Банктердің саннан сапаға көшкені ұтымды

Соңғы жылдары еліміздің нарығындағы бірнеше банктің жұмысы тоқтатылды. Жалпы, банктер 2 жолмен жабылатынын айта кетейік. Біріншісі, қаржы институтының акционерлері осындай шешім шығара алады. Әрине, бұл үшін алдымен тиісті органдардың рұқсатын алуға тиіс. Екінші жағдайда Ұлттық банк сот шешімімен оларды лицензиясынан айыра алады. Қазақстандағы банктер көп жағдайда осы екінші жолмен жабылуда. 

Егемен Қазақстан
11.09.2018 7592
2

Бұған дейінгі бірнеше мысалды тілге тиек етейік. 2016 жылдың соңында Ұлттық банк «Қазинвестбанкті» лицензиясынан айыру туралы шешім шығарды. Арада бір жыл өтпей жатып қараша айында сот шешімі бойынша Delta Bank-тің жұмысы тоқтатылды. Бұл екі банктің салымшыларына өтемақы төлеу жұмыстары Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорына (ҚДКБҚ) жүктелді. Биыл жазда ҚДКБҚ баспасөз қызметі «Қазинвестбанк» салымшыларына өтемақы беру аяқталғанын хабарлаған-ды. Ал Delta Bank салымшыларының ағымдағы есепшоттағы және төлем карточкаларындағы салымдарын қайтарып алу қазір жалғасып жатыр. Теңгемен салым жасағандар – 10 миллион теңгеге дейін, ал шетелдік валютамен салым жасағандар – 5 миллион теңгеге дейінгі қаржысына қол жеткізуде. 

Биыл мамыр айында Ұлттық банктің қаулысымен тағы бір банктің лицензиясы тоқтатылды, Астана банкінің депозит қабыл­дауына және банктен есепшот ашуына тыйым салынды. Мил­лиондаған қаражатын қайтара алмаған салымшылардың дау-дамайы содан бері толастаған емес. 

Тамыз айының соңында Qazaq Banki мен Эксимбанк бағалы қағаздар нарығында қандай да бір операция жүргізуіне мүмкіндік беретін лицензиядан айырылды. Ұлттық банктің хабарлауынша, бұл екі қаржы ұйымының ірі акционерлері қосымша капиталдандыру туралы талаптарды орындамағандықтан және нормативтік құқықтық актілерді жүйелі түрде бұзғандықтан сотқа жүгінуге тура келген. 

Ұлттық банктің хабарла­уынша, отандық банк сектор­ын­дағы Qazaq Banki мен Эксим­банктің жалпы активтер мен мін­деттемелерінің көлемі 0,8 және 0,2 процентті құрайды екен. Яғни басқа қаржы ұйымдары үшін бұл екеуінің лицензиядан айы­рылғаны қандай да бір қауіп төндірмеуге тиіс. Екеуі де мін­детті кепілдендірілген депо­зиттер жүйесінің мүшесі болған­дықтан, салымшылардың кепілді сомалары қайтарылуға тиіс. 

Белгілі экономист Жанкелді Шымшықовтың пайымдауынша, бірқатар шағын банктердің жабылып жатқаны – нарықтық экономиканың заңдылықтарына сәйкес жүріп жатқан қалыпты табиғи процесс. Банк экономиканы қаржымен қанағаттандыруға қабілетті болуға тиіс. Кәсіп­орындар барлық қаражатын банкте ұстайтыны белгілі, банк оны қаражатқа зәру екінші бір кәсіпорынға ұсынуы керек.

– Банктердің отандық өнер­кәсіп пен ауыл шаруашылығын қаржыландыру деңгейі өте төмен. Қаржы ұйымдары көп жағдайда шынайы экономиканы дамытуға әрекет жасамайды, түрлі делдалдық жұмыстармен пайда табуға тырысады. Мысалы, коммуналдық төлемдер, басқа да төлем түрлерінен, тұтынушы несиелерден ғана табыс түсіруді жөн көреді. Активін ұлғайтуды көздеген банктер төлем қабілеті төмен адамдарға біле тұра қаражат береді. Қалай болғанда да активін ұлғайта беруді көздеген банктердің ешқандай кепілдіксіз, төмен талаппен несие ұсынған жарнамаларын күнде көріп жүрміз. Біздегі жабылып қалған банктердің біразы осындай жолмен активтерін көбейтіп, тамаша жұмыс істеп жатқандай әсер қалдырған-ды. Алайда проблемалық несиелері көбейген сайын олардың біразының жағдайы нашарлай берді. Айналып келгенде, несие алушыларының 30 процентіне дейін төлем қабілетінен айырылып, бірталай қаржы ұйымының жағдайы мүшкіл болуға айналды. Qazaq Banki мен Эксимбанктің жағдайын осылай түсіндіруге болады, – дейді Ж.Шымшықов. 

Экономика ғылымдарының кандидаты айтқандай, мұндай банк­тер ауылшаруашылық сек­тор­ы­на да, өнеркәсіпке де жары­­тып қаражат салған емес. Не­гі­зінен тұрғындардың тұты­нушы­лық сұранысын өтеуді ғана мақ­сат тұтты. Яғни халықтың тө­лем қабілеті төмендеген кезде олардың басына қара бұлт үйі­рілгеніне таңғалатын түк те жоқ. 

Жанкелді Шымшықов шынайы экономикаға жұмыс істей­тін банктердің басына қара бұлт үйірілсе, онда қобалжуға бола­тындығын айтады. Ал тұты­ну­шылық несиеге ғана сенетін, түрлі төлемдерден ғана та­быс алуды көздейтін банктер біртіндеп азаюға тиіс. Банк­тердің арасындағы бәсекелестік ке­зінде өміршең ірі жобалармен тиімді айналысқан ұйымдар ғана жеңіске жетеді, қалғандарының жұмысы ерте ме, кеш пе тоқ­тай­тыны түсінікті. «Бұған дейін еліміздегі ең ірі деген банк­тер­ді дағдарыс кезінде сауық­тыру үшін Үкімет тарапынан қа­ра­жат аударылғанын білесіздер. Соның салдарынан банктер «Үкі­мет далада тастамайды» деп санайтын болды. Қаржы сек­торы құлдыраса, тұтас елдің қар­жылық жүйесіне нұқсан келеді. Ал экономика қаржы сек­торымен тығыз байланыста да­миды. Әлеуметтік ахуалдың ушық­пауын ойлаған мемлекет банк­терге әрдайым көмектесетіні осыған байланыс­ты. Әсіресе Қа­зақстандағы ең ірі төрт банктің жағ­дайын мемлекет тікелей бақы­лайды. Ал Qazaq Banki, Эксим­банк сияқтыларына мемлекет кө­мектесе бермейді. Ондай қаржы ұйым­дарының жабылу процесі алда әлі де жалғасады деп ойлаймын. Жалпы, 18 миллион халқы бар ел үшін 30 банк тым көп. Шы­найы экономикаға жұмыс істейтін 10 банк сұранысты толық қанағаттандырады деп ойлаймын. Әлсіз қаржы ұйымдары жабылып, экономика үшін тиімді жұмыс істейтін банктер қалып, айналып келгенде біртіндеп банк секторы ұтымды деңгейге келеді деп санаймын, – дейді қаржыгер. 

Биыл жаз айында Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышевті қабылдаған Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев банктердің тым көбейіп кетуіне жол беруге болмайтынын айтқаны белгілі. Кейбір банктердің акционерлері әлеуетсіз клиенттерге біле тұра несие беретінін айтқан Пре­зи­дент «Банктер дегеніміз – қар­жы, қаржы – экономика, ал экономика – халықтың әл-ау­қа­ты» екенін айта келіп, банк секторында жауапсыздыққа жол беруге болмайтынын ескерткен.

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу