Сөз түбіне үңілсек...

Павлодар облысы Май ауданын­дағы бұл ауыл ресми құжаттарда «Баскөл» аталғанымен, жергілікті халық «Құрама» дейді. Кеңес Одағы кезінде атағы дүрілдеген «Қызыл Құрама» совхозы болды. Атынан көрініп тұрғандай, советтендіру уақытында қызыл түске құмар болдық қой. Қызыл армия, қызыл галстук, қызыл жалау, қыл аяғы клубтағы жиналыстар өтетін үстелдің жабуы да қызыл материалдан болатын... Сол кеңестік дәуірде туған атауларға Жаңатілек, Комсомол, Молблок (молочный блок), Канал, Паром, Темірзагон, Сегіз Ресейді жатқызуға болады. 

Егемен Қазақстан
25.09.2018 4285
2

Баскөл, Шөптікөл (Жаңатілек ауылының тұсында), Құркөл, Қазалыкөл, Айнакөл мен қазіргі уақытта тұрып жатқан ауыл­дың аты – Кенжекөл. Яғни, соң­ғы көл. Сонда деймін-ау, бұ­­рынғы бір замандарда ақса­қал,қарасақалдар жиылып, алдарына өлкедегі жер-судың кар­тасын жайып салып, мына көлді былай, ал мына көлді бы­лай атайық деп бәтуаласқан сияқ­ты. Және қалай дәл тауып қойылған! Бұл көлдердің бар­лығы жылма-жыл Ертіс суымен толығып отырады. Қандай құр­ғақ­шылық болса да, сәл-пәл тайыздағанымен, мүлдем құрғап кетпейді. 

– Жаңатілек бұрын Бүркітбай ауылы деп аталыпты, – дейді сол бір бай ұрпағы Тимур Сүлей­менов.Ол 1942 жылы туған екен. Онымен автобуста кез­дейсоқ жолықтық. Ресейде туып, Кенжекөлде тұрып­ты. Бі­рақ арғы аталары Ертістің сол жағалауынан екен. Кәмпеске кезінде қуғынға ұшыраған ғой. Руы – иман. Жаңатілекті былайғы жұрт «Имандар ауылы» дейді. Оны­сы рас. Ауылда тұрғанда оған анық көзім жетті.

Комсомол да жолдың оң жақ қанатын­дағы (қаладан келе жат­қанда) шағын ауыл. Бір кездері отар-отар қой өргізген білдей бір бөлімше болды. Қазіргі қалғаны – соның жұрнағы. 70-ші жылда­ры «қой басын 50 миллионға жеткіземіз» деп шапқыладық. Шұ­бартаулық жастар бастама көтеріп, бүкіл Қазақстан соны қолдап, іліп әкетті. Біздің ауданда ең алғаш құрылған қой өсірушілердің «Жалын» комсомол-жастар бригадасы осы бөлімшеде тұрды. Бри­гада қазір жоқ,бірақ Комсомол деген аты қалды... 

Сол Комсомолдың бауырында Қарағанды деген жер бар. Бұрын онда қара түлкі өсіріпті. Аң фермасы болған. Қазір шаруа қожалығы отыр. Жалпы Құрамада, естуімше, қазіргі уақытта мал бағылмайтын жер жоқтың қасы. Бұрынғы Қошай, Қарапан, Абылай, Тоққожа, Жа­най, Арын, Бурылайғыр, Ах­метащы, Жалғызағаш, Шан­ханай, Шұбар­құнан, Нұ­рыш, Молдабай, Кү­шік­­­­жығылған сияқты шопан нүк­телерінде қой-ешкі, тайынша-торпақ, жылқы ба­ғылады. Қырдағы жер атауларынан аздап қателесуім де мүмкін, өйткені мен Құрамаға келген 1993 жыл құлдыраудың басы еді. 

Құрамада «Наршөккен» деген жер бар. Бұл да баяғы зор байлық­тың нышаны іспеттес атау. Жал­тырдағы «Түйекашар», «Сарыін­ген», «Ботақора» сияқ­ты. Баяғыда ба­ба­ларымыз Ой­сылқара түлігін де ұстаған деген сөзге нақты дәлел.

Осы қатардағы Абылай – Абы­лай хан тоқтап, аял қылған жер екен. Ал Тоққожа – минералды су көзі шыққан жер, бірақ әлі халық игі­лігіне жұмсалмай келеді. Оны игеруге біраз қаржы керек шығар.

Бұл жерде Тоққожа атамыз алғаш картоп егіп, бақша өсір­ген. Биікке бойлаған тал-теректері болатын. 50-жылдар ортасындағы, тың көтеру кезінде шеттен келген орыстар трактормен сүйретіп, ағаштарын құлатып, кесіп, үйлерін жылытыпты, дейді Әрміш (Армия Бөкенов) ақсақал. 

Жер-су атауларының бір парасы кісі аттарымен атал­ған. Қай­молда, Қарабек, Дәрі­бай, Мүсәпір, Баймырза, Ма­ғауия, Дәден, Темір­ше, Бай­назар, Байбақы, Жола­ман, Ай­дабол, Арнаш, Молда­бай, Тая­нышбай, Жәдік, Мал­келді, Абақан, Оспан, Бақы, Тоқ­сары, Қоржынбай, Капикен. «Бая­ғы­да Капитонов деген Ресей армия­сы­ның полковнигі отставкаға шық­қаннан кейін, шамамен 1916 жылы, Жаңатілектің бауырында усадьба салдырып,отбасымен тұра­ды. Жер­гілікті жұрт сол жерді «Капикен» атап кетіпті», дейді Өмір­зақ Балкенов ағамыз. 

Жалпы, Май өңірінде «тү­бек» деген сөз көп кездеседі. Көк­­түбек, Кеңтүбек (бұрынғы «Жал­тыр» совхозының орта­лығы), Қарын­түбек (Саты ауы­лы­­ның тұсын­да), Май­түбек (бұрынғы «Спут­ник» совхо­зы­ның орталығы), Мамыр­түбек (Ең­­­бекші ауылынан төмен қарай). 

Кезінде Жеңіс Марданов аға­мыз­дың «Ауыл аты – Көктөбе емес, Көктүбек!» деген мақаласы да шықты. Бірақ оған құлақ асқан еш­кім болған жоқ. Қалың көп­шілік зорлықпен таңылған «Бело­горье­ден» құтылғанына «тәуба!» десті...

Талды деген жер мен бұрын тұрған Жалтыр ауылында да болды. Тал – суды жақсы көретін, су жағасында ғана өсетін ағаш қой. Әйтпесе, жер ас­ты суы жер бетіне жақын әрі тұщы болуы керек. Ондай болмаса, тал өспейді. Дәл осылай аталатын жер Құрамада да бар. Ауылдан шамамен 25 шақы­рым­дай қашықтықта. Қазір мұнда кішігірім ауыл отыр. 20-дай отба­сы бар. Ауылдағы ең ірі шаруа қожа­лығы да осында.

Ғабит САПАРОВ

Павлодар

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.12.2018

Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылауға арналған TEDx форматында жиын өтті

12.12.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Түркістан қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өтті

12.12.2018

Астанада Гейдар Алиевті еске алды

12.12.2018

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

12.12.2018

«Жер жәннаты – Ақмола» деп аталатын жинақ жарыққа шықты

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Желтоқсан құрбанын еске алу турнирі өтті

12.12.2018

Сенатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру мәселелері талқыланды

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда цифрлы сүт фермасы іске қосылды

12.12.2018

Қазақ киносының Бауыржанын еске алды

12.12.2018

«Маңғыстау - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылды

12.12.2018

Павлодар облысында тұрғындар ауыз суды Ертіс өзенінен алуға мәжбүр

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда қарымды қаламгер Мәлік Мұқановтың  мерейтойы атап өтілді

12.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

12.12.2018

Отандық автоөндіріс саласының инвесторлары Қостанайда болды

12.12.2018

Конькиден Алматы қаласының біріншілігі аяқталды

12.12.2018

Қыздар университетінде тұрмыстық әлімжеттікке қарсы жиын өтті

12.12.2018

Қазақ спорт және туризм академиясында Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы талқыланды

12.12.2018

Қарағанды облысында 2019 жылдың бюджеті бекітілді

12.12.2018

Павлодарда патриоттық әндер фестивалі өтті

12.12.2018

Шытырман оқиға жазудың жүйріктері анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу