Екі ауданның атын өзгерткен ер

Жетпісінші жылдардың басында-ақ қолына қалам ұстаған Бақтияр Ерімбет газет редакциясында қызмет істеп жүріп, өзінің жазу қабі­­­­­ле­тін одан әрі шыңдай түсті. Тек қана газетке бері­летін хабар-ошар, басқа да мақалалар жазумен шектелмей, көркем әдебиетте де бағын сынады. 

Егемен Қазақстан
13.09.2018 2619
2

Алғашқы тырнақалды әңгімесі 1981 жылы «Жалын» баспасынан шыққан «Арман қанатында» деп аталатын жинаққа енді. Одан кейін 1982 жылы сол баспадан «Көктем қоштаспайды» повесі, «Сөзстан» жинағында мақалалары, «Жалын» аль­манағының бірнеше санында, басқа да басылымдарда әдеби-сын мақалалары мен жаңа шыққан кітаптарға жазған рецензиялары жарияланды. Осы тұста мына бір жайды айта кеткім келеді. 1986 жылы «Жалын» баспасынан әлемге әйгілі қырғыз жазушысы Шыңғыс Айтматовтың «Боранды бекет» «Ғасырдан да ұзақ күн» романы басылып шықты. Романды орысшадан аударған Шерхан Мұртаза. Міне, осы романның аудармасы туралы баспаға пікір жазып бергендердің бірі – Б.Ерімбет. Меніңше, Айтматовтай алыптың кесек­ шығармасын тәржімалаған Шерағаң сияқты сөз зергерінің аудармасына пікір жазу кез келгеннің қолынан келе бермес деп ойлаймын. 

Бәкеңнің очерк, көсемсөз жанрында да жазған дүниелері аз емес. Тіпті сонау 1980 жылы «Қайнар» баспасынан шыққан «Дос, жолдас, бауыр» деп аталатын, 1984 жылы «Жалын» баспасынан шыққан «Жасыл белес» деп аталатын, тағы басқа жинақтарға кірген очерк, мақалалары, сондай-ақ күн­де­лікті газет-журналдарда шығып тұрған дү­ниелері өз алдына бір бөлек сөз етуге тұрарлық. 

Кеңес заманында қаламгерлердің жазуы да, ой-пікір айтуы да шектеулі болғаны белгілі. Сол себепті де газет бетіндегі сірескен тіркестер мен таптаурын болған тақырыптардың шеңберінен шығу әсте де мүмкін емес еді. Дегенмен, біз жалтақтап келген Мәскеу жақта «қайта құрудың» желі есті де, оның салқыны бізге де жетті. Бұрын­ғыдай емес, шымбайға батса да шын­дықты ашық жаза бастадық. Міне, осы кезеңде Б.Ерімбет «Жұмыссыздықты жоюдың жолы қайсы?», «Журналиске жаны ашитын жан бар ма?», «Құлықсыздықтан туған құрғақ уәде», «Ақша тапшылығының астарында не жатыр?», тағы басқа кесек-кесек мақалалар жазды. Сол жылдардағы жазған дүниелерін қарап отырып, оның проблемалық, өткір де өміршең сын мақалаларды жазуға жиі қалам тартқанын байқадым.

Газет редакциясының «қара қаза­нын­да» қайнап, пісіп, жетіліп, қарапайым қыз­меткерден белгілі қаламгер дәрежесіне дейінгі жолдан өткен Бәкең 1990 жылдың шілдесінде газеттің Алматы облысы бо­йынша меншікті тілшісі болып бекітілді. Бұл қызмет оның іссапарға жиі шығып, ел арасында көбірек болуына, өмірдің өзекті мәселелерімен бетпе-бет келіп, соны елеп, екшеп жазуына көп ықпал етті. Оның әр алуан тақырыпқа өндіре жазған кезі де осы тұс еді.

Өзінің жазып отырған тақырыбын бүге-шүгесіне дейін зерттеу, нақты да керекті деректерді іріктеп ала білу, соған сүйене отырып, ой түю, пікір айту, қажет болған жағдайда сол тақырыпқа қайта оралу – Бәкеңе тән қасиет дер едік. Оның нәтижесі де жоқ емес. Сонау 90-шы жылдардың орта шенінде газетке жарияланған «Құмыра сынбай-ақ қойсын», «Біріктіріп айтса – бидікі жөн, құрастырып айтса – құлдыкі жөн болғаны ма?» деген, тағы басқа мақалалары оқырмандар арасында да, республикалық, облыстық дәрежедегі басшылар арасында да қызу пікірталас туғызған. Газетке жазылып, бір жылдан астам уақытқа созылған даулы мәселенің нүктесін Республикалық прокуратура қойған. Сөйтіп мақаланың бас кейіпкері жұмыссыз бос жүрген жеті жылдың еңбекақысын өндіріп алып, өзінің бұрынғы лауазымына қайта орналасқан.

Оның тәуелсіздік жылдары жазған Алматыдағы «Тұлпар» акционерлік қоға­мындағы (Алматы ет комбинаты) сыбайлас жемқорлықтың бет-пердесін ашқан, соның себеп-салдарын көрсетіп берген мақалалары оқырмандар тарапынан жоғары баға алды. Нәтижесінде акционерлік қоғам таратылып, барлық лауазымды тұлғалар қызметтерінен босатылды.

Қарап отырсақ, өзі газетте жұмыс істе­ген жылдары Бәкең құқық қорғау тақы­рыбына елуге жуық мақала жазған екен. Оның әрқайсысының жазылуы зор ең­бек­ті, жауапкершілікті, табандылықты, бірнеше күн көз майын тауысуды талап ететіні түсінікті. Осы орайда құқықтық журналистиканы пән ретінде оқыту мә­селесімен шұғылданып жүрген белгілі қаламгер Серік Жұмабекұлының «Егемен Қазақстан» газетінің 2015 жылғы 20 наурыз­да жарияланған сұхбатында («Жур­на­лист қоғамның заңды сақшысы іспет­ті») жазған мына бір жолдарды келтіре ке­тудің артықтығы жоқ сияқты: «... 80-жыл­дардың ортасынан, 90-жылдардан бас­тап «Еге­мен Қазақстан» газеті құқық­тық тақырыпқа терең дендей бастады. Құқық­тық журналистика сол кездер­де қоғам­дық мәселелерді құқықтық тұрғы­дан зер­деледі. Белгілі тілшілеріміз Нури Мұфтах, Бақтияр Ерімбет, Көпен Әмірбек, Құдияр Біләл секілді журналистер сол кезде заң тақырыбын кеңінен зерттеп, халыққа жеткізіп отырды».

90-жылдардың басында баспасөзде тәуелсіздік талаптарынан туындаған та­қырыптар күн сайын дерлік жазылып жатты. Әсіресе тарихтағы ақтаңдақтар, Алашорда қайраткерлері, қазақ тілі, елді мекендер мен жер-су атаулары, тағы басқалары туралы ой-пікірлер мен ұсы­ныстар жиі сөз болды. Бұл тақырыптар да журналистің назарынан тыс қалған жоқ. Қазақ тілі мен оның мәселелері туралы бірнеше мақала жазды. Тіпті тәуелсіздіктен сәл бұрын жазылған «Қазақша жазғаным үшін қызметтен кетуге мәжбүр болдым» («ЕҚ», 16 шілде 1991 ж) деген, кейінірек «Етек­тен кесіп жең болмас» («ЕҚ», 16 мау­сым 1992 ж) тағы басқа мақалалары ел тағдыры болып есептелген тіл тағдырын ашына сөз етті.

Тіл мен ономастика мәселелерін жазу, соған байланысты өзіндік ұсыныс, пікір айту – оның ізденгіштігінің дәлелі десек болтындай. Әсіресе Алматыдағы аудан атауларын қайта атау, өзгерту жө­ніндегі ұсыныстарын атап айтқан дұрыс. Газет бетінде бірінші болып осы мәселені көтеріп, Алматы қалалық әкім­дігі мен қалалық кеңестің назары­на ұсын­ды («Алматы аудандарының аты қашан өзгереді?», «ЕҚ», 20 мамыр 1992 ж). «Магаданнан бастап Мәскеуге дейінгі аралықтағы толып жатқан қала атауларының бәрін Алматыдан табуға болады» дей келіп, қаланың бұрынғы Совет ауданын – Есентай, Фрунзені – Медеу немесе Көктөбе, Октябрьді – Түрксіб, Мәс­кеуді – Керуенсарай, Ленинді – Абылайхан деп атаған жөн деген пікір білдірді.

Ал оларға неге жоғарыдағыдай атау керектігін жер-су аттарына байланысты тарихи деректерге сүйене отырып дәлелдеп береді. Көп ұзамай осы атаулардың ішінен екі ауданның аты автор ұсынғандай Фрунзе – Медеу ауданы, Октябрь – Түрксіб ауданы болып өзгертілді. Міне, баспасөздің негізгі еңбектерінің бірі – оқырманға ой салу, пікір туғызу, сол арқылы қоғамның ілгерілеуіне, жаңаша өзгерістердің белең алуына ықпал ету десек, келтірілген мысалдар соның көрінісі іспетті. 

Б.Ерімбеттің қалам тартатын тақы­рып­тары сан алуан. Жай ғана шағын жаңа­лықтардан бастап экономика, экология, мәдениет пен өнер, кино, спорт, тағы басқаларының бәрін қамтиды. Оның еліміздің қорғаныс қабілетін арттыру, әскердің жай-күйін жақсарту, кадр мәсе­лесін шешу, қару-жарақ қорын толық­тыру міндеттеріне арналған «Қазақта қанша офицер бар?» («ЕҚ», 14 ақпан 1992 ж)­­ деген көлемді мақаласы Қазақстан әскері туралы алғаш рет жазылған материалдардың бірі болды. 

1996 жылдың өзінде Алматы Халық­аралық журналистика институтының студенті А.Шабденова оның шығарма­шылығы туралы диплом жұмысын жазып, қорғады. Осы жұмыстың ғылыми жетекшісі болған белгілі қаламгер, ғалым Серікқали Байменшин «шындығына келсек газеттің қара жұмысы, тақырыпты табу мен жазу, жарияланымдардың жеделдігі жағынан тілшілерге тең келу қиын. Ал Бақтияр Ерімбетов, жоғарыда айтқанымыздай, газет ісіндегі барлық буындарда қызмет атқарған, журналистік еңбектері көп шыққан... журналист. Болашақ маман үшін мұндай қаламгерлердің шығармашылығын зерттеу, үйрену көп сабақ беретін болады» деп жазды өзінің дипломдық жұмыс туралы дәйектемесінде. 

Қазақ журналистикасында өзіндік орны бар қаламгердің еңбегін шынайы бағалау бұдан артық болмас. Бүгінде жетпістің жотасына шыққан Бақтияр ағамыз зайыбы Жұпар екеуі ұлдары мен немерелерінің тілеуін тілеп, баянды өмір кешуде. Осы бір жаймашуақ тыныш өмірлерінің әрі қарай жалғаса беруіне біз де тілектеспіз.

Қали СӘРСЕНБАЙ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда өткен ел біріншілігінде Н. Жарылғапов «түйе палуан» атанды

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу