Заманауи әлемдегі оқу мәдениеті

Астанада Мәдениет және спорт министрлігінің қолдауымен Қа­зақстан Республикасының елордасы – Астана қаласының 20 жыл­дығына орай «Заманауи әлем­­дегі оқу мәдениеті» тақы­ры­бын­дағы ІІІ Халықаралық оқу конгресі өтті. 

Егемен Қазақстан
13.09.2018 2007
2

Конгресс – кітап оқуды насихат­таудың әлемдік тәжірибесін талқылау, мәдени құзыреттілікті жақсарту, интеллектуалдық әлеуетті арттыру, кітапханалардың әлеуметтік-мәдени мекеме ретінде қызметін жетілдірудің пікірталас алаңы. Іс-шараға Януш Вишневский, Георгий Пряхин, Дулат Исабеков, Бексұлтан Нұржекеев, Байбота Қошым-Ноғай, Маралтай Ыбыраев және Бақытжан Қанапиянов сияқты белгілі жазушылар мен республикамыздың шартарапынан жиналған қаламгерлер мен кітапханашылар қатысты. Кон­гресс аясында пленарлық отырыс және секциялардағы жұмыс, сондай-ақ көпшілік алдындағы дәрістер, тақырыптық талқылаулар, тренингтер мен шеберлік сыныптары өтті. 

«Кітап оқу мәдениетінің әлем­дік тәжірбиелерін бөлісу және кітап­ханалардың әлеуметтік мәдени институт ретіндегі қызметін жетілдіру бойынша сұхбат алаңында бас қосқандарыңыз – игі іс. Елордамыздың мерейтойына орай қазір көптеген мәдени іс-шаралар Қазақстанның барлық қалаларында өтуде. Осы жиындардың ішіндегі орны бөлек бұл конгрестің өзіндік жауабы да, шешімі де айырықша болмақ. Бүгінгі шараның мақсаты – кітапхананы халықаралық ынтымақтастық пен бірлікті, ұлтаралық келісімді нығайту мақсатында заманауи үлгіде қызмет ететін маңызды қоғамдық орын ретінде таныстыру. Оқуды насихаттаудың әлемдік тәжірбиесі, тұлғаның рухани дамуындағы кітап оқу мәдениетінің рөлі талқыланып отырған жиында әрбіріміздің үйренер нәрсеміз мол», деді Тілдерді дамыту және қоғамдық саяси жұмыс комитетінің төрағасы Қуат Бораш.

Әлемдегі оқу мәдениетінің бет алысы, жеке тұлға боп қалыптасудағы кітаптың маңызы, әдебиеттегі жаңа үрдістердің ерекшеліктері мен себептері, қоғамдық-рухани құндылықтардың адам тіршілігіндегі маңызы, ұлттық интеллигенцияның қоғам дамуындағы орны ерекше сөз болды. Түркиядан келген қандасымыз, ғалым Әбдуақап Қара: «Кітап оқу азайып бара жатыр, бұл үлкен трагедия. Осы трагедияға ем табайық, шешім табайық деп осында жиналып отырмыз. Кітапты насихаттау тек қазақтардың емес, әлемнің проблемасы. Астана 20 жылда бейбітшіліктің, бірліктің, ғылым мен білімнің насихатшысына айналды. Осы жиын – соның айғағы. Қоғамның кітапқа деген қызығушылығын оятуға іскер азаматтар да ат салысу керек. Бір данышпан адамзатты екі категорияға бөліпті. Жас болсын, кәрі болсын. Ер ме, мейлі әйел ме, айырмашылық жоқ. Кітап оқитын және кітап оқымайтын адамдар деп бөлген. Сонда қарап отырсақ, кітап оқитын адамдар зерек, алғыр келеді. Жұмысында табысты болады. Табысты адам – бақытты. Егер біздің әлемде кітап оқитын адамдар көбейсе, әлем бақытты болады. Бақытты адамдар бейбітшіл келеді. Бұл жиын адамзаттың бақыты жолына сіңірген Қазақстанның бір еңбегі», деді. 

Кітап – болашаққа адастырмай апарар жол, болашақ пен өткенді табыс­тырар парасатты дәнекер. Кітап деген тек әдеби шығарма емес. Кез келген білім кітап арқылы алынады. Конгреске жиналған ғалым, жазушылардың сөздері де осыған сайып отырды. Үндістандық ақын, сыншы Фэй Зин Эжаз: «Біздің оқырман Маркесті де, Хокингті (физик) де оқиды» деуінің сыры осы. Ал әдебиеттің өзінде әртүрлі ағымдар мен жеңіл оқылатын, сюжетті кітаптар көбейді. Алтын ғасы­ры бүкіл әлем әдебиетінің ортасынан ойып орын алған орыс әдебиеті туралы Дулат Исабековтің: «Ресейде көп оқыр­ман философиялық, ойлы шы­ғар­маға қарағанда конъюнктуралық шы­ғар­маларға бас қойғанын байқауға болады: Куприн, тіпті Чеховтың өзінің орнын Донцовалар басуда...» деген пікіріне келісуге де, келіспеуге де болады. Өйткені әдебиет қашаннан азшылықтың мүлкі болды. Бір кездері барлық ермекті кітап алмастырған заман болса, қазір гаджеттердің уақыты. Батыста көбінесе әйелдер кітап оқиды. Бірақ олар білім алу үшін емес, уақыт өткізу үшін оқиды. Ал осы кітап оқу мәдениеттің қайсысына жатады? Кесіп айту, шешіп айту қиын. Оқырмандардың өз талғамы, өз ықыласы бар. Бірақ кәсіби әдебиеттің оқырманы ешқашан жоғалған емес. 

Конгреске келген Қытай жазушысы Хуан Чжонсян қазақ тілінде баяндама жасап: «Мен он сегіз жасымда «Ботагөзді» оқыдым, қазақтың қисса-дастандарын қытайшаға аудардым» деді. Қазақ әдебиеті мен қытай әдебиетін, оқырмандарын салыстырып сөйлеген жазушыны Қазақстандағы оқу мәдениетіне көңіл аударып отырған жағдай толқытты. Кітаптың жолы бұрын қалыптасқан, даңғыл жол болса, оқырмандардың жолы да, тарихы да сондай ұзақ. Кітап пайда болғалы, оқырман да бар. Кітап жоғалмайынша оқырман жоғалмайды. Қазақша сөйлеген Хуан Чжонсян сөзінің аяғын: «Тақыр жерге самырсын ек, тақыр кедей болсаң, балаңа кітап оқыт» деп аяқтады. 

Бір айта кетерлігі, бұл жиынға келген шетелдік қонақтардың жөн сұрасарлық қазақшасы бар екен. Италиядан келген Эдуардо Канетта да ана тілімізде тіл қатып, Леонардо да Винчидің «Атланик кодексінің» түпнұсқадан көшірмесін кітапханаға сыйлады.

Сондай-ақ бұл жиында Шыңғыс Айтматовтың 90 жылдығына арналған дөңгелек үстел мәжілісі өтті. Соған арнайы келген Асқар Шыңғысұлы Айтматов: «Бұл жиынның тақырыбы бәрімізге қатысты. Әсіресе, біздің буынға. Біз әдебиетті сүйетін, кітапты сүйетін ортада туып-өстік. Кітапсыз, әдебиетсіз өмірімізді елестете алмаймыз. Бүкіл әлемнің мәдениеті кітап негізінде қалыптасты. Бүкіл өркениеттің діңгегі кітап болды. Бір кезде кітапты қалай сақтаймыз, кітап оқуды қалай жақсартамыз деген сауалға жауап іздейтін жиын болады деп ешқашан ойлаған емеспін. Бірақ осындай жиындар жаңа әдістер табуға жетелейді. 

Бүгінгі жиын мен үшін маңызды. Осы конгрестің аясында Шыңғыс Айтма­­­­­тов­тың шығармашылығына арналған дөң­­­­ге­­­лек үстелдің өтуі мен үшін қуанышты жағдай. Айтматов тек қырғыздың жазу­шы­сы емес, қазақ жазушысы да. Оның шы­ғармаларында қазақ ауылының, Қа­зақ­­станның алатын орны ерекше. Осы сәтті пайдаланып Айтматовтар әулетінің атынан алғыс айтамын. Қазақ халқы әкем­ді әрқашан өз туысындай жақсы көріп, әрдайым еске алып жүреді, рахмет!» деді. 

*   *   *

Кітап – өркениет. Кітап оқу – мәдениет. Кітапхана – осы асыл ұғымдар тоғысқан алтын орда. Уақыт керуені алға тартқан сайын осы үш ұғымның да қадірі артып, бағалана түспек. Білімді, бейбіт, бақытты ел болудың тағы бір жолын ұсынды конгреске қатысушылар. Ол – кітаптан қол үзбеу...

Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.11.2018

Асқар Шәкіров ұлттық құқық қорғау мекемесімен өзара іс-қимылын оң сипаттады

15.11.2018

Алматыда «Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері»  атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

15.11.2018

Алматы полициясы: ірі сатып алушының үйінен ұрланған заттар иелеріне қайтарылды

15.11.2018

ШҚО-да атқа мінген ауыл әкімі қасқырдан құтқарып қалды

15.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

15.11.2018

Қостанайда жол-көлік оқиғасы 5,9 процентке азайды

15.11.2018

Аягөзде зағип жандарға құрмет көрсетілді

15.11.2018

Алматы полициясы: өтінім беру 15 минутқа дейін қысқартылды

15.11.2018

Тараздық оқытушылар мен студенттер «Ашық диктант» акциясына қатысты

15.11.2018

Алматы полициясы азаматтарды мүліктік қауіпсіздік шараларын сақтауға шақырады

15.11.2018

Солтүстік Қазақстанда вандализм әрекеттері азаяр емес

15.11.2018

Халық ақынының халық алдындағы есебі

15.11.2018

Маңғыстаулық мемлекеттік қызметшілер айтыскер ақынмен кездесті

15.11.2018

Жамбыл облысының тариф мәселелері жөніндегі кеңес

15.11.2018

Жастар жылынан не күтесіз? (видео)

15.11.2018

Антиядролық қозғалыстың 30 жылдығына арналды

15.11.2018

Қостанай қанаттандырған қаламгер

15.11.2018

Жәния жаңа жұлдыздарды жақты

15.11.2018

Өнерінің бәсі жоғары өңір

15.11.2018

Инвесторларға тиімді ұсыныс

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу