Заманауи әлемдегі оқу мәдениеті

Астанада Мәдениет және спорт министрлігінің қолдауымен Қа­зақстан Республикасының елордасы – Астана қаласының 20 жыл­дығына орай «Заманауи әлем­­дегі оқу мәдениеті» тақы­ры­бын­дағы ІІІ Халықаралық оқу конгресі өтті. 

Егемен Қазақстан
13.09.2018 1769
2

Конгресс – кітап оқуды насихат­таудың әлемдік тәжірибесін талқылау, мәдени құзыреттілікті жақсарту, интеллектуалдық әлеуетті арттыру, кітапханалардың әлеуметтік-мәдени мекеме ретінде қызметін жетілдірудің пікірталас алаңы. Іс-шараға Януш Вишневский, Георгий Пряхин, Дулат Исабеков, Бексұлтан Нұржекеев, Байбота Қошым-Ноғай, Маралтай Ыбыраев және Бақытжан Қанапиянов сияқты белгілі жазушылар мен республикамыздың шартарапынан жиналған қаламгерлер мен кітапханашылар қатысты. Кон­гресс аясында пленарлық отырыс және секциялардағы жұмыс, сондай-ақ көпшілік алдындағы дәрістер, тақырыптық талқылаулар, тренингтер мен шеберлік сыныптары өтті. 

«Кітап оқу мәдениетінің әлем­дік тәжірбиелерін бөлісу және кітап­ханалардың әлеуметтік мәдени институт ретіндегі қызметін жетілдіру бойынша сұхбат алаңында бас қосқандарыңыз – игі іс. Елордамыздың мерейтойына орай қазір көптеген мәдени іс-шаралар Қазақстанның барлық қалаларында өтуде. Осы жиындардың ішіндегі орны бөлек бұл конгрестің өзіндік жауабы да, шешімі де айырықша болмақ. Бүгінгі шараның мақсаты – кітапхананы халықаралық ынтымақтастық пен бірлікті, ұлтаралық келісімді нығайту мақсатында заманауи үлгіде қызмет ететін маңызды қоғамдық орын ретінде таныстыру. Оқуды насихаттаудың әлемдік тәжірбиесі, тұлғаның рухани дамуындағы кітап оқу мәдениетінің рөлі талқыланып отырған жиында әрбіріміздің үйренер нәрсеміз мол», деді Тілдерді дамыту және қоғамдық саяси жұмыс комитетінің төрағасы Қуат Бораш.

Әлемдегі оқу мәдениетінің бет алысы, жеке тұлға боп қалыптасудағы кітаптың маңызы, әдебиеттегі жаңа үрдістердің ерекшеліктері мен себептері, қоғамдық-рухани құндылықтардың адам тіршілігіндегі маңызы, ұлттық интеллигенцияның қоғам дамуындағы орны ерекше сөз болды. Түркиядан келген қандасымыз, ғалым Әбдуақап Қара: «Кітап оқу азайып бара жатыр, бұл үлкен трагедия. Осы трагедияға ем табайық, шешім табайық деп осында жиналып отырмыз. Кітапты насихаттау тек қазақтардың емес, әлемнің проблемасы. Астана 20 жылда бейбітшіліктің, бірліктің, ғылым мен білімнің насихатшысына айналды. Осы жиын – соның айғағы. Қоғамның кітапқа деген қызығушылығын оятуға іскер азаматтар да ат салысу керек. Бір данышпан адамзатты екі категорияға бөліпті. Жас болсын, кәрі болсын. Ер ме, мейлі әйел ме, айырмашылық жоқ. Кітап оқитын және кітап оқымайтын адамдар деп бөлген. Сонда қарап отырсақ, кітап оқитын адамдар зерек, алғыр келеді. Жұмысында табысты болады. Табысты адам – бақытты. Егер біздің әлемде кітап оқитын адамдар көбейсе, әлем бақытты болады. Бақытты адамдар бейбітшіл келеді. Бұл жиын адамзаттың бақыты жолына сіңірген Қазақстанның бір еңбегі», деді. 

Кітап – болашаққа адастырмай апарар жол, болашақ пен өткенді табыс­тырар парасатты дәнекер. Кітап деген тек әдеби шығарма емес. Кез келген білім кітап арқылы алынады. Конгреске жиналған ғалым, жазушылардың сөздері де осыған сайып отырды. Үндістандық ақын, сыншы Фэй Зин Эжаз: «Біздің оқырман Маркесті де, Хокингті (физик) де оқиды» деуінің сыры осы. Ал әдебиеттің өзінде әртүрлі ағымдар мен жеңіл оқылатын, сюжетті кітаптар көбейді. Алтын ғасы­ры бүкіл әлем әдебиетінің ортасынан ойып орын алған орыс әдебиеті туралы Дулат Исабековтің: «Ресейде көп оқыр­ман философиялық, ойлы шы­ғар­маға қарағанда конъюнктуралық шы­ғар­маларға бас қойғанын байқауға болады: Куприн, тіпті Чеховтың өзінің орнын Донцовалар басуда...» деген пікіріне келісуге де, келіспеуге де болады. Өйткені әдебиет қашаннан азшылықтың мүлкі болды. Бір кездері барлық ермекті кітап алмастырған заман болса, қазір гаджеттердің уақыты. Батыста көбінесе әйелдер кітап оқиды. Бірақ олар білім алу үшін емес, уақыт өткізу үшін оқиды. Ал осы кітап оқу мәдениеттің қайсысына жатады? Кесіп айту, шешіп айту қиын. Оқырмандардың өз талғамы, өз ықыласы бар. Бірақ кәсіби әдебиеттің оқырманы ешқашан жоғалған емес. 

Конгреске келген Қытай жазушысы Хуан Чжонсян қазақ тілінде баяндама жасап: «Мен он сегіз жасымда «Ботагөзді» оқыдым, қазақтың қисса-дастандарын қытайшаға аудардым» деді. Қазақ әдебиеті мен қытай әдебиетін, оқырмандарын салыстырып сөйлеген жазушыны Қазақстандағы оқу мәдениетіне көңіл аударып отырған жағдай толқытты. Кітаптың жолы бұрын қалыптасқан, даңғыл жол болса, оқырмандардың жолы да, тарихы да сондай ұзақ. Кітап пайда болғалы, оқырман да бар. Кітап жоғалмайынша оқырман жоғалмайды. Қазақша сөйлеген Хуан Чжонсян сөзінің аяғын: «Тақыр жерге самырсын ек, тақыр кедей болсаң, балаңа кітап оқыт» деп аяқтады. 

Бір айта кетерлігі, бұл жиынға келген шетелдік қонақтардың жөн сұрасарлық қазақшасы бар екен. Италиядан келген Эдуардо Канетта да ана тілімізде тіл қатып, Леонардо да Винчидің «Атланик кодексінің» түпнұсқадан көшірмесін кітапханаға сыйлады.

Сондай-ақ бұл жиында Шыңғыс Айтматовтың 90 жылдығына арналған дөңгелек үстел мәжілісі өтті. Соған арнайы келген Асқар Шыңғысұлы Айтматов: «Бұл жиынның тақырыбы бәрімізге қатысты. Әсіресе, біздің буынға. Біз әдебиетті сүйетін, кітапты сүйетін ортада туып-өстік. Кітапсыз, әдебиетсіз өмірімізді елестете алмаймыз. Бүкіл әлемнің мәдениеті кітап негізінде қалыптасты. Бүкіл өркениеттің діңгегі кітап болды. Бір кезде кітапты қалай сақтаймыз, кітап оқуды қалай жақсартамыз деген сауалға жауап іздейтін жиын болады деп ешқашан ойлаған емеспін. Бірақ осындай жиындар жаңа әдістер табуға жетелейді. 

Бүгінгі жиын мен үшін маңызды. Осы конгрестің аясында Шыңғыс Айтма­­­­­тов­тың шығармашылығына арналған дөң­­­­ге­­­лек үстелдің өтуі мен үшін қуанышты жағдай. Айтматов тек қырғыздың жазу­шы­сы емес, қазақ жазушысы да. Оның шы­ғармаларында қазақ ауылының, Қа­зақ­­станның алатын орны ерекше. Осы сәтті пайдаланып Айтматовтар әулетінің атынан алғыс айтамын. Қазақ халқы әкем­ді әрқашан өз туысындай жақсы көріп, әрдайым еске алып жүреді, рахмет!» деді. 

*   *   *

Кітап – өркениет. Кітап оқу – мәдениет. Кітапхана – осы асыл ұғымдар тоғысқан алтын орда. Уақыт керуені алға тартқан сайын осы үш ұғымның да қадірі артып, бағалана түспек. Білімді, бейбіт, бақытты ел болудың тағы бір жолын ұсынды конгреске қатысушылар. Ол – кітаптан қол үзбеу...

Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу