Сөз түбіне үңілсек...

Павлодар облысы Май ауданын­дағы бұл ауыл ресми құжаттарда «Баскөл» аталғанымен, жергілікті халық «Құрама» дейді. Кеңес Одағы кезінде атағы дүрілдеген «Қызыл Құрама» совхозы болды. Атынан көрініп тұрғандай, советтендіру уақытында қызыл түске құмар болдық қой. Қызыл армия, қызыл галстук, қызыл жалау, қыл аяғы клубтағы жиналыстар өтетін үстелдің жабуы да қызыл материалдан болатын... Сол кеңестік дәуірде туған атауларға Жаңатілек, Комсомол, Молблок (молочный блок), Канал, Паром, Темірзагон, Сегіз Ресейді жатқызуға болады. 

Егемен Қазақстан
25.09.2018 4693
2

Баскөл, Шөптікөл (Жаңатілек ауылының тұсында), Құркөл, Қазалыкөл, Айнакөл мен қазіргі уақытта тұрып жатқан ауыл­дың аты – Кенжекөл. Яғни, соң­ғы көл. Сонда деймін-ау, бұ­­рынғы бір замандарда ақса­қал,қарасақалдар жиылып, алдарына өлкедегі жер-судың кар­тасын жайып салып, мына көлді былай, ал мына көлді бы­лай атайық деп бәтуаласқан сияқ­ты. Және қалай дәл тауып қойылған! Бұл көлдердің бар­лығы жылма-жыл Ертіс суымен толығып отырады. Қандай құр­ғақ­шылық болса да, сәл-пәл тайыздағанымен, мүлдем құрғап кетпейді. 

– Жаңатілек бұрын Бүркітбай ауылы деп аталыпты, – дейді сол бір бай ұрпағы Тимур Сүлей­менов.Ол 1942 жылы туған екен. Онымен автобуста кез­дейсоқ жолықтық. Ресейде туып, Кенжекөлде тұрып­ты. Бі­рақ арғы аталары Ертістің сол жағалауынан екен. Кәмпеске кезінде қуғынға ұшыраған ғой. Руы – иман. Жаңатілекті былайғы жұрт «Имандар ауылы» дейді. Оны­сы рас. Ауылда тұрғанда оған анық көзім жетті.

Комсомол да жолдың оң жақ қанатын­дағы (қаладан келе жат­қанда) шағын ауыл. Бір кездері отар-отар қой өргізген білдей бір бөлімше болды. Қазіргі қалғаны – соның жұрнағы. 70-ші жылда­ры «қой басын 50 миллионға жеткіземіз» деп шапқыладық. Шұ­бартаулық жастар бастама көтеріп, бүкіл Қазақстан соны қолдап, іліп әкетті. Біздің ауданда ең алғаш құрылған қой өсірушілердің «Жалын» комсомол-жастар бригадасы осы бөлімшеде тұрды. Бри­гада қазір жоқ,бірақ Комсомол деген аты қалды... 

Сол Комсомолдың бауырында Қарағанды деген жер бар. Бұрын онда қара түлкі өсіріпті. Аң фермасы болған. Қазір шаруа қожалығы отыр. Жалпы Құрамада, естуімше, қазіргі уақытта мал бағылмайтын жер жоқтың қасы. Бұрынғы Қошай, Қарапан, Абылай, Тоққожа, Жа­най, Арын, Бурылайғыр, Ах­метащы, Жалғызағаш, Шан­ханай, Шұбар­құнан, Нұ­рыш, Молдабай, Кү­шік­­­­жығылған сияқты шопан нүк­телерінде қой-ешкі, тайынша-торпақ, жылқы ба­ғылады. Қырдағы жер атауларынан аздап қателесуім де мүмкін, өйткені мен Құрамаға келген 1993 жыл құлдыраудың басы еді. 

Құрамада «Наршөккен» деген жер бар. Бұл да баяғы зор байлық­тың нышаны іспеттес атау. Жал­тырдағы «Түйекашар», «Сарыін­ген», «Ботақора» сияқ­ты. Баяғыда ба­ба­ларымыз Ой­сылқара түлігін де ұстаған деген сөзге нақты дәлел.

Осы қатардағы Абылай – Абы­лай хан тоқтап, аял қылған жер екен. Ал Тоққожа – минералды су көзі шыққан жер, бірақ әлі халық игі­лігіне жұмсалмай келеді. Оны игеруге біраз қаржы керек шығар.

Бұл жерде Тоққожа атамыз алғаш картоп егіп, бақша өсір­ген. Биікке бойлаған тал-теректері болатын. 50-жылдар ортасындағы, тың көтеру кезінде шеттен келген орыстар трактормен сүйретіп, ағаштарын құлатып, кесіп, үйлерін жылытыпты, дейді Әрміш (Армия Бөкенов) ақсақал. 

Жер-су атауларының бір парасы кісі аттарымен атал­ған. Қай­молда, Қарабек, Дәрі­бай, Мүсәпір, Баймырза, Ма­ғауия, Дәден, Темір­ше, Бай­назар, Байбақы, Жола­ман, Ай­дабол, Арнаш, Молда­бай, Тая­нышбай, Жәдік, Мал­келді, Абақан, Оспан, Бақы, Тоқ­сары, Қоржынбай, Капикен. «Бая­ғы­да Капитонов деген Ресей армия­сы­ның полковнигі отставкаға шық­қаннан кейін, шамамен 1916 жылы, Жаңатілектің бауырында усадьба салдырып,отбасымен тұра­ды. Жер­гілікті жұрт сол жерді «Капикен» атап кетіпті», дейді Өмір­зақ Балкенов ағамыз. 

Жалпы, Май өңірінде «тү­бек» деген сөз көп кездеседі. Көк­­түбек, Кеңтүбек (бұрынғы «Жал­тыр» совхозының орта­лығы), Қарын­түбек (Саты ауы­лы­­ның тұсын­да), Май­түбек (бұрынғы «Спут­ник» совхо­зы­ның орталығы), Мамыр­түбек (Ең­­­бекші ауылынан төмен қарай). 

Кезінде Жеңіс Марданов аға­мыз­дың «Ауыл аты – Көктөбе емес, Көктүбек!» деген мақаласы да шықты. Бірақ оған құлақ асқан еш­кім болған жоқ. Қалың көп­шілік зорлықпен таңылған «Бело­горье­ден» құтылғанына «тәуба!» десті...

Талды деген жер мен бұрын тұрған Жалтыр ауылында да болды. Тал – суды жақсы көретін, су жағасында ғана өсетін ағаш қой. Әйтпесе, жер ас­ты суы жер бетіне жақын әрі тұщы болуы керек. Ондай болмаса, тал өспейді. Дәл осылай аталатын жер Құрамада да бар. Ауылдан шамамен 25 шақы­рым­дай қашықтықта. Қазір мұнда кішігірім ауыл отыр. 20-дай отба­сы бар. Ауылдағы ең ірі шаруа қожа­лығы да осында.

Ғабит САПАРОВ

Павлодар

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

16.02.2019

Алматыда студенттер арасында «IITU Robocon 2019» робототехника чемпионаты өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу