда Ісләм Жарылғаповтың кім екенінен бейхабарлар болуы әбден мүмкін. Бірақ майталман аудармашының тілімізге енгізген сөздерін білмейтін адам кемде-кем. Айталық, орысша читатель, зритель, издание книги, остановка, дача, роддом, пляж деген сөздердің оқырман, көрермен, басылым, аялдама, саяжай, перзентхана, жағажай деген баламасын енгізген енгізген осы кісі.

Егемен Қазақстан
24.08.2018 2724
2

Ол қолданысқа қосқан оқулық, теледидар, ғарыш, зымыран деген сөздерді аударма деуге аузың бармайды. Балқаймақ­тың үлгісімен жасалған балмұздағы ше, одан артық балама табу мүмкін емес шығар. Қысқасы, Жарылғапов қазақ тілін жарылқаған жаңа сөздердің қай-қайсысын алсаңыз да құлаққа қона кетеді, заттың, ұғымның сипатын дәл суреттейді, «тілге жеңіл, жүрекке жылы». Тәржіма емес, тап бір атам заманнан келе жатқан төл сөздеріміз сияқты. Өзінің есебінше қазақтың сөз қоржынын 5 мыңға тарта жаңа сөзбен байытыпты, әйтпегенде қазір қаптаған термин, атауларды қай тілде, қалай айтып жүретінімізді кім білсін?! 

Бірнеше жыл бұрын қырғызстандық филолог ғалым Ташполат Садықовпен аударма төңірегінде сұхбаттасқанымыз бар. Қырғыз ғалымы «Радионы – үналғы, ұстараны – жүналғы» деп жүрген отан­дастары бар екенін айтып қапаланған-ды. Өкінішке қарай, тәуелсіздік жылдарында екінің бірі өзін ғалым, аудармашы сезінген кезеңде мұндай ерсі «аудармалар» бізде де болған. І.Жарылғапов, М.Әлімбаев, Ә.Сатыбалдиевтер сияқты «бөтен сөзбен сөз арасын былғаудың» бетін қайтарып отырған тұлғалардың орны ойсырап тұрғаны сол кезде анық сезілді. Басқасын айтпай-ақ қояйық, І.Жарылғаповтың қазір қолданысқа дендеп енген тойхана, дәмхана сияқты қалтарыста қалған сөздерін жиып-теріп, баспасөз беттерінде, телеарналар мен радио эфирлерінде ерінбей-жалықпай насихаттаған еңбегінің өзі бір төбе еді ғой. 

Бүгінде І.Жарылғапов және басқа да білгір аудармашылардың ерінбей-жалықпай ізденіп жүріп жасап берген балама сөздерін орнымен қолданудың орнына, әп-әдемі сөздерді бұзып айту, қате жазу белең алғаны байқалады. Басқа емес, журналистикада жүрген өзіміздің әріптестеріміздің арасында төлемақыны – төлем ақысы, сыйақыны – сый ақысы, жолақыны – жол ақысы, мұзайдынды мұз айдыны деп жүргенде, басқаларға не жорық?! Балталасаң бұзылмастай болып бекіген біріккен сөздерді бөліп тастау ондайлар үшін түкке тұрмайды екен. Ондаған жылдан бері халықтың санасына сіңісіп кеткен сөздер түгілі, атам заманнан бері қолданыстан шығып көрмеген қоныстой да «қоныс тойына» айналып барады. 

Қазір ғой әлем елдері тілдерін заман талабына бейімдеуге тырысып, артық әріптерден құтылудың қамын жасап жатыр. Қазақстанда да латын әліпбиіне көшу үдерісі қолға алынды. Әліпбиімізді ықшамдауға, жаңадан қолданысқа қосылған сөздердің тиімді баламасын табуға талпынып жатқан тұста бұрыннан бар біріккен бір сөзден екі сөз жасау, артық әріп қосу ақылға сыя ма?! 

Оны айтасыз, білгір аудармашылардың төрт аяғын тең басқан тәржімаларына шүйлігіп, перзентхананы – балахана деп алмастыруды ұсынатын білгішбектер де пайда болды. «Аялдама деген – аялдауға болмайды деген сөз» деп сынайтындар да бар. Жұлынды «артқы омыртақадағы ми» дейтін ақылгөйлердің әңгімесінің сипаты осы болып тұр. 

Қара сөздің қаймағын қалқып, қаспағын қырған қаламгер Асқар Сүлейменов: 

– Жақсыдан сөз шығады жан секілді,

Тамырдан атқылаған қан секілді» деп бағалаған терминтану ілімінің хас шебері жазушы, аудармашы Ісләм Жарылғаповтың туғанына биыл 100 жыл толды. 

«Мен үшін ең жоғарғы награда оқыр­мандар мен тыңдармандардың маған деген ыстық ықыласы, қазақ тілінде жатық сөйлеткен аударма кітаптарым... Мұның бәрі мен үшін үлкен марапат» депті І.Жарылғаповтың өзі. 

«Романға кірсе әр сөзім, 
Романнан қалай кем дейін...» дейді тағы да.

Шындығында, І.Жарылғаповтың өз жанынан ойлап тапқан сөздері, жиып-теріп қайта тірілткен байырғы ұғымдары қолданылған шығармалар жоққа тән. Күн сайын теледидар мен радиоларда айтылып, баспасөзде жазылып, ауызекі әңгімеде қолданып жүрген сөздеріміз­дің талайын І.Жарылғапов сынды май­талмандар көз майын тауысып жүріп тауып бергенін біле бермейміз. Оның бәрін білу де шарт емес, әрине. Тек сол дайын сөздерді бұзбай, бүлдірмей қолдансақ, бұл да суреткердің еңбегінің жанғаны болар еді. Тәржімашыға көрсеткен құрметіміз де, ана тілімізге көрсеткен құрметіміз де сол болар еді. Суреткер үшін шын бақыт сол емес пе! Айтпақшы, суреткер деген сөзді де ана тілімізге енгізіп кеткен І.Жарылғапов көрінеді. 

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Маңғыстауда теміржол вокзалында мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің жәрмеңкесі өткізілді

16.10.2018

Жаңақала мен Қазталов ауданы тұрғындары таза суға қол жеткізді

16.10.2018

Қаржы министрлігі инвесторлардың жекешелендірілген нысандар бойынша міндеттер орындауын бақылайды

16.10.2018

Б. Сағынтаев «Президенттің Бес әлеуметтік бастамасын» іске асыру жұмыстарын жандандыруды тапсырды

16.10.2018

Қарсыластар арасында осалы жоқ

16.10.2018

Шабуылда Щеткин жоқ

16.10.2018

Алматыда Ингмар Бергманның мемориалдық көрмесі өтуде

16.10.2018

11 қазақ футболшысы алаңға шығады

16.10.2018

Маңғыстауда «7 -20-25» бағдарламасы бойынша 194 өтінім қолдау тапты

16.10.2018

Мемлекет басшысы Энергия тиімділігі орталығына барды

16.10.2018

Аралда пластикалық қайық жасалады

16.10.2018

Өскеменде Әміре Қашаубаев атындағы республикалық фестиваль өтеді

16.10.2018

Алматыда алма музейі ашылды

16.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Әсем» білім беру және таным орталығына барды

16.10.2018

Мектеп түлектері жарты жыл бұрын оқуға түсе алады

16.10.2018

Маңғыстау облысы 2018 жылға 464 миллиард теңге инвестиция тартуды жоспарлап отыр

16.10.2018

Қазақстан Ардагерлер кеңесі Бурабайда бас қосты

16.10.2018

Спорттың жекпе-жек түрлері бойынша конфедерация кубогының іріктеу туры өтті

16.10.2018

Кашемирді күтіп киіңіз

16.10.2018

Қыз-келіншектерді маммологке тегін тексерілуге шақырады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу