Сөз түбіне үңілсек...

Павлодар облысы Май ауданын­дағы бұл ауыл ресми құжаттарда «Баскөл» аталғанымен, жергілікті халық «Құрама» дейді. Кеңес Одағы кезінде атағы дүрілдеген «Қызыл Құрама» совхозы болды. Атынан көрініп тұрғандай, советтендіру уақытында қызыл түске құмар болдық қой. Қызыл армия, қызыл галстук, қызыл жалау, қыл аяғы клубтағы жиналыстар өтетін үстелдің жабуы да қызыл материалдан болатын... Сол кеңестік дәуірде туған атауларға Жаңатілек, Комсомол, Молблок (молочный блок), Канал, Паром, Темірзагон, Сегіз Ресейді жатқызуға болады. 

Егемен Қазақстан
25.09.2018 3960
2

Баскөл, Шөптікөл (Жаңатілек ауылының тұсында), Құркөл, Қазалыкөл, Айнакөл мен қазіргі уақытта тұрып жатқан ауыл­дың аты – Кенжекөл. Яғни, соң­ғы көл. Сонда деймін-ау, бұ­­рынғы бір замандарда ақса­қал,қарасақалдар жиылып, алдарына өлкедегі жер-судың кар­тасын жайып салып, мына көлді былай, ал мына көлді бы­лай атайық деп бәтуаласқан сияқ­ты. Және қалай дәл тауып қойылған! Бұл көлдердің бар­лығы жылма-жыл Ертіс суымен толығып отырады. Қандай құр­ғақ­шылық болса да, сәл-пәл тайыздағанымен, мүлдем құрғап кетпейді. 

– Жаңатілек бұрын Бүркітбай ауылы деп аталыпты, – дейді сол бір бай ұрпағы Тимур Сүлей­менов.Ол 1942 жылы туған екен. Онымен автобуста кез­дейсоқ жолықтық. Ресейде туып, Кенжекөлде тұрып­ты. Бі­рақ арғы аталары Ертістің сол жағалауынан екен. Кәмпеске кезінде қуғынға ұшыраған ғой. Руы – иман. Жаңатілекті былайғы жұрт «Имандар ауылы» дейді. Оны­сы рас. Ауылда тұрғанда оған анық көзім жетті.

Комсомол да жолдың оң жақ қанатын­дағы (қаладан келе жат­қанда) шағын ауыл. Бір кездері отар-отар қой өргізген білдей бір бөлімше болды. Қазіргі қалғаны – соның жұрнағы. 70-ші жылда­ры «қой басын 50 миллионға жеткіземіз» деп шапқыладық. Шұ­бартаулық жастар бастама көтеріп, бүкіл Қазақстан соны қолдап, іліп әкетті. Біздің ауданда ең алғаш құрылған қой өсірушілердің «Жалын» комсомол-жастар бригадасы осы бөлімшеде тұрды. Бри­гада қазір жоқ,бірақ Комсомол деген аты қалды... 

Сол Комсомолдың бауырында Қарағанды деген жер бар. Бұрын онда қара түлкі өсіріпті. Аң фермасы болған. Қазір шаруа қожалығы отыр. Жалпы Құрамада, естуімше, қазіргі уақытта мал бағылмайтын жер жоқтың қасы. Бұрынғы Қошай, Қарапан, Абылай, Тоққожа, Жа­най, Арын, Бурылайғыр, Ах­метащы, Жалғызағаш, Шан­ханай, Шұбар­құнан, Нұ­рыш, Молдабай, Кү­шік­­­­жығылған сияқты шопан нүк­телерінде қой-ешкі, тайынша-торпақ, жылқы ба­ғылады. Қырдағы жер атауларынан аздап қателесуім де мүмкін, өйткені мен Құрамаға келген 1993 жыл құлдыраудың басы еді. 

Құрамада «Наршөккен» деген жер бар. Бұл да баяғы зор байлық­тың нышаны іспеттес атау. Жал­тырдағы «Түйекашар», «Сарыін­ген», «Ботақора» сияқ­ты. Баяғыда ба­ба­ларымыз Ой­сылқара түлігін де ұстаған деген сөзге нақты дәлел.

Осы қатардағы Абылай – Абы­лай хан тоқтап, аял қылған жер екен. Ал Тоққожа – минералды су көзі шыққан жер, бірақ әлі халық игі­лігіне жұмсалмай келеді. Оны игеруге біраз қаржы керек шығар.

Бұл жерде Тоққожа атамыз алғаш картоп егіп, бақша өсір­ген. Биікке бойлаған тал-теректері болатын. 50-жылдар ортасындағы, тың көтеру кезінде шеттен келген орыстар трактормен сүйретіп, ағаштарын құлатып, кесіп, үйлерін жылытыпты, дейді Әрміш (Армия Бөкенов) ақсақал. 

Жер-су атауларының бір парасы кісі аттарымен атал­ған. Қай­молда, Қарабек, Дәрі­бай, Мүсәпір, Баймырза, Ма­ғауия, Дәден, Темір­ше, Бай­назар, Байбақы, Жола­ман, Ай­дабол, Арнаш, Молда­бай, Тая­нышбай, Жәдік, Мал­келді, Абақан, Оспан, Бақы, Тоқ­сары, Қоржынбай, Капикен. «Бая­ғы­да Капитонов деген Ресей армия­сы­ның полковнигі отставкаға шық­қаннан кейін, шамамен 1916 жылы, Жаңатілектің бауырында усадьба салдырып,отбасымен тұра­ды. Жер­гілікті жұрт сол жерді «Капикен» атап кетіпті», дейді Өмір­зақ Балкенов ағамыз. 

Жалпы, Май өңірінде «тү­бек» деген сөз көп кездеседі. Көк­­түбек, Кеңтүбек (бұрынғы «Жал­тыр» совхозының орта­лығы), Қарын­түбек (Саты ауы­лы­­ның тұсын­да), Май­түбек (бұрынғы «Спут­ник» совхо­зы­ның орталығы), Мамыр­түбек (Ең­­­бекші ауылынан төмен қарай). 

Кезінде Жеңіс Марданов аға­мыз­дың «Ауыл аты – Көктөбе емес, Көктүбек!» деген мақаласы да шықты. Бірақ оған құлақ асқан еш­кім болған жоқ. Қалың көп­шілік зорлықпен таңылған «Бело­горье­ден» құтылғанына «тәуба!» десті...

Талды деген жер мен бұрын тұрған Жалтыр ауылында да болды. Тал – суды жақсы көретін, су жағасында ғана өсетін ағаш қой. Әйтпесе, жер ас­ты суы жер бетіне жақын әрі тұщы болуы керек. Ондай болмаса, тал өспейді. Дәл осылай аталатын жер Құрамада да бар. Ауылдан шамамен 25 шақы­рым­дай қашықтықта. Қазір мұнда кішігірім ауыл отыр. 20-дай отба­сы бар. Ауылдағы ең ірі шаруа қожа­лығы да осында.

Ғабит САПАРОВ

Павлодар

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.10.2018

Қайнар Олжай: Жас журналист жайын сияқты болуы керек (Видео)

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев: Білім беру жүйесі реформалардың шырмауынан шыға алар емес

19.10.2018

Ұлттық құндылықтардың иесі – жастар

19.10.2018

Оралда студенттерге қызмет көрсету орталығы ашылды

19.10.2018

«Қазпоштаның» 25 жылдығына орай «Жазылушылар күні» ұйымдастырылды

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекет қаржысын үнемдеуге шақырды

19.10.2018

Еуразия ынтымақтастығының маңызы зор

19.10.2018

Амангелді Кеңшілікұлының «Қазақты сүю» атты шығармашылық кеші өтті

19.10.2018

«Әзірет Сұлтан» қорық-музейінің 40 жылдығы аясында тарихи кітаптардың тұсауы кесілді

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев Қарағандыда жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Америкалық еріктілер оқушыларға ағылшын тілін үйретіп жүр

19.10.2018

Мемлекет басшысы Еуропалық комиссия төрағасы Жан-Клод Юнкермен кездесті

19.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитіне қатысты

19.10.2018

Мүмкіндігі шектеулі жандарға мүгедектер арбасын сыйлайды

19.10.2018

Президент «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитінде кездесулер өткізді

19.10.2018

Владимир Путин: Өзбекстан Ресейдің сенімді серіктесі

19.10.2018

Сенатор Рысқали Әбдікеров Қарағанды облысында жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Атырауда мамандандырылған ХҚКО құрылысы аяқталуы жақын

19.10.2018

Мемлекет және қоғам қайраткері Темірбек Жүргеновтің туғанына - 120 жыл

19.10.2018

Павлодар-Семей тасжолында көліктер өртеніп, бір адам мерт болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу