Ендігі меже – өздігінен ұшу

Сан-Францисконың (АҚШ) шығысындағы шағын әуежайда қызыл ала тікұшақ аспанға көтеріліп, перронның үстінен санаулы метр биікте қалықтап тұрды. Оның басқа тікұшақтардан айырмашылығы аз, алайда тұмсық тұсынан пішіні төртбұрышты зат қарауытады. 

Егемен Қазақстан
26.09.2018 6189
2 Джейсон ХЕНРИ, «Нью-Йорк Таймс»

Кэйд МЕТЦ, «Нью-Йорк Таймс»

Ресми билік өкілдері бұл әуе кемесін сынақтан өткізіп жатыр. Қаңтардан бастап тікұшақ жедел жәрдем қызметіне пайдаланылады. Жоғарыда айтылған қара шаршы жолаушы тасымалдайтын шағын әуе кемесінің өздігінен ұшуы үшін қажет. 

Бұл жолы тікұшақты тәжі­ри­белі ұшқыштар басқарып отыр. Алай­да жаңа жедел жәрдем қыз­меті SkyRyse тарапынан жүзеге асы­рылады. «Кремний алқабынан» басталған бұл стартаптың жос­пары – шағын тік­ұшақтар мен басқа да жолаушы тасы­мал­дайтын әуе кемелерін өзді­гінен ұшыруға қажетті ком­пью­терлік бағдарламалар мен құ­рыл­ғылар орнату. Өздігінен жүретін көлік­терде пайдаланылатын тех­но­логияға негізделген құрылғы­лар­­дың қатарында әуе кемесінің тұм­сығында орналастырылатын 360 градустық камералар мен ра­дарлық сенсорлар бар. 

«Ұшқышсыз әуе кемелері ар­қылы адам тасу үшін әлі де атқа­ратын шаруалар шаш-етектен. Бірақ біз технологияны дамыта оты­рып, сол күнге де жетеміз», дейді SkyRyse компаниясының негізін қалаушының бірі әрі компания төрағасы Марк Гроден. 

Lockheed Martin-нің қорғаныс жөніндегі қосалқы мердігері Sikorsky және Xwing компания­лары осыған ұқсас технология жасауға талпынып жатыр. Боингке тиесілі Aurora секілді басқа компаниялар «ұшатын такси қызметін» жүзеге асыруды көздеп, электр­ден қуат алатын әуе кемесінің жаңа түрін құрастырып, өздігінен ұшуды зерттеп жүр. Uber-дің әуе такси қызметі әуелден ұшқышсыз болмақ. Компания оны алдағы 5-10 жылдың көлемінде жүзеге асырудан үмітті. 

Мұндай қадамға не себеп? Ұш­қыштар әзірлеу және олардың жалақысы – өте қымбат. Сондай-ақ олар рейстен келгеннен кейін де­малуы қажет. Ұшқышсыз аппа­раттар жолаушылар қызметіне серпін беріп, тіпті, қазіргі әуе тасы­малын біржола өзгертуі мүмкін. Кә­сіп­керлер қазір қолданыстағы әуе ке­мелерін қайта жарақтап шығу­ға болатынына сенімді. Бірақ кез кел­ген жобаға біраз уақыт кете­тіні белгілі. 

«Мәселе өздігінен ұшатын кө­лік жасау туралы ғана емес, оның ең қауіпсіз тасымал екеніне көз жет­кізу», дейді Vecna роботтық ком­паниясының төрағасы Дэн Патт. Ол бұған дейін АҚШ қор­ға­ныс министрлігінің зерттеу бөлігі Darpa-да дербес ұшу бойынша жұмыс істеген. 

Кішкентай дрондар әлде­қашан дербес ұшудың мүмкі­н­ші­лік­терін көрсетіп берген. Гугл ком­па­ниясының бұрынғы инженері негізін салған, Кремний алқабында басталған стартап Skydio орманда жүргенде де ізден қалмайтын 2500 долларлық дрон сатады. 

Компьютерлер ұшақты және тікұшақты басқару мәселесін толық шеше алады, алайда аспанға көтерілу және қону кезінде кез­де­сетін кедергілер, күтпеген жерден тап болатын оқиғалар сәтінде басқару қиынға соғуы ықтимал. 

Сондай-ақ жолаушылар тасымалы да әбден бір ізге түскен. Сондықтан қауіпсіз әрі сенімді өздігінен ұшатын жүйе жасалған күннің өзінде, ондай технологияны қоғамдық әуе қызметіне енгізу барысында түрлі кедергілер кездесуі мүмкін. 

Сондықтан 25 миллион дол­ларға қаржыландырылған SkyRyse Трейси қаласында тәжірибе жасап жүр. Трейси жедел жәрдем қызметі қазіргі федеральдық ережелерге сай қызмет көрсетеді. 

Тікұшақта дербес бағдарлауға қажетті сенсор орнатылған. Радар – жүргізушісіз көліктердегі лазерлік сенсорларға ұқсас. Ол тіпті ауа райының құбылмалы шағында да айналадағы кескінді анық көрсетеді. Бірақ қазір бұл сенсорларды ұшқыштар бақылап отыр. Патт мырза мұндай әрекет билік өкілдеріне пилотсыз ұшудың сенімді екеніне көз жеткізуге көмектеседі деп есептейді. 

Сенсорлар тікұшақ тап бол­ған жағдайлар мен басқарып отыр­ған ұшқыштың әрекеті туралы ақ­па­ратты жинап отырады. Осы дерек­тер арқылы Sky­Ryse инженер­лері виртуалды әлем­де ұшу жағ­дайын қайта жасап, бағ­дарлауға мүмкіндік беретін жүйені жетілдіру үстінде. 

«Біз желдің соғуын, қозғалт­қыш­тың істен шығуын, тіпті ро­тор­­дың ішіне кіріп кеткен құстың симуляциясын жасай аламыз», дейді Гроден. 

Бірақ мұндай тәсілді жедел жәр­дем қызметіне енгізу жылдар­ды қажет етеді. Ал ұшатын так­си қызметіне көшу одан да ұзақ­қа созылуы мүмкін. SkyRyse қолданған төрт орынды Robinson R44 тікұшақтары халқы көп қалаларда тиімсіз болуы ықтимал. Сондықтан Aurora секілді компаниялар мен Kitty Hawk секілді стартаптар әуе кемесінің жаңа түрін құрастырып жатыр. 

Әйтсе де, жауапты мемлекеттік мекеме қызметкерлері мен ха­лық­ты өздігінен ұшудың қауіпсіз екеніне сендіру ең қиын мәселеге айналатын сыңайлы.

«Мұндай стартаппен айналысып жатқандар көп. Кейбірі қандай қауіптің кездесетініне жете мән бере бермейді», дейді Sikorsky компаниясындағы өздігінен ұшу бағдарламасының директоры Игорь Черепинский.

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу