Тоғыз астананың тарихы «Ұлы Даланың киелі ордалары» жиынында талқыланды

Өткен аптада «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында, Астана қаласының Тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы мен Мемлекеттік архиві және Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ұйымдастыруымен елорданың 20 жылдығына орай «Ұлы даланың киелі ордалары» атты халықаралық ғылыми-танымдық конференция өтті.

Егемен Қазақстан
01.10.2018 2005
2

Конференцияның ашы­луында сөз алған Астана қа­ласы Тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының басшысы Тілеуғали Қышқашбаев конференция елорда тарихына үңілу арқылы Қазақ елінің XV ғасырдағы көне қалаларынан бастап қазіргі Астанасына дейінгі аралықтағы орталық ордалары тарихын архив құ­жаттарынан табуды көз­дейтінін айтты.

Ха­лықаралық ғылы­ми­танымдық конферен­ция­­ға Әзербайжан Респуб­ли­ка­сындағы Гейдар Алиев орталығының халықаралық жобалық қызметтер директоры Афран Мирзамаммадов, Гейдар Алиев орталығының бөлім басшысы Сеймур Мир­заев және тарих ғылым­дарының докторы, Қазақстан Президенті телерадио ке­шені директорлар кеңесінің мүшесі Марат Әбсеметов бастаған отандық ғылым са­ла­сының өкілдері, соның ішінде архив мекемелері басшылары мен қызметкерлері қатысып, баян­дама жасады. Майталман мамандардың қатысуымен пленарлық отырыс, дөңгелек үстел, панелдік дискуссиялар форматында жүргізілген жиын Қазақстанның жаңа астанасын қалыптастырудағы Н.Ә.Назарбаевтың рөлі, Архив құжаттарындағы қа­зақ ордаларының тарихы, архив арасындағы өз­ара серіктестікпен қатар бүгін­гі таңдағы архивтің өзек­ті мәселелері, шетелдік архив­тердің Ұлттық архив қорын толықтырудағы үлесі сынды мәселелерді талқылады. 

Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ профессоры, Этнос­ара­лық қатынастар және ҚХА толеранттылығы орта­­лы­­ғының директоры Сатай Сыздықов өз баяндамасында: «Ұлытау төріндегі Елбасы зерделі сұхбатында «тарих­тың куәгері – Ұлытау» – деп қадап айтқан еді. Шын мәнісінде көпшілік Ұлы­таудың Жошы хан билеген тұсындағы үзік-үз­ік оқиғалары болмаса, оған дейінгі қазақтың ата-баба­ла­рының тарихына қатысты жерлерін біртұтастықта біле бермейді. Ал осы мәселе бойынша қалам тартушылар осы күнге дейін Алтын Орда тұсындағы Жошы хан билігі кезінен әрі тереңге қарай бара алмай жүргені шындық. Сондықтан осы бір олқылықтың орнын то­лық­тыруда өз үлесін қоса­ды деген ниетпен Қазақ хан­­дығына дейінгі дәуірде Ұлытаудың киелі орда бол­ғандығын айшықтауды мақ­сат тұттық» дей отырып, Ұлы­тау өңіріндегі біраз тарихи жерлерге тоқталып, тарихи деректер бойынша нақты мысал­дар келтірді. 

«Қазақстан астаналары архив деректерінде» атты тақырыпта баяндама жасаған Алматы қаласының Орталық мемлекеттік архивінің қыз­меткері Ләйлә Рахипова: «Қа­зақ­стан астаналарының тарихын қазақ хандығының тарихынан таратар болсақ, онда біз 9 астана тарихын қамтимыз. Олардың кейбірі бірнеше жыл ғана астана болып табылса, кейбірі астана мәртебесін ұзақ жыл иеленген. Қазақ хандығының алғашқы астанасы Керей мен Жәнібек (1465-1469) негізін қалаған хан орда – ежелгі Созақ қаласы болған. Қазақ хандығының екінші астанасы – Сығанақ қаласы болып саналғанымен, нақты қай кезең екені туралы деректер жоқ. XVI ғасырдың аяғынан XVII ғасырдың 30-жылдарына дейін түркі тілдес халықтардың рухани, саяси, ірі сауда және қол­өнер орталығына айналған Түркістан (Яссы) қаласы қазақ хандығының сол кездегі астанасы болған. Шығыс дереккөздерінің мәліметтері бойынша Қытайдан Еуро­па­ға апаратын Ұлы Жі­бек жолындағы ежелгі қалалар­дың бірі – Ташкент. Қазақтар 1586 жылы Ташкентті жау­лап алып, 1630 жылы осы қала Қазақ хандығының астанасы болып бекітілген. Шамамен 100 жылдай Қа­зақ хандығының ордасы болған. Бірақ 1923-1927 жыл­­дарындағы Ақтабан шұбырынды кезінде қазақтар Ташкент қаласынан айырылып қалады...» деп әңгіме желісін сонау замандардан тарта келіп, бүгінгі Астанаға әкеліп тіреді. 

Қазақстан Пре­зи­дентінің телерадио кешені директорлар кеңесінің мүшесі, тарих ғылымдарының докторы Марат Әбсеметов болса­ бүгінгі жаңа Астана рухын қалыптастырудағы не­гізгі тәсілдер жөнінде сөз­ сөй­­леп, тарихи жадымыз­ды жаңғыртатын шынайы­ дүниелердің архивте шаң басып жатқандығына қын­жылыс білдірді. Кон­фе­рен­ция­ға Ұлттық архив­ ди­рек­торының орынбасары Әсет Несіпбаев, Халық­ара­лық «Қа­зақ тілі» қоғамы Астана қаласы бойынша филиа­лының төрайымы Нәсіп­­жан Абдрахманова, «Тіл және мәдениет» қоғамдық бірлес­тігінің төрағасы Әнуарбек Ералы, «Тіл және мәдениет» қоғамдық бірлестігі төраға­сының орынбасары Алтынбай Мұса қатысып, ойларын орта­ға салды. 

Конференция аясында қатысушыларға архив қо­рын­дағы құжаттар не­гізінде ұйым­дас­тырылған «Ұлы Дала астаналары» атты көрме және университет қабырғасындағы мұражай экспонаттары көсетілді. Сон­дай-ақ конференцияда архив саласында талай жылдар еңбек етіп, зейнетке шыққан Дәметкен Омарова, Елена Кулакова, Рашида Ибраева, Көшкенбай Кенебаев сынды қызметкерлерге 1 қазан «Халықаралық қарттар күні» мерекесіне орай, естелік сыйлықтар табыс етілді. 

Ұларбек НҰРҒАЛЫМҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.12.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік қызметкерлер мен ұлттық компаниялардың қызметкерлеріне марапаттар табыстады

14.12.2018

Қазақстан Президенті мемлекеттік наградалар мен сыйлықтар тапсыру рәсіміне қатысты

14.12.2018

ШҚО Аягөз қаласында 600 орындық мектеп ашылды

14.12.2018

Қызылорда облысының әкімі Қ.Көшербаев кәсіпкерлермен кездесті

14.12.2018

Тәуелсіздікке тарту: Қызылордада балабақша ашылды

14.12.2018

Назарбаев Зияткерлік мектебінде Қамқоршылық Кеңестің отырысы өтті

14.12.2018

«Аурухана клоунадасы» жобасы жүзеге асты

14.12.2018

Шағын және орта бизнесте көшбасшы

14.12.2018

Жайық өзенінің суы тұрғындарға қауіп төндірмейді

14.12.2018

Семейдегі «Шығыс» өңірлік әскери қолбасшылығы арнайы кездесу өткізді

14.12.2018

Г.Әбдіқалықова мемлекеттік наградалар табыстады

14.12.2018

Самал Еслямова «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атанды

14.12.2018

1991 жылдан бері қазақ жерінде 8,7 миллион сәби дүниеге келді

14.12.2018

Бурабайда «Қансонар-2018» халықаралық турнирі өткізілді

14.12.2018

Еуропа лигасы: плей-оффқа шыққан 16 команда анықталды

14.12.2018

Азаттықты айшықтаған аламан

14.12.2018

Президентке жасалған тартулар

14.12.2018

Батыс Қазақстанда жер қатынастары қызметі электронды форматқа көшті

14.12.2018

«Балуан Шолақ» көрерменімен қауышады

14.12.2018

Мемлекеттік марапаттарға ие болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу