Сабыр Қасымов: «Отанды сүю – иманнан»

«Рухани жаңғыру» бағдар­ламасы аясында өңір ғалым­дарының, тарих­шыларының, өлке­тану­шыларының, зия­лы қауым өкілдерінің қатысуымен өткен дөңгелек үстел отырысы қоғамдық өмірімізде орны айрықша, маңыздылығы басым, жаңа көз­қарастар мен талдауларды қажет ететін, мемлекет қолдауына зәру келелі тақырыпты қозғауымен ерекшеленді. Жұртшылықты бейжай қалдырмайтын толғақты мәселенің жан-жақты талқыланып, әрқилы ой-пікірлердің өріс алуына белгілі заңгер, қоғам қайраткері Сабыр ҚАСЫМОВ қозғау салды. Біздің «Қаһармандар» республикалық қоғамдық қорының төрағасымен сұхбатымыз ел үшін сіңірген ерен еңбектері мен ерлік істері ұшан-теңіз тұлғаларды қадірлеу, қастерлеу, ұлықтау, есімдерін жаңғырту, есте қалдыру, жас ұрпаққа үлгі ету төңірегінде өрбіді.

Егемен Қазақстан
28.09.2018 4467
2

Сабыр Ахметжанұлы, қоғам­дық қор жайлы көп­шілік жете біле бермей­тін секілді.

– Олай болатын жөні бар. Қордың тұсаукесер рәсімі биыл мамыр айын­да Астана қала­сында өтті. Десек те, оған дейін бірқы­дыру дайын­дық, ұйым­дас­­тыру жұмыстары ат­қа­рылды. Оның бір мысалына «Қазақ­стандағы Желтоқсан/1986/ көтері­лісінің тарихи және халық­аралық маңызы» тақырыбы бойынша халықаралық ғылыми-прак­ти­калық кон­ференцияның өтуін, он­да жасалған баяндамалар мен сөй­леген сөздердің жинақ болып жарық көруін айтар едік. Бүгінде бірнеше облыс­тарда бөлімшелер ашылды. Жергілікті билік орындарымен ынтымақтаса отырып, отарлық саясат пен құлдық езгіге қарсы шыққан ұлттық батырларды іздестіру, табу, олар жайлы әділеттілікті қал­пына келтіру, жаңаша көзқарасты орнық­тыру, та­рихтың «ақтаңдақ» бет­терін ашу басты бағдар болып қала береді.

Қордың «Қаһар­ман­дар» аталу себебі неде? Ат­қаратын қыз­­меті мен алға қойған мақса­ты қан­дай?

– Азаттық жолындағы күрестің, ұлттық саяси бас көтерулердің маңыздылығын Елбасы талай рет атап көр­сет­кен болатын. Бос­тандық халқымыздың ғасыр­лар бойғы арманы еді. Оған жету оңай болған жоқ. Қазақ халқы небір тар жол, тайғақ кешулерді, ауыр қасіреттерді бас­тан кешіріп, «елім-айлап» өткеніне ұлт тарихынан көптеген мысалдар келтіруге болады. Атамекенін сыртқы жаудан қорғау үшін атқа қонған ата-бабаларымыздың әр күні қас дұшпандармен арыстанша алысқан, жолбарысша жұлқысқан небір арпалыстарға, ерен ерліктерге толы. Өкінішке қарай, қа­сиетті де қастерлі ұғым са­на­латын ел тәуел­сіздігі үшін күрес­кен, азап шеккен, жанын пида еткен, солай бола тұра әлі күн­ге дейін аттары аталмай ұмыт қалған арыстарымыз қан­шама! Бұл жағынан Ресей, Балтық жаға­лауы елдері жақсы үлгі көрсетіп отыр.­ Оларда ондаған заң­ акті­ле­рі қабыл­данып, жазық­сыз жазаланған жандарды ұлттық батыр деңгейі­не дейін көтеріп, ақтау миссия­сын жүйелі түрде жалғас­тырып келеді. Біз­де ондай тұлғаларды ақтау көбіне бірреттік шаралармен ға­на шектеледі, жүйелілік, біріз­ділік жетіс­пейді. Қор осындай олқы­лықтың орнын толтыруды діттейді. Өз тарапымыз­дан жаппай қу­ғын-сүр­гінге ұшыраған отан­даста­рымыздың мәртебесін анық­­тайтын заң жо­басын әзір­леп, Парл­амент қа­рауына ұсындық. Сола­қай сая­сат есімдерін қанша өшіруге тырысса да, халық санасында жатталып, ұлттық рухтың символы іспет­тес ардақ­тыларымыздың қай-қайсы­сы болсын «қаһарман» деген атқа әбден лайық. 

Дөңгелек үстел барысында ұтым­ды ойлар, ұғынықты пікір­лер айтылды ма?

– Бірталай аймақтарды ара­лаға­нымда әкімдік басшылары жан-жақты қол­дау көрсетті. Мұ­ның өзі «Болашаққа бағдар: рухани жаң­­­ғыру» бағдарламалық мақала­сында айтылғандай мақ­сатқа жету үшін біздің санамыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын жаңғырып оты­руы тиіс деген талапты терең түсінгендіктің бел­гісі. Аймақ басшысы Құмар Ақсақаловпен кез­десу де осы тұрғыдан өрбіп, біздің тара­пымыздан көтеріліп жатқан бастамалар шынайы патриотизмді жастар бойына орнықтырудың маңызды көрінісі ретінде ба­ғаланды. Ал дөңгелек үстелге тоқ­талатын бол­­сақ, оған қа­тысушылардың бел­сен­ділігі, келелі тақырыптың бейжай қалдырмайтыны ұнады. Қытай мен Ресей архивтерінде XVIII-XIX ғасырларда болған толқулар мен көтерілістер кезінде нақақтан нақақ қорлық көрген боздақтар жайлы құжаттардың аз еместігіне назар аударылды. Көбіне соңында іздеушісі бар тұл­ғалар ғана ақталып жататыны, қалғандарының тағдыры беймәлім күйде қалатыны, із­дес­тіру жұмыс­тары негі­зінен ста­лин­дік репрессия төңірегінен ұза­май­тыны, үркіншілік, аштық жылдары шетелге ауған қалың жұрт жайлы білеріміз мардымсыз екені, өткен ғасырдың 20-шы жылдары кеңес өкіметіне қарсы бағытталған Сібір тол­­қулары Қа­зақ­станның теріскейін де қам­тығаны, қор­дың бұл бағыттағы ғылыми-танымдық іс-ша­раларын кеңінен өрістету қажеттігі ортаға салынды.

Қордың бір бағыты – 1986 жылғы желтоқсанның ыз­ғарлы күндерінің шынайы тарихын ашу, оған қа­тысушылардың ер­лі­гіне лайықты бағасын бе­­­ру. Кеңес империясын­ тұң­­­­ғыш рет дүр сілкін­дір­ген қа­зақ жас­тарының жап­­­пай батыр­лығы мен отан­сүйгіштік сезіміне «оқи­­ға», «толқу», «қақты­ғыс», «қоз­­ғалыс» деген сияқ­­ты­ әр­түр­лі атау тағы­лып жүр.­ Сіз осы мәселемен 35­ жылға жуық жүйе­­лі түр­­­де шұғылданып келе­сіз. Парламентте арнайы ко­мис­­сияға жетекшілік ет­­тіңіз. Қай тұжырым қи­сын­ды?

– Санаға әбден сіңіріліп, таптаурын қағидаға айнал­дырылған «Желтоқсан оқи­ғасы» секілді қате түсі­ніктен арылуымыз қажет. «Оқиға» ұғы­мы тәулік ішінде өтіп жатқан талай шараның, әре­кеттің т.б. форматын, ата­уын ғана бере алады. Ал би­ік мақсат көзделіп, сол жолда халық біріккен, осы үшін әскер, милиция, сот күшімен қу­да­ланған, азапталған, өлті­рілген айрықша бас кө­те­ру мәртебесі – «көтері­ліс» болатыны сөзсіз. Біз осы ойды қоғамға үнемі айтып, дәлелдеп келеміз. Тарихи құбылысқа 1996 жылы өткен бірінші ғылыми-прак­­тикалық конференция­ мінбесінен «көтеріліс» де­ген анықтама берілген бо­латын. Отандық және шетел­дік ғалымдар осы тоқ­тамның байыптылығына ұйып, әлемге әсер берген Жел­тоқ­сан көтерілісіне ден қоя бас­тағаны байқалады. Желтоқсан көтерілісінің 30 жылдығы, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісінің, Алаш қозғалысының 100 жылдығы қарсаңында заманға да, ұр­паққа да ой саларлық зерттеулер жүргізілді. Алаш арыс­тарының азаттықты аң­саған арманын ұран етіп шыққан қазақтың өрімдей ұл-қыздарының ерлігі мен өрлігі ұлт тарихымен терең сабақтастығында. 

Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен 

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»

Солтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.10.2018

Қайнар Олжай: Жас журналист жайын сияқты болуы керек (Видео)

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев: Білім беру жүйесі реформалардың шырмауынан шыға алар емес

19.10.2018

Ұлттық құндылықтардың иесі – жастар

19.10.2018

Оралда студенттерге қызмет көрсету орталығы ашылды

19.10.2018

«Қазпоштаның» 25 жылдығына орай «Жазылушылар күні» ұйымдастырылды

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекет қаржысын үнемдеуге шақырды

19.10.2018

Еуразия ынтымақтастығының маңызы зор

19.10.2018

Амангелді Кеңшілікұлының «Қазақты сүю» атты шығармашылық кеші өтті

19.10.2018

«Әзірет Сұлтан» қорық-музейінің 40 жылдығы аясында тарихи кітаптардың тұсауы кесілді

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев Қарағандыда жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Америкалық еріктілер оқушыларға ағылшын тілін үйретіп жүр

19.10.2018

Мемлекет басшысы Еуропалық комиссия төрағасы Жан-Клод Юнкермен кездесті

19.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитіне қатысты

19.10.2018

Мүмкіндігі шектеулі жандарға мүгедектер арбасын сыйлайды

19.10.2018

Президент «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитінде кездесулер өткізді

19.10.2018

Владимир Путин: Өзбекстан Ресейдің сенімді серіктесі

19.10.2018

Сенатор Рысқали Әбдікеров Қарағанды облысында жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Атырауда мамандандырылған ХҚКО құрылысы аяқталуы жақын

19.10.2018

Мемлекет және қоғам қайраткері Темірбек Жүргеновтің туғанына - 120 жыл

19.10.2018

Павлодар-Семей тасжолында көліктер өртеніп, бір адам мерт болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу