О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Егемен Қазақстан
13.09.2018 66
3

Al bizdiń nazarymyz – adamdardyń ómir súrý saltynda. Ár elge, halyqqa tán ómir súrý salty bar. Keıbiri tanymal bolsa, basqalary týraly tipti estimegen de bolýymyz múmkin. Mysaly, sońǵy jyldary danıalyqtardyń ómir salty «hıýgge» týraly kóp aıtylsa, burynyraqta japondardyń «kaızen» fılosofıasyna qyzyǵýshylyq kóp boldy. Qazir Skandınavıada qalyptasqan jańa trend – shved ómir súrý salty «lagom» (lagom) tanymal. 

Osy úsh ómir salty men ómir súrý fılosofıa­synyń qandaı erekshelikteri bar? О́z ómirimizge qoldanýǵa bola ma degen suraqqa jaýap izdep kóreıik. Japondar ár bastaǵan isin sońyna deıin jáne kemeline jetkizip, múltiksiz oryndaý mańyzdy dep sanaıdy. Sondyqtan olar «bir jumystan ekinshi jumysqa aýysa bermeı, qaı jumysta bolsa da, óziniń armanyndaǵy isin jasaı alady» degendi oqyǵanym bar. Japondardyń kaızen praktıkasynyń kómegimen óndiris úrdisterin zertteýdi, óńdeýdi, qosymsha bıznes úrdisteri men basqarýdy tynymsyz jetildirýge, oǵan qosa ómirdiń barlyq jaǵyn osy baǵytty qoldanyp jetildirýge bolady. Kaızenniń negizin 5 S quraıdy: seiri – uqyptylyq, seiton – tártip (bir nárseniń jóni, reti), seiso – tazalyq, seiketsu – standarttaý, shitsuke – tártip (Belgili bir qoǵam ne uıym múshelerine ortaq, oryndalýy mindetti, qalyptasqan ereje, zań, júıe).

Bul prınsıpterdi jumysyńyzǵa da, ómi­rińizge de qoldansańyz bolady. Eń aldymen irikteýden bastańyz. Jumysyńyzdaǵy mańyz­dy, mańyzdy emes, qajet, qajet emes nárse­lerdi suryptap, tek ózińiz isteýge tıis ispen aınalysyńyz, jumys­tyń retin jasańyz. Bastapqy kezde kúndelik júrgi­zip qaı jumys qaı kezde jasaldy, qansha ýaqytyńyzdy aldy, onyń mańyzdylyǵy qandaı degen suraqtarǵa jaýap jazyp júrseńiz bolady. Sonda mańyzdy degen jumystar az ýaqyt alatynyn, al kúndelikti qaıtalanatyn ister kóp ýaqytyńyzdy alatynyn kóresiz. Sondyqtan mańyzdy isti aldymen oryndańyz, óıtkeni kúndelikti isterdi oryndap júrip mańyzdysyna jetpeı qalýyńyz múmkin. Jumys aıaqtalǵan soń jumys ornyńyzdy jınap ketińiz. Tártipti tek ústelde emes, sonymen birge mıyńyzda da júrgizińiz, oılaryńyzdy da tártipke keltirińiz. Kúndeligińizge qarap qorytyndy jasańyz, qajet nárselerdi túrtip alyńyz da keńseden shyqqanda jumys týraly umytyńyz. Jumysyńyzdy bir tártipke keltirgennen keıin, odan júıe jasaýyńyz kerek jáne kúnde sol júıege saı eńbek etý mańyzdy. Eń bastysy, burynǵy jumys isteý stıline qaıtyp oralmaý, jumysty jaqsartý úshin taǵy ne isteýge bolady dep oılap, áreketterińizdi jetildire berý kerek. Kaızen fılosofıasynda eń bastysy, qajet emes nárseden qutylý, júıe qurý jáne ony kúndelikti jetildirip otyrý.

«Hıýgge» (hygge) dat tilinde ХІХ ǵasyrdan beri qoldanylyp kele jatqan sóz bolsa da, 2016 jyly bul sózdiń tanymaldylyǵy artqan edi. Eýropada Maık Vıkıngtiń «Kishkentaı hygge kitaby: dat baqytynyń syry» kitaby aǵylshyn tiline aýdarylyp, bestseller boldy. Hıýgge sózi «janǵa jaıly úı» maǵynasymen tyǵyz baılanysty. Hıýgge – ómirdiń qarapaıym sátterine rıza bolý, súısiný jáne qazirgi sátke qýana bilý. Olar hıýgge dámi, hıýgge ıisi, hıýgge dybysy sıaqty tirkesterdi de túsindirip beredi. Hıýgge týraly 2016 jyly on shaqty kitap shyqqan, al «lagom» fılosofıasy týraly osy jyly kitap shyǵarý josparlanypty: Elızabet Karlssonnyń «The Lagom Life: A Swedish way of living» jáne Olıver Iohanssonnyń «Living Lagom» eńbekteri. «Lagom» shved tilinen aýdarǵanda «jetkilikti», «birqalypty, ortasha, ustamdy», «sáıkes, dál solaı» degen maǵynany bilderedi. 

Kaızenniń negizinde «tártip, júıe» bolsa, hıýgge – bul «jaılylyq», al «lagom» – shynymen qajet nárseniń tepe teńdigi. «Lagom» – jumys pen demalý, paıda men kóńil kóterý arasynda tepe teńdikti saqtaı alý fılosofıasy. Ázirge «lagom» sózi kóbine sán salasynda tanymal. Stıldi, ıaǵnı kıimde artyq detaldiń bolmaýyn, mınımalızmdi shved dızaınerleri kóp qoldanady. IKEA kompanıasy arnaıy Live Lagom joba­syn jasap jatyr. Bul ekologıa baǵytyndaǵy aǵartýshylyq jumystar halyqtyń qorshaǵan ortamen úndestikte ómir súrýi men tutynýdy azaıtý máselelerine baǵyttalǵan. Ár adam energıa men sýdy, tabıǵı resýrstardy únemdep qoldana alady, tek sanaly ómir súrý stıline kóshýge yntasy bolýy qajet. О́mirdegi mańyzdy nárse zat emes, seniń qoǵamǵa keltiretin paıdań degen ıdeıaǵa senetin shvedter mynadaı keńes beredi: birinshiden, shyǵyndaryńyzdy esepteńiz, paıdalanbaıtyn dúnıege aqsha qurtpańyz; ekinshiden, mınımalızm men talǵam; úshinshiden, «Reduce, Reuse, Recycle», ıaǵnı «qoldanýdy azaıtý, qaıta qoldaný, óńdeý» erejesin ustaný. Sý men energıany únemdep paıdalaný, zattardy qaıta qoldaný, óńdep, jańa zatqa aınaldyrý úshin qaıyrymdylyq qorlary men dızaınerlerge berý sıaqty ıdeıalar da bizdiń elge jat emes. Álemdegi ózgerister men jańa ıdeıalar ómirimizge áser etpeı qoımaıdy. Degenmen óz ereksheligimizdi, ómir saltymyzdy saqtaı otyryp, jahan azamaty bolýǵa talpynǵan da durys bolar. 

Baqytgúl SALYHOVA,

pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.01.2019

Мектеп түлегі «Болашақпен» оқи алады

21.01.2019

Шағын фермалардағы жоғарғы технология

21.01.2019

Қостанай облысы өткен жылы алғаш рет экспортқа мол ет шығарды

21.01.2019

Тереза Мэй Еуроодақтан шығуға байланысты қосымша жоспарын таныстырады

21.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Зимбабве Республикасы Президентінің ресми сапары бойынша брифинг өткізді

21.01.2019

Қазақстанда соңғы 10 жылда нәрестелер өлімі-жітімі екі есе төмендеді

21.01.2019

Қарағандыда мамандандырылған фронт-офис ашылды

21.01.2019

Нұрлан НҰРҒАЛИЕВ: Ағам – мен үшін нағыз қаһарман!

21.01.2019

Әулиеатада денсаулық сақтау деңгейі жақсарып келеді

21.01.2019

Сыр өңірінің «Өлкетану» оқулығы әзірленді

21.01.2019

Қызылорда облысында экспорт көлемі артады

21.01.2019

Жылқының сүйек құрылымы

21.01.2019

Сәби өлімі неге көп?

21.01.2019

Алматылық студенттердің ішімдікті қаншалықты тұтынатыны зерттелді

21.01.2019

Б.Сағынтаев «Франция–Қазақстан» сауда-өнеркәсіптік палатасының өкілдерімен кездесу өткізді

21.01.2019

Ақтөбеде сегіз өзеннің арнасы тазаланып, тереңдетіледі

21.01.2019

Маңғыстауда шетелдіктер тастап кеткен кемелерді сатып алып жүр

21.01.2019

Әл-Фараби ауданына спорттық сауықтыру орталықтары қажет

21.01.2019

Қазақстанда қара және түрлі-түсті металды шетелге шығаруға тыйым салынды

21.01.2019

Қызылорда облысында 283 шетел азаматы әкімшілік жауапкершілікке тартылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу