Сабыр Қасымов: «Отанды сүю – иманнан»

«Рухани жаңғыру» бағдар­ламасы аясында өңір ғалым­дарының, тарих­шыларының, өлке­тану­шыларының, зия­лы қауым өкілдерінің қатысуымен өткен дөңгелек үстел отырысы қоғамдық өмірімізде орны айрықша, маңыздылығы басым, жаңа көз­қарастар мен талдауларды қажет ететін, мемлекет қолдауына зәру келелі тақырыпты қозғауымен ерекшеленді. Жұртшылықты бейжай қалдырмайтын толғақты мәселенің жан-жақты талқыланып, әрқилы ой-пікірлердің өріс алуына белгілі заңгер, қоғам қайраткері Сабыр ҚАСЫМОВ қозғау салды. Біздің «Қаһармандар» республикалық қоғамдық қорының төрағасымен сұхбатымыз ел үшін сіңірген ерен еңбектері мен ерлік істері ұшан-теңіз тұлғаларды қадірлеу, қастерлеу, ұлықтау, есімдерін жаңғырту, есте қалдыру, жас ұрпаққа үлгі ету төңірегінде өрбіді.

Егемен Қазақстан
28.09.2018 5290
2

Сабыр Ахметжанұлы, қоғам­дық қор жайлы көп­шілік жете біле бермей­тін секілді.

– Олай болатын жөні бар. Қордың тұсаукесер рәсімі биыл мамыр айын­да Астана қала­сында өтті. Десек те, оған дейін бірқы­дыру дайын­дық, ұйым­дас­­тыру жұмыстары ат­қа­рылды. Оның бір мысалына «Қазақ­стандағы Желтоқсан/1986/ көтері­лісінің тарихи және халық­аралық маңызы» тақырыбы бойынша халықаралық ғылыми-прак­ти­калық кон­ференцияның өтуін, он­да жасалған баяндамалар мен сөй­леген сөздердің жинақ болып жарық көруін айтар едік. Бүгінде бірнеше облыс­тарда бөлімшелер ашылды. Жергілікті билік орындарымен ынтымақтаса отырып, отарлық саясат пен құлдық езгіге қарсы шыққан ұлттық батырларды іздестіру, табу, олар жайлы әділеттілікті қал­пына келтіру, жаңаша көзқарасты орнық­тыру, та­рихтың «ақтаңдақ» бет­терін ашу басты бағдар болып қала береді.

Қордың «Қаһар­ман­дар» аталу себебі неде? Ат­қаратын қыз­­меті мен алға қойған мақса­ты қан­дай?

– Азаттық жолындағы күрестің, ұлттық саяси бас көтерулердің маңыздылығын Елбасы талай рет атап көр­сет­кен болатын. Бос­тандық халқымыздың ғасыр­лар бойғы арманы еді. Оған жету оңай болған жоқ. Қазақ халқы небір тар жол, тайғақ кешулерді, ауыр қасіреттерді бас­тан кешіріп, «елім-айлап» өткеніне ұлт тарихынан көптеген мысалдар келтіруге болады. Атамекенін сыртқы жаудан қорғау үшін атқа қонған ата-бабаларымыздың әр күні қас дұшпандармен арыстанша алысқан, жолбарысша жұлқысқан небір арпалыстарға, ерен ерліктерге толы. Өкінішке қарай, қа­сиетті де қастерлі ұғым са­на­латын ел тәуел­сіздігі үшін күрес­кен, азап шеккен, жанын пида еткен, солай бола тұра әлі күн­ге дейін аттары аталмай ұмыт қалған арыстарымыз қан­шама! Бұл жағынан Ресей, Балтық жаға­лауы елдері жақсы үлгі көрсетіп отыр.­ Оларда ондаған заң­ акті­ле­рі қабыл­данып, жазық­сыз жазаланған жандарды ұлттық батыр деңгейі­не дейін көтеріп, ақтау миссия­сын жүйелі түрде жалғас­тырып келеді. Біз­де ондай тұлғаларды ақтау көбіне бірреттік шаралармен ға­на шектеледі, жүйелілік, біріз­ділік жетіс­пейді. Қор осындай олқы­лықтың орнын толтыруды діттейді. Өз тарапымыз­дан жаппай қу­ғын-сүр­гінге ұшыраған отан­даста­рымыздың мәртебесін анық­­тайтын заң жо­басын әзір­леп, Парл­амент қа­рауына ұсындық. Сола­қай сая­сат есімдерін қанша өшіруге тырысса да, халық санасында жатталып, ұлттық рухтың символы іспет­тес ардақ­тыларымыздың қай-қайсы­сы болсын «қаһарман» деген атқа әбден лайық. 

Дөңгелек үстел барысында ұтым­ды ойлар, ұғынықты пікір­лер айтылды ма?

– Бірталай аймақтарды ара­лаға­нымда әкімдік басшылары жан-жақты қол­дау көрсетті. Мұ­ның өзі «Болашаққа бағдар: рухани жаң­­­ғыру» бағдарламалық мақала­сында айтылғандай мақ­сатқа жету үшін біздің санамыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын жаңғырып оты­руы тиіс деген талапты терең түсінгендіктің бел­гісі. Аймақ басшысы Құмар Ақсақаловпен кез­десу де осы тұрғыдан өрбіп, біздің тара­пымыздан көтеріліп жатқан бастамалар шынайы патриотизмді жастар бойына орнықтырудың маңызды көрінісі ретінде ба­ғаланды. Ал дөңгелек үстелге тоқ­талатын бол­­сақ, оған қа­тысушылардың бел­сен­ділігі, келелі тақырыптың бейжай қалдырмайтыны ұнады. Қытай мен Ресей архивтерінде XVIII-XIX ғасырларда болған толқулар мен көтерілістер кезінде нақақтан нақақ қорлық көрген боздақтар жайлы құжаттардың аз еместігіне назар аударылды. Көбіне соңында іздеушісі бар тұл­ғалар ғана ақталып жататыны, қалғандарының тағдыры беймәлім күйде қалатыны, із­дес­тіру жұмыс­тары негі­зінен ста­лин­дік репрессия төңірегінен ұза­май­тыны, үркіншілік, аштық жылдары шетелге ауған қалың жұрт жайлы білеріміз мардымсыз екені, өткен ғасырдың 20-шы жылдары кеңес өкіметіне қарсы бағытталған Сібір тол­­қулары Қа­зақ­станның теріскейін де қам­тығаны, қор­дың бұл бағыттағы ғылыми-танымдық іс-ша­раларын кеңінен өрістету қажеттігі ортаға салынды.

Қордың бір бағыты – 1986 жылғы желтоқсанның ыз­ғарлы күндерінің шынайы тарихын ашу, оған қа­тысушылардың ер­лі­гіне лайықты бағасын бе­­­ру. Кеңес империясын­ тұң­­­­ғыш рет дүр сілкін­дір­ген қа­зақ жас­тарының жап­­­пай батыр­лығы мен отан­сүйгіштік сезіміне «оқи­­ға», «толқу», «қақты­ғыс», «қоз­­ғалыс» деген сияқ­­ты­ әр­түр­лі атау тағы­лып жүр.­ Сіз осы мәселемен 35­ жылға жуық жүйе­­лі түр­­­де шұғылданып келе­сіз. Парламентте арнайы ко­мис­­сияға жетекшілік ет­­тіңіз. Қай тұжырым қи­сын­ды?

– Санаға әбден сіңіріліп, таптаурын қағидаға айнал­дырылған «Желтоқсан оқи­ғасы» секілді қате түсі­ніктен арылуымыз қажет. «Оқиға» ұғы­мы тәулік ішінде өтіп жатқан талай шараның, әре­кеттің т.б. форматын, ата­уын ғана бере алады. Ал би­ік мақсат көзделіп, сол жолда халық біріккен, осы үшін әскер, милиция, сот күшімен қу­да­ланған, азапталған, өлті­рілген айрықша бас кө­те­ру мәртебесі – «көтері­ліс» болатыны сөзсіз. Біз осы ойды қоғамға үнемі айтып, дәлелдеп келеміз. Тарихи құбылысқа 1996 жылы өткен бірінші ғылыми-прак­­тикалық конференция­ мінбесінен «көтеріліс» де­ген анықтама берілген бо­латын. Отандық және шетел­дік ғалымдар осы тоқ­тамның байыптылығына ұйып, әлемге әсер берген Жел­тоқ­сан көтерілісіне ден қоя бас­тағаны байқалады. Желтоқсан көтерілісінің 30 жылдығы, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісінің, Алаш қозғалысының 100 жылдығы қарсаңында заманға да, ұр­паққа да ой саларлық зерттеулер жүргізілді. Алаш арыс­тарының азаттықты аң­саған арманын ұран етіп шыққан қазақтың өрімдей ұл-қыздарының ерлігі мен өрлігі ұлт тарихымен терең сабақтастығында. 

Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен 

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»

Солтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

16.02.2019

Алматыда студенттер арасында «IITU Robocon 2019» робототехника чемпионаты өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу