Qartyn qurmettegen el azbaıdy

Qazaq qashanda qazynaly qarttaryna qurmetpen qaraǵan. Sondyqtan da qarıalardy qamyqtyrmaý, olarǵa barynsha jaǵdaı jasaý halqymyzdyń san ǵasyrlyq basty ustanymdarynyń biri bolyp keledi. Osyndaı jasampaz dástúrge adaldyq tanytyp kele jatqan memleketimiz qazirgi tańda qarttardy qadirleýge, úlkenge izgi nıetpen qaraýǵa júıeli túrde basymdyq berip otyr.

Егемен Қазақстан
01.10.2018 46
3

Jasy egde tartqan azamattardy, qarıalardy qoldaý, olardy óz aldyna erekshe qamqorlyq kórsetilýi tıis áleýmettik top retinde qarastyrý isi álemdik aýqymdaǵy mańyzdy máselelerdiń biri bolyp tabylady. Sondyqtan da bolar, osydan 28 jyl buryn, dáliregi, 1990 jyldyń jeltoqsan aıynda BUU-nyń Bas Assambleıasy arnaıy qarar negizinde 1 qazandy Halyqaralyq qarttar kúni dep jarıalady, sondaı-aq BUU-nyń Qartaıý máseleleri boıynsha dúnıejúzilik assambleıasy aıasynda Qartaıý jónindegi Vena halyqaralyq is-qımyl jospary, Qart adamdarǵa arnalǵan BUU-nyń qaǵıdattary, Qartaıý jónindegi Mad­rıd halyqaralyq is-qımyl qujaty qabyldandy. Halyq­aralyq deńgeıde qabyldanǵan bul qujattarda qarıalarǵa, qart múgedekterge nazar aýdarý, olarǵa moraldyq, áleýmettik-turmystyq jáne basqa da kómek túrlerin usyný qarastyrylǵan.

Jalpy, bizdiń elimiz qarıalarǵa qamqorlyq kórsetý, olardy áleýmettik turǵyda qoldaý isinde álemdik ozyq tájirıbelerdi eskere otyryp, óziniń negizgi basymdyqtaryn aıqyndap alǵan. Buǵan dálel retinde Ata Zańymyzda qart adamdardyń jalpy azamattyq jáne arnaıy quqyqtary men múddeleri, onyń ishinde jasy boıynsha áleýmettik qamsyzdandyrý kepildikteri bekitilgenin aıtýǵa bolady. Osy oraıda halqymyzdyń salt-sanasy, dástúri úlkenge qurmet kórsetýge, qarıalarǵa qamqor bolýǵa negizdelgeni qoǵamymyzda qarttar máselesiniń ońtaıly sheshilýine ózindik zor yqpalyn tıgizip kele jatqanyn aıta ketkenimiz oryndy.

Qazirgi tańda elimizde jasy 60-tan asqan adamdar sany 12 prosentke kóbeıip, ómir súrýdiń ortasha uzaqtyǵy 72 jasty kórsetip otyr. Bul jaǵymdy úrdis óz kezeginde qarıalardy emdeý-saýyqtyrý, qoldaý, áleýmettik qamsyzdandyrý, eńbekke jaramdylaryn ózderiniń umtylysy bolǵan jaǵdaıda jumyspen qamtý máselesine meılinshe kóbirek kóńil bólýdi qajet etedi. Árıne bul oraıda atqarylyp jatqan sharalar az emes. Máselen, Qazaqstanda qarıalarǵa arnalǵan áleýmettik kómek túrleri, onyń aýqymy ulǵaıyp keledi. Jyl saıyn qarttarǵa áleýmettik qoldaý úshin 6 mlrd teńgege jýyq qarjy bólinedi. Elimiz boıynsha búginde 5 myńǵa jýyq azamatqa áleýmettik qyzmet kórsetetin 10 ońaltý ortalyǵy, qarttar men múgedekterge arnalǵan 49 medısınalyq-áleýmettik mekeme jumys isteıdi. Bulardan bólek, jalǵyz basty qarıalar men eńbekke jaramsyz azamattardy qoldaýǵa arnalǵan áleýmettik kómek bólimsheleriniń jelisi qurylǵan.

Halyqaralyq qarttar kúni qarsańynda elimiz boıynsha qarıalarǵa arnalǵan merekelik is-sharalardyń uıymdastyrylýy, oqýshylar men stýdentterdiń tarapynan olarǵa kómek kórsetý baǵytyndaǵy túrli jobalardyń júzege asyrylýy, memleket tarapynan arnaıy járdemaqylar taǵaıyndalýy jáne basqa da sharalardyń qolǵa alynýy elimizdiń qarıalarǵa degen ystyq yqylasyn, aýqymdy qoldaýyn aıǵaqtaıdy...

Reti kelip turǵanda aıta ketýimiz kerek, biz qarıalarǵa qamqorlyq jasaý isine basa nazar aýdara otyryp, olardyń da tájirıbesin, bilimin, rýhanı mol áleýetin paıdalanýdy qaperden shyǵarmaǵanymyz abzal. Sol úshin «Aýylyńnyń mańynda tóbe bolsa, ertteýli turǵan atpen teń. Aýylyńda aqylǵóı qarıa bolsa, jazyp qoıǵan hatpen teń», degen naqyldy sanasyna sińirip ósken árbir qazaq balasy qarıalardy es kórýi, olardyń ómir tájirıbelerin úlgi etýi, aqyl-keńesterin rýhanı azyq etip, boıyna sińirip ósýi asa mańyzdy. О́ıtkeni kókeıine túıgeni, kóńiline toqyǵany kóp qarıalardyń ómirlik ustanymy, tárbıesi, janashyrlyqpen bergen aqyl-keńesi biz úshin adastyrmas ulaǵatty jol. Sondyqtan búgingi urpaq qarıalardyń rýhanı turǵydaǵy áleýetin utymdy paıdalanyp, olardyń boılaryndaǵy asyl qasıetterdi ózderine sińirip alýǵa umtylys bildirgeni jón-aq. Budan utpasaq, utylmaımyz.

Elbasy Nursultan Nazarbaev alqaly jıyndardyń birinde «Qarttaryn ardaqtaı bilgen eldiń rýhy ústem, shańyraǵy bıik», degen bolatyn. Shyn máninde, qarttaryn qurmettegen eldiń bolashaǵy jarqyn, bedeli bıik, mereıi ústem bolary sózsiz. Qarttardy syılaý, qadirleý dástúrinen ajyramaǵan el birinshi kezekte urpaq tárbıeleýde, jastardyń jarqyn bolashaǵyn qalyptastyrýda qatelese qoımaıdy. Sondyqtan búgingi beıbit ómirdi qalyptastyrýǵa kúsh-jigerin aıamaǵan qartarymyzdy qadirlep, olardyń ortamyzda aman-esen júrgeni dátke qýat, aqyl-keńesteri bizge sarqylmas qazyna ekenin qaperden shyǵarmaýymyz kerek.

Keshegi qazaq qoǵamynda árbir sheshim aqylgóı qarıalardyń aq batasymen qabyldanǵan. Bul ıgi dástúr búginde birshama kómeski tartqandaı. Sondaı-aq úlkendi syılaýdyń kóneden kele jatqan úılesimdi dástúri men soǵan qatysty dúnıetanym búginde ájeptáýir ózgeriske ushyraǵany ras. Qarıany qadirleý dástúri eskiliktik qaldyǵy ispetti ótken shaqtyń enshisinde qalyp bara jatqandaı da kórinedi. Bulaı deýimizge qoǵamymyzdaǵy keıbir zamandastarymyzdyń qarttarǵa degen qarym-qatynastarynyń nasharlap ketkenin uqtyratyn aqparattar, qarttar úıine degen suranystyń tómendemeı turǵany jáne osy saladaǵy taǵy da basqa keleńsiz jaǵdaıattar ıtermelep tur. Mundaıda qazaq «Atańa ne kórsetseń, aldyńа sol keledi» degen eskertý maqaly bar. Bul búgingi aǵa býynǵa bizdiń kórseter qurmetimiz qandaı deńgeıde bolsa, bizden keıingi býyn da bizdi sol dárejede syılaıtynyn uqtyrady. Qarıa kisini qut-bereke qaınary dep taný kórgendilik. О́z urpaǵy qurmettegen ata-ana baqytty. 

Qoryta aıtqanda, qarttarymyzdy qoǵam ómi­­rine tartyp, olardyń ǵumyrlyq tájirıbelerin qoǵam­dy saýyqtyrý isine, urpaq tárbıesine paı­­­dalaný asa mańyzdy másele. Sonda olar ózderin qoǵamǵa qajet adam retinde sezinip, ómir súrýge degen qulshynysy arta túsedi. Bul túsingen adamǵa úlkendi qurmetteýdiń ozyq úlgisi.  

Joldybaı BAZAR,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу