О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Егемен Қазақстан
13.09.2018 49
3

Al bizdiń nazarymyz – adamdardyń ómir súrý saltynda. Ár elge, halyqqa tán ómir súrý salty bar. Keıbiri tanymal bolsa, basqalary týraly tipti estimegen de bolýymyz múmkin. Mysaly, sońǵy jyldary danıalyqtardyń ómir salty «hıýgge» týraly kóp aıtylsa, burynyraqta japondardyń «kaızen» fılosofıasyna qyzyǵýshylyq kóp boldy. Qazir Skandınavıada qalyptasqan jańa trend – shved ómir súrý salty «lagom» (lagom) tanymal. 

Osy úsh ómir salty men ómir súrý fılosofıa­synyń qandaı erekshelikteri bar? О́z ómirimizge qoldanýǵa bola ma degen suraqqa jaýap izdep kóreıik. Japondar ár bastaǵan isin sońyna deıin jáne kemeline jetkizip, múltiksiz oryndaý mańyzdy dep sanaıdy. Sondyqtan olar «bir jumystan ekinshi jumysqa aýysa bermeı, qaı jumysta bolsa da, óziniń armanyndaǵy isin jasaı alady» degendi oqyǵanym bar. Japondardyń kaızen praktıkasynyń kómegimen óndiris úrdisterin zertteýdi, óńdeýdi, qosymsha bıznes úrdisteri men basqarýdy tynymsyz jetildirýge, oǵan qosa ómirdiń barlyq jaǵyn osy baǵytty qoldanyp jetildirýge bolady. Kaızenniń negizin 5 S quraıdy: seiri – uqyptylyq, seiton – tártip (bir nárseniń jóni, reti), seiso – tazalyq, seiketsu – standarttaý, shitsuke – tártip (Belgili bir qoǵam ne uıym múshelerine ortaq, oryndalýy mindetti, qalyptasqan ereje, zań, júıe).

Bul prınsıpterdi jumysyńyzǵa da, ómi­rińizge de qoldansańyz bolady. Eń aldymen irikteýden bastańyz. Jumysyńyzdaǵy mańyz­dy, mańyzdy emes, qajet, qajet emes nárse­lerdi suryptap, tek ózińiz isteýge tıis ispen aınalysyńyz, jumys­tyń retin jasańyz. Bastapqy kezde kúndelik júrgi­zip qaı jumys qaı kezde jasaldy, qansha ýaqytyńyzdy aldy, onyń mańyzdylyǵy qandaı degen suraqtarǵa jaýap jazyp júrseńiz bolady. Sonda mańyzdy degen jumystar az ýaqyt alatynyn, al kúndelikti qaıtalanatyn ister kóp ýaqytyńyzdy alatynyn kóresiz. Sondyqtan mańyzdy isti aldymen oryndańyz, óıtkeni kúndelikti isterdi oryndap júrip mańyzdysyna jetpeı qalýyńyz múmkin. Jumys aıaqtalǵan soń jumys ornyńyzdy jınap ketińiz. Tártipti tek ústelde emes, sonymen birge mıyńyzda da júrgizińiz, oılaryńyzdy da tártipke keltirińiz. Kúndeligińizge qarap qorytyndy jasańyz, qajet nárselerdi túrtip alyńyz da keńseden shyqqanda jumys týraly umytyńyz. Jumysyńyzdy bir tártipke keltirgennen keıin, odan júıe jasaýyńyz kerek jáne kúnde sol júıege saı eńbek etý mańyzdy. Eń bastysy, burynǵy jumys isteý stıline qaıtyp oralmaý, jumysty jaqsartý úshin taǵy ne isteýge bolady dep oılap, áreketterińizdi jetildire berý kerek. Kaızen fılosofıasynda eń bastysy, qajet emes nárseden qutylý, júıe qurý jáne ony kúndelikti jetildirip otyrý.

«Hıýgge» (hygge) dat tilinde ХІХ ǵasyrdan beri qoldanylyp kele jatqan sóz bolsa da, 2016 jyly bul sózdiń tanymaldylyǵy artqan edi. Eýropada Maık Vıkıngtiń «Kishkentaı hygge kitaby: dat baqytynyń syry» kitaby aǵylshyn tiline aýdarylyp, bestseller boldy. Hıýgge sózi «janǵa jaıly úı» maǵynasymen tyǵyz baılanysty. Hıýgge – ómirdiń qarapaıym sátterine rıza bolý, súısiný jáne qazirgi sátke qýana bilý. Olar hıýgge dámi, hıýgge ıisi, hıýgge dybysy sıaqty tirkesterdi de túsindirip beredi. Hıýgge týraly 2016 jyly on shaqty kitap shyqqan, al «lagom» fılosofıasy týraly osy jyly kitap shyǵarý josparlanypty: Elızabet Karlssonnyń «The Lagom Life: A Swedish way of living» jáne Olıver Iohanssonnyń «Living Lagom» eńbekteri. «Lagom» shved tilinen aýdarǵanda «jetkilikti», «birqalypty, ortasha, ustamdy», «sáıkes, dál solaı» degen maǵynany bilderedi. 

Kaızenniń negizinde «tártip, júıe» bolsa, hıýgge – bul «jaılylyq», al «lagom» – shynymen qajet nárseniń tepe teńdigi. «Lagom» – jumys pen demalý, paıda men kóńil kóterý arasynda tepe teńdikti saqtaı alý fılosofıasy. Ázirge «lagom» sózi kóbine sán salasynda tanymal. Stıldi, ıaǵnı kıimde artyq detaldiń bolmaýyn, mınımalızmdi shved dızaınerleri kóp qoldanady. IKEA kompanıasy arnaıy Live Lagom joba­syn jasap jatyr. Bul ekologıa baǵytyndaǵy aǵartýshylyq jumystar halyqtyń qorshaǵan ortamen úndestikte ómir súrýi men tutynýdy azaıtý máselelerine baǵyttalǵan. Ár adam energıa men sýdy, tabıǵı resýrstardy únemdep qoldana alady, tek sanaly ómir súrý stıline kóshýge yntasy bolýy qajet. О́mirdegi mańyzdy nárse zat emes, seniń qoǵamǵa keltiretin paıdań degen ıdeıaǵa senetin shvedter mynadaı keńes beredi: birinshiden, shyǵyndaryńyzdy esepteńiz, paıdalanbaıtyn dúnıege aqsha qurtpańyz; ekinshiden, mınımalızm men talǵam; úshinshiden, «Reduce, Reuse, Recycle», ıaǵnı «qoldanýdy azaıtý, qaıta qoldaný, óńdeý» erejesin ustaný. Sý men energıany únemdep paıdalaný, zattardy qaıta qoldaný, óńdep, jańa zatqa aınaldyrý úshin qaıyrymdylyq qorlary men dızaınerlerge berý sıaqty ıdeıalar da bizdiń elge jat emes. Álemdegi ózgerister men jańa ıdeıalar ómirimizge áser etpeı qoımaıdy. Degenmen óz ereksheligimizdi, ómir saltymyzdy saqtaı otyryp, jahan azamaty bolýǵa talpynǵan da durys bolar. 

Baqytgúl SALYHOVA,

pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу