Ендігі меже – өздігінен ұшу

Сан-Францисконың (АҚШ) шығысындағы шағын әуежайда қызыл ала тікұшақ аспанға көтеріліп, перронның үстінен санаулы метр биікте қалықтап тұрды. Оның басқа тікұшақтардан айырмашылығы аз, алайда тұмсық тұсынан пішіні төртбұрышты зат қарауытады. 

Егемен Қазақстан
26.09.2018 3860
2 Джейсон ХЕНРИ, «Нью-Йорк Таймс»

Кэйд МЕТЦ, «Нью-Йорк Таймс»

Ресми билік өкілдері бұл әуе кемесін сынақтан өткізіп жатыр. Қаңтардан бастап тікұшақ жедел жәрдем қызметіне пайдаланылады. Жоғарыда айтылған қара шаршы жолаушы тасымалдайтын шағын әуе кемесінің өздігінен ұшуы үшін қажет. 

Бұл жолы тікұшақты тәжі­ри­белі ұшқыштар басқарып отыр. Алай­да жаңа жедел жәрдем қыз­меті SkyRyse тарапынан жүзеге асы­рылады. «Кремний алқабынан» басталған бұл стартаптың жос­пары – шағын тік­ұшақтар мен басқа да жолаушы тасы­мал­дайтын әуе кемелерін өзді­гінен ұшыруға қажетті ком­пью­терлік бағдарламалар мен құ­рыл­ғылар орнату. Өздігінен жүретін көлік­терде пайдаланылатын тех­но­логияға негізделген құрылғы­лар­­дың қатарында әуе кемесінің тұм­сығында орналастырылатын 360 градустық камералар мен ра­дарлық сенсорлар бар. 

«Ұшқышсыз әуе кемелері ар­қылы адам тасу үшін әлі де атқа­ратын шаруалар шаш-етектен. Бірақ біз технологияны дамыта оты­рып, сол күнге де жетеміз», дейді SkyRyse компаниясының негізін қалаушының бірі әрі компания төрағасы Марк Гроден. 

Lockheed Martin-нің қорғаныс жөніндегі қосалқы мердігері Sikorsky және Xwing компания­лары осыған ұқсас технология жасауға талпынып жатыр. Боингке тиесілі Aurora секілді басқа компаниялар «ұшатын такси қызметін» жүзеге асыруды көздеп, электр­ден қуат алатын әуе кемесінің жаңа түрін құрастырып, өздігінен ұшуды зерттеп жүр. Uber-дің әуе такси қызметі әуелден ұшқышсыз болмақ. Компания оны алдағы 5-10 жылдың көлемінде жүзеге асырудан үмітті. 

Мұндай қадамға не себеп? Ұш­қыштар әзірлеу және олардың жалақысы – өте қымбат. Сондай-ақ олар рейстен келгеннен кейін де­малуы қажет. Ұшқышсыз аппа­раттар жолаушылар қызметіне серпін беріп, тіпті, қазіргі әуе тасы­малын біржола өзгертуі мүмкін. Кә­сіп­керлер қазір қолданыстағы әуе ке­мелерін қайта жарақтап шығу­ға болатынына сенімді. Бірақ кез кел­ген жобаға біраз уақыт кете­тіні белгілі. 

«Мәселе өздігінен ұшатын кө­лік жасау туралы ғана емес, оның ең қауіпсіз тасымал екеніне көз жет­кізу», дейді Vecna роботтық ком­паниясының төрағасы Дэн Патт. Ол бұған дейін АҚШ қор­ға­ныс министрлігінің зерттеу бөлігі Darpa-да дербес ұшу бойынша жұмыс істеген. 

Кішкентай дрондар әлде­қашан дербес ұшудың мүмкі­н­ші­лік­терін көрсетіп берген. Гугл ком­па­ниясының бұрынғы инженері негізін салған, Кремний алқабында басталған стартап Skydio орманда жүргенде де ізден қалмайтын 2500 долларлық дрон сатады. 

Компьютерлер ұшақты және тікұшақты басқару мәселесін толық шеше алады, алайда аспанға көтерілу және қону кезінде кез­де­сетін кедергілер, күтпеген жерден тап болатын оқиғалар сәтінде басқару қиынға соғуы ықтимал. 

Сондай-ақ жолаушылар тасымалы да әбден бір ізге түскен. Сондықтан қауіпсіз әрі сенімді өздігінен ұшатын жүйе жасалған күннің өзінде, ондай технологияны қоғамдық әуе қызметіне енгізу барысында түрлі кедергілер кездесуі мүмкін. 

Сондықтан 25 миллион дол­ларға қаржыландырылған SkyRyse Трейси қаласында тәжірибе жасап жүр. Трейси жедел жәрдем қызметі қазіргі федеральдық ережелерге сай қызмет көрсетеді. 

Тікұшақта дербес бағдарлауға қажетті сенсор орнатылған. Радар – жүргізушісіз көліктердегі лазерлік сенсорларға ұқсас. Ол тіпті ауа райының құбылмалы шағында да айналадағы кескінді анық көрсетеді. Бірақ қазір бұл сенсорларды ұшқыштар бақылап отыр. Патт мырза мұндай әрекет билік өкілдеріне пилотсыз ұшудың сенімді екеніне көз жеткізуге көмектеседі деп есептейді. 

Сенсорлар тікұшақ тап бол­ған жағдайлар мен басқарып отыр­ған ұшқыштың әрекеті туралы ақ­па­ратты жинап отырады. Осы дерек­тер арқылы Sky­Ryse инженер­лері виртуалды әлем­де ұшу жағ­дайын қайта жасап, бағ­дарлауға мүмкіндік беретін жүйені жетілдіру үстінде. 

«Біз желдің соғуын, қозғалт­қыш­тың істен шығуын, тіпті ро­тор­­дың ішіне кіріп кеткен құстың симуляциясын жасай аламыз», дейді Гроден. 

Бірақ мұндай тәсілді жедел жәр­дем қызметіне енгізу жылдар­ды қажет етеді. Ал ұшатын так­си қызметіне көшу одан да ұзақ­қа созылуы мүмкін. SkyRyse қолданған төрт орынды Robinson R44 тікұшақтары халқы көп қалаларда тиімсіз болуы ықтимал. Сондықтан Aurora секілді компаниялар мен Kitty Hawk секілді стартаптар әуе кемесінің жаңа түрін құрастырып жатыр. 

Әйтсе де, жауапты мемлекеттік мекеме қызметкерлері мен ха­лық­ты өздігінен ұшудың қауіпсіз екеніне сендіру ең қиын мәселеге айналатын сыңайлы.

«Мұндай стартаппен айналысып жатқандар көп. Кейбірі қандай қауіптің кездесетініне жете мән бере бермейді», дейді Sikorsky компаниясындағы өздігінен ұшу бағдарламасының директоры Игорь Черепинский.

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Маңғыстауда теміржол вокзалында мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің жәрмеңкесі өткізілді

16.10.2018

Жаңақала мен Қазталов ауданы тұрғындары таза суға қол жеткізді

16.10.2018

Қаржы министрлігі инвесторлардың жекешелендірілген нысандар бойынша міндеттер орындауын бақылайды

16.10.2018

Б. Сағынтаев «Президенттің Бес әлеуметтік бастамасын» іске асыру жұмыстарын жандандыруды тапсырды

16.10.2018

Қарсыластар арасында осалы жоқ

16.10.2018

Шабуылда Щеткин жоқ

16.10.2018

Алматыда Ингмар Бергманның мемориалдық көрмесі өтуде

16.10.2018

11 қазақ футболшысы алаңға шығады

16.10.2018

Маңғыстауда «7 -20-25» бағдарламасы бойынша 194 өтінім қолдау тапты

16.10.2018

Мемлекет басшысы Энергия тиімділігі орталығына барды

16.10.2018

Аралда пластикалық қайық жасалады

16.10.2018

Өскеменде Әміре Қашаубаев атындағы республикалық фестиваль өтеді

16.10.2018

Алматыда алма музейі ашылды

16.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Әсем» білім беру және таным орталығына барды

16.10.2018

Мектеп түлектері жарты жыл бұрын оқуға түсе алады

16.10.2018

Маңғыстау облысы 2018 жылға 464 миллиард теңге инвестиция тартуды жоспарлап отыр

16.10.2018

Қазақстан Ардагерлер кеңесі Бурабайда бас қосты

16.10.2018

Спорттың жекпе-жек түрлері бойынша конфедерация кубогының іріктеу туры өтті

16.10.2018

Кашемирді күтіп киіңіз

16.10.2018

Қыз-келіншектерді маммологке тегін тексерілуге шақырады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу