Qartyn qurmettegen el azbaıdy

Qazaq qashanda qazynaly qarttaryna qurmetpen qaraǵan. Sondyqtan da qarıalardy qamyqtyrmaý, olarǵa barynsha jaǵdaı jasaý halqymyzdyń san ǵasyrlyq basty ustanymdarynyń biri bolyp keledi. Osyndaı jasampaz dástúrge adaldyq tanytyp kele jatqan memleketimiz qazirgi tańda qarttardy qadirleýge, úlkenge izgi nıetpen qaraýǵa júıeli túrde basymdyq berip otyr.

Егемен Қазақстан
01.10.2018 42
3

Jasy egde tartqan azamattardy, qarıalardy qoldaý, olardy óz aldyna erekshe qamqorlyq kórsetilýi tıis áleýmettik top retinde qarastyrý isi álemdik aýqymdaǵy mańyzdy máselelerdiń biri bolyp tabylady. Sondyqtan da bolar, osydan 28 jyl buryn, dáliregi, 1990 jyldyń jeltoqsan aıynda BUU-nyń Bas Assambleıasy arnaıy qarar negizinde 1 qazandy Halyqaralyq qarttar kúni dep jarıalady, sondaı-aq BUU-nyń Qartaıý máseleleri boıynsha dúnıejúzilik assambleıasy aıasynda Qartaıý jónindegi Vena halyqaralyq is-qımyl jospary, Qart adamdarǵa arnalǵan BUU-nyń qaǵıdattary, Qartaıý jónindegi Mad­rıd halyqaralyq is-qımyl qujaty qabyldandy. Halyq­aralyq deńgeıde qabyldanǵan bul qujattarda qarıalarǵa, qart múgedekterge nazar aýdarý, olarǵa moraldyq, áleýmettik-turmystyq jáne basqa da kómek túrlerin usyný qarastyrylǵan.

Jalpy, bizdiń elimiz qarıalarǵa qamqorlyq kórsetý, olardy áleýmettik turǵyda qoldaý isinde álemdik ozyq tájirıbelerdi eskere otyryp, óziniń negizgi basymdyqtaryn aıqyndap alǵan. Buǵan dálel retinde Ata Zańymyzda qart adamdardyń jalpy azamattyq jáne arnaıy quqyqtary men múddeleri, onyń ishinde jasy boıynsha áleýmettik qamsyzdandyrý kepildikteri bekitilgenin aıtýǵa bolady. Osy oraıda halqymyzdyń salt-sanasy, dástúri úlkenge qurmet kórsetýge, qarıalarǵa qamqor bolýǵa negizdelgeni qoǵamymyzda qarttar máselesiniń ońtaıly sheshilýine ózindik zor yqpalyn tıgizip kele jatqanyn aıta ketkenimiz oryndy.

Qazirgi tańda elimizde jasy 60-tan asqan adamdar sany 12 prosentke kóbeıip, ómir súrýdiń ortasha uzaqtyǵy 72 jasty kórsetip otyr. Bul jaǵymdy úrdis óz kezeginde qarıalardy emdeý-saýyqtyrý, qoldaý, áleýmettik qamsyzdandyrý, eńbekke jaramdylaryn ózderiniń umtylysy bolǵan jaǵdaıda jumyspen qamtý máselesine meılinshe kóbirek kóńil bólýdi qajet etedi. Árıne bul oraıda atqarylyp jatqan sharalar az emes. Máselen, Qazaqstanda qarıalarǵa arnalǵan áleýmettik kómek túrleri, onyń aýqymy ulǵaıyp keledi. Jyl saıyn qarttarǵa áleýmettik qoldaý úshin 6 mlrd teńgege jýyq qarjy bólinedi. Elimiz boıynsha búginde 5 myńǵa jýyq azamatqa áleýmettik qyzmet kórsetetin 10 ońaltý ortalyǵy, qarttar men múgedekterge arnalǵan 49 medısınalyq-áleýmettik mekeme jumys isteıdi. Bulardan bólek, jalǵyz basty qarıalar men eńbekke jaramsyz azamattardy qoldaýǵa arnalǵan áleýmettik kómek bólimsheleriniń jelisi qurylǵan.

Halyqaralyq qarttar kúni qarsańynda elimiz boıynsha qarıalarǵa arnalǵan merekelik is-sharalardyń uıymdastyrylýy, oqýshylar men stýdentterdiń tarapynan olarǵa kómek kórsetý baǵytyndaǵy túrli jobalardyń júzege asyrylýy, memleket tarapynan arnaıy járdemaqylar taǵaıyndalýy jáne basqa da sharalardyń qolǵa alynýy elimizdiń qarıalarǵa degen ystyq yqylasyn, aýqymdy qoldaýyn aıǵaqtaıdy...

Reti kelip turǵanda aıta ketýimiz kerek, biz qarıalarǵa qamqorlyq jasaý isine basa nazar aýdara otyryp, olardyń da tájirıbesin, bilimin, rýhanı mol áleýetin paıdalanýdy qaperden shyǵarmaǵanymyz abzal. Sol úshin «Aýylyńnyń mańynda tóbe bolsa, ertteýli turǵan atpen teń. Aýylyńda aqylǵóı qarıa bolsa, jazyp qoıǵan hatpen teń», degen naqyldy sanasyna sińirip ósken árbir qazaq balasy qarıalardy es kórýi, olardyń ómir tájirıbelerin úlgi etýi, aqyl-keńesterin rýhanı azyq etip, boıyna sińirip ósýi asa mańyzdy. О́ıtkeni kókeıine túıgeni, kóńiline toqyǵany kóp qarıalardyń ómirlik ustanymy, tárbıesi, janashyrlyqpen bergen aqyl-keńesi biz úshin adastyrmas ulaǵatty jol. Sondyqtan búgingi urpaq qarıalardyń rýhanı turǵydaǵy áleýetin utymdy paıdalanyp, olardyń boılaryndaǵy asyl qasıetterdi ózderine sińirip alýǵa umtylys bildirgeni jón-aq. Budan utpasaq, utylmaımyz.

Elbasy Nursultan Nazarbaev alqaly jıyndardyń birinde «Qarttaryn ardaqtaı bilgen eldiń rýhy ústem, shańyraǵy bıik», degen bolatyn. Shyn máninde, qarttaryn qurmettegen eldiń bolashaǵy jarqyn, bedeli bıik, mereıi ústem bolary sózsiz. Qarttardy syılaý, qadirleý dástúrinen ajyramaǵan el birinshi kezekte urpaq tárbıeleýde, jastardyń jarqyn bolashaǵyn qalyptastyrýda qatelese qoımaıdy. Sondyqtan búgingi beıbit ómirdi qalyptastyrýǵa kúsh-jigerin aıamaǵan qartarymyzdy qadirlep, olardyń ortamyzda aman-esen júrgeni dátke qýat, aqyl-keńesteri bizge sarqylmas qazyna ekenin qaperden shyǵarmaýymyz kerek.

Keshegi qazaq qoǵamynda árbir sheshim aqylgóı qarıalardyń aq batasymen qabyldanǵan. Bul ıgi dástúr búginde birshama kómeski tartqandaı. Sondaı-aq úlkendi syılaýdyń kóneden kele jatqan úılesimdi dástúri men soǵan qatysty dúnıetanym búginde ájeptáýir ózgeriske ushyraǵany ras. Qarıany qadirleý dástúri eskiliktik qaldyǵy ispetti ótken shaqtyń enshisinde qalyp bara jatqandaı da kórinedi. Bulaı deýimizge qoǵamymyzdaǵy keıbir zamandastarymyzdyń qarttarǵa degen qarym-qatynastarynyń nasharlap ketkenin uqtyratyn aqparattar, qarttar úıine degen suranystyń tómendemeı turǵany jáne osy saladaǵy taǵy da basqa keleńsiz jaǵdaıattar ıtermelep tur. Mundaıda qazaq «Atańa ne kórsetseń, aldyńа sol keledi» degen eskertý maqaly bar. Bul búgingi aǵa býynǵa bizdiń kórseter qurmetimiz qandaı deńgeıde bolsa, bizden keıingi býyn da bizdi sol dárejede syılaıtynyn uqtyrady. Qarıa kisini qut-bereke qaınary dep taný kórgendilik. О́z urpaǵy qurmettegen ata-ana baqytty. 

Qoryta aıtqanda, qarttarymyzdy qoǵam ómi­­rine tartyp, olardyń ǵumyrlyq tájirıbelerin qoǵam­dy saýyqtyrý isine, urpaq tárbıesine paı­­­dalaný asa mańyzdy másele. Sonda olar ózderin qoǵamǵa qajet adam retinde sezinip, ómir súrýge degen qulshynysy arta túsedi. Bul túsingen adamǵa úlkendi qurmetteýdiń ozyq úlgisi.  

Joldybaı BAZAR,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.10.2018

Мемлекет басшысының Финляндия Республикасына ресми сапары жалғасуда

17.10.2018

Kazakhstan Fashion Week сән апталығы басталды

17.10.2018

«Орда» бағдарламасы-әлеуметтік жағынан аз қорғалған отбасылардың үлкен үміті

17.10.2018

Алматы облысында 100 учаскелік полиция пункті ашылды

17.10.2018

Бүркіттің балапандары еркіндікке жіберілді

17.10.2018

«Барыс» «Автомобилисті» ұтты

17.10.2018

Кукушкин «Кремль кубогында» Донскойға есе жіберді

17.10.2018

Аргентинада үш боксшымыз финалға шықты

17.10.2018

Атырауда 2500 пәтер орталық жылу жүйесіне қосылады

17.10.2018

Маңғыстауда күйші қыз-келіншектер байқауы басталады

17.10.2018

Жұмекен жырларын жатқа оқыды

17.10.2018

Солтүстік Қазақстанда Қожаберген жырауға ескерткіш орнатылды

17.10.2018

Дарындылар топ жарды

17.10.2018

Суретшілер симпозиумы

17.10.2018

Амангелді батырдың туы қандай болған?

17.10.2018

Ел әкемді әулиедей көруші еді

17.10.2018

Машина жасау саласында өзара әрекеттесу және ынтымақтастық меморандумына қол қойылды

17.10.2018

Даладай дарқан, таудай заңғар

17.10.2018

«Алтын тамыр» – аймақ тарихының айнасы

17.10.2018

Алтай сынды ұлы тауды ұлықтауға тиіспіз!

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу