Тоғыз астананың тарихы «Ұлы Даланың киелі ордалары» жиынында талқыланды

Өткен аптада «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында, Астана қаласының Тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы мен Мемлекеттік архиві және Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ұйымдастыруымен елорданың 20 жылдығына орай «Ұлы даланың киелі ордалары» атты халықаралық ғылыми-танымдық конференция өтті.

Егемен Қазақстан
01.10.2018 2322
2

Конференцияның ашы­луында сөз алған Астана қа­ласы Тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының басшысы Тілеуғали Қышқашбаев конференция елорда тарихына үңілу арқылы Қазақ елінің XV ғасырдағы көне қалаларынан бастап қазіргі Астанасына дейінгі аралықтағы орталық ордалары тарихын архив құ­жаттарынан табуды көз­дейтінін айтты.

Ха­лықаралық ғылы­ми­танымдық конферен­ция­­ға Әзербайжан Респуб­ли­ка­сындағы Гейдар Алиев орталығының халықаралық жобалық қызметтер директоры Афран Мирзамаммадов, Гейдар Алиев орталығының бөлім басшысы Сеймур Мир­заев және тарих ғылым­дарының докторы, Қазақстан Президенті телерадио ке­шені директорлар кеңесінің мүшесі Марат Әбсеметов бастаған отандық ғылым са­ла­сының өкілдері, соның ішінде архив мекемелері басшылары мен қызметкерлері қатысып, баян­дама жасады. Майталман мамандардың қатысуымен пленарлық отырыс, дөңгелек үстел, панелдік дискуссиялар форматында жүргізілген жиын Қазақстанның жаңа астанасын қалыптастырудағы Н.Ә.Назарбаевтың рөлі, Архив құжаттарындағы қа­зақ ордаларының тарихы, архив арасындағы өз­ара серіктестікпен қатар бүгін­гі таңдағы архивтің өзек­ті мәселелері, шетелдік архив­тердің Ұлттық архив қорын толықтырудағы үлесі сынды мәселелерді талқылады. 

Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ профессоры, Этнос­ара­лық қатынастар және ҚХА толеранттылығы орта­­лы­­ғының директоры Сатай Сыздықов өз баяндамасында: «Ұлытау төріндегі Елбасы зерделі сұхбатында «тарих­тың куәгері – Ұлытау» – деп қадап айтқан еді. Шын мәнісінде көпшілік Ұлы­таудың Жошы хан билеген тұсындағы үзік-үз­ік оқиғалары болмаса, оған дейінгі қазақтың ата-баба­ла­рының тарихына қатысты жерлерін біртұтастықта біле бермейді. Ал осы мәселе бойынша қалам тартушылар осы күнге дейін Алтын Орда тұсындағы Жошы хан билігі кезінен әрі тереңге қарай бара алмай жүргені шындық. Сондықтан осы бір олқылықтың орнын то­лық­тыруда өз үлесін қоса­ды деген ниетпен Қазақ хан­­дығына дейінгі дәуірде Ұлытаудың киелі орда бол­ғандығын айшықтауды мақ­сат тұттық» дей отырып, Ұлы­тау өңіріндегі біраз тарихи жерлерге тоқталып, тарихи деректер бойынша нақты мысал­дар келтірді. 

«Қазақстан астаналары архив деректерінде» атты тақырыпта баяндама жасаған Алматы қаласының Орталық мемлекеттік архивінің қыз­меткері Ләйлә Рахипова: «Қа­зақ­стан астаналарының тарихын қазақ хандығының тарихынан таратар болсақ, онда біз 9 астана тарихын қамтимыз. Олардың кейбірі бірнеше жыл ғана астана болып табылса, кейбірі астана мәртебесін ұзақ жыл иеленген. Қазақ хандығының алғашқы астанасы Керей мен Жәнібек (1465-1469) негізін қалаған хан орда – ежелгі Созақ қаласы болған. Қазақ хандығының екінші астанасы – Сығанақ қаласы болып саналғанымен, нақты қай кезең екені туралы деректер жоқ. XVI ғасырдың аяғынан XVII ғасырдың 30-жылдарына дейін түркі тілдес халықтардың рухани, саяси, ірі сауда және қол­өнер орталығына айналған Түркістан (Яссы) қаласы қазақ хандығының сол кездегі астанасы болған. Шығыс дереккөздерінің мәліметтері бойынша Қытайдан Еуро­па­ға апаратын Ұлы Жі­бек жолындағы ежелгі қалалар­дың бірі – Ташкент. Қазақтар 1586 жылы Ташкентті жау­лап алып, 1630 жылы осы қала Қазақ хандығының астанасы болып бекітілген. Шамамен 100 жылдай Қа­зақ хандығының ордасы болған. Бірақ 1923-1927 жыл­­дарындағы Ақтабан шұбырынды кезінде қазақтар Ташкент қаласынан айырылып қалады...» деп әңгіме желісін сонау замандардан тарта келіп, бүгінгі Астанаға әкеліп тіреді. 

Қазақстан Пре­зи­дентінің телерадио кешені директорлар кеңесінің мүшесі, тарих ғылымдарының докторы Марат Әбсеметов болса­ бүгінгі жаңа Астана рухын қалыптастырудағы не­гізгі тәсілдер жөнінде сөз­ сөй­­леп, тарихи жадымыз­ды жаңғыртатын шынайы­ дүниелердің архивте шаң басып жатқандығына қын­жылыс білдірді. Кон­фе­рен­ция­ға Ұлттық архив­ ди­рек­торының орынбасары Әсет Несіпбаев, Халық­ара­лық «Қа­зақ тілі» қоғамы Астана қаласы бойынша филиа­лының төрайымы Нәсіп­­жан Абдрахманова, «Тіл және мәдениет» қоғамдық бірлес­тігінің төрағасы Әнуарбек Ералы, «Тіл және мәдениет» қоғамдық бірлестігі төраға­сының орынбасары Алтынбай Мұса қатысып, ойларын орта­ға салды. 

Конференция аясында қатысушыларға архив қо­рын­дағы құжаттар не­гізінде ұйым­дас­тырылған «Ұлы Дала астаналары» атты көрме және университет қабырғасындағы мұражай экспонаттары көсетілді. Сон­дай-ақ конференцияда архив саласында талай жылдар еңбек етіп, зейнетке шыққан Дәметкен Омарова, Елена Кулакова, Рашида Ибраева, Көшкенбай Кенебаев сынды қызметкерлерге 1 қазан «Халықаралық қарттар күні» мерекесіне орай, естелік сыйлықтар табыс етілді. 

Ұларбек НҰРҒАЛЫМҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Зейін Әліпбек Ұлттық музей директорының кеңесшісі болып тағайындалды

21.02.2019

«Болашақ» - керемет бағдарлама - Шамиль Аляутдинов  

21.02.2019

Әділхан Ержановтың «Түн құдайы» фильмі Үндістанда өтетін фестивальде бақ сынамақ

21.02.2019

Тұрмысы төмен отбасыларға үй беріледі

21.02.2019

Қызылордалық жастар екі жүзге жуық адамды тегін тамақтандырды

21.02.2019

Қызылордада 5 млн теңгені қолды қылған ұры 10 жылға сотталды

21.02.2019

Қазақстанның Қарулы күштері «Кыш-2019» оқу-жаттығуына қатысады

21.02.2019

Заң университеті жас ғалымдарға гранттар бөлді

21.02.2019

АҚШ-тың әуе компаниялары Қазақстанға биыл ұша алады

21.02.2019

Өзбекстан мен Қырғызстаннан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

21.02.2019

Қорғалжың қорығында балық аулауға тыйым салынды

21.02.2019

Инфекциялық аурулармен күресуге 2,3 млрд теңге бөлінді

21.02.2019

FlyArystan компаниясы мамырда Орал-Алматы әуе рейсін шығарады

21.02.2019

Маңғыстаулық көп балалы аналар қоғамдық көлікте тегін жүреді

21.02.2019

Маңғыстауда мұқтаж отбасыларға гранттар беріледі

21.02.2019

Маңғыстауда мүгедек балалардың емделуіне жағдай жасалады

21.02.2019

Маңғыстауда көп балалы отбасыларға 100 мың теңге төленеді

21.02.2019

Қарағандыда жас сарбаз өз-өзіне оқ атып, мерт болды

21.02.2019

2010 жылдан бері 120 мың тұрақты жұмыс орны құрылды - Жеңіс Қасымбек

21.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығы әскери бөлімдерінде жауынгерлік атыстар өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу