Қырық градус аязда энергия өндіреді

ЭКСПО-2017 халықаралық ма­ман­дандырылған көрмесіне Шығыс Қазақстаннан «Тұрғысын-СЭС-1», «Тұрғысын- СЭС-2» су электр стансалары құры­лы­сы және Өскемендегі Сәрсен Аман­жолов атындағы Шығыс Қазақ­стан мемлекеттік университетінің ға­лымдар тобы «ауа райын талға­майтын» гибридті жел электр стансасы секілді 3 жоба ұсынған еді. 

Егемен Қазақстан
03.10.2018 3227
2

«100 жаңа есім» жобасына енген ғалым

Көрмеде көрсетілген бұл жо­балардың барлығы қағаз жүзінде қалмай, біртіндеп жүзеге асырылып жатыр. Соның бірі – Риддер қаласы маңындағы Кедровка өзеніне салынатын қуаты 500 кВт болатын «Ертіс-Шығыс» бөгетсіз шағын су электр стансасы жобасы. Бұл жобаны ЭКСПО көрмесінде университет ғалымдары ұсынған ауқымды жобаның жалғасы деуге де болады.

Облыстық энергетика жә­не тұрғын үй-коммуналдық ша­руа­шылығы басқармасы энерге­тика бөлімі мамандарының айтуынша, жоба бойынша бизнес-жос­пар жасалып, барлық қа­жет­ті есептеулер, сондай-ақ электр желілеріне қосылу жүйесі әзір­леніпті. «ВостокЭкоЭнергия» ЖШС шағын СЭС орналасатын жерді анықтау үшін жобалау-із­деу жұмыстарын жүргізіпті. «Са­лыну құны 254 миллион теңге­ні құрайтын жобаның негізгі мақ­саты – электр энергиясын өндіре оты­рып, студенттер мен жас ғалым­дар­дың білімдерін арттыру үшін тә­жірибелік сабақтар өткізу алаң­дарын құру.

Қазір жобаны жүзеге асырумен аталған оқу орнының ғалы­мы Әлмира Жылқашинова айна­лысып жатыр. Алдағы уақыт­та ғалым мемлекеттік грант алып, техникалық-эконо­ми­калық не­гіздемесін жасап, жобаны толық аяқтап шығуға бел буып отыр. Жоба еліміздің «жа­сыл эко­номикаға» өту тұжырым­дама­сына сәйкес келеді. Құры­лыс-мон­таж жұ­мыстары 2019 жылдың екінші жар­тысында басталады. Бизнес-жос­парда көрсетілгендей, бұл электр стансасын 2020 жылы іс­ке қо­су көзделген», дейді атал­ған бас­­қарманың энергетика бөлі­мі­нің басшысы Нұрлан Рама­занов.

Бұл жобаның авторы жас ғалым, өнертапқыш Әлмира Жыл­қашинованың Елбасы Нұр­сұлтан Назарбаевтың бастамасы­мен қолға алынған «Рухани жаң­ғыру» бағдарламасы аясындағы «Қа­зақстанның 100 жаңа есімі» жоба­сына енгенін біреу білсе, біреу білмеуі мүмкін. 1981 жы­лы Өскемен қаласында дүние­ге келген ғалым бүгінде Сәр­сен Аманжолов атындағы Шы­ғыс Қазақстан мемлекеттік уни­вер­ситетінің ұжымдық ұлттық лабораториясының зерттеуші-инженері болып еңбек етеді. 


Аталған білім ордасын физик-инженер мамандығы бойынша бі­тіріп, кейін оқуын физика маман­дығы бойынша магистратурада жал­ғастырған өнертапқыш Ресей­де, Ұлы­британияда, АҚШ-та, Ауст­рияда тағылымдамадан өтіп, бір­неше грант жеңіп алып, бір­неше стипендияның иегері атаныпты. Мұның бәрін жіпке тізе берсек ұзаққа кетерміз. Оның ізденісі, еңбегі елімізде де ескерусіз қалмай, тиісті бағасын алып келеді. Ә.Жыл­қашинова – республикалық «Made in Kazakhstan» байқауының үздік инновациялық жоба жеңім­пазы. Рес­публикалық «Үздік иннова­ция­лық бизнес-жоба» және Әділет министр­лігі ұйымдастырған республикалық «Шапағат» (бұл сыйлық жас физиктің 40 градус аязда энергияны өндіретін жел генераторын ойлап тапқаны үшін берілген) байқауларының да жеңімпазы. «Өнертапқыш әйел – 2015» номинациясының иегері, «С.Аманжолов атындағы ШҚМУ-дың үздік зерттеушісі». 2015 жылдан бері халықаралық информатизация академиясының академигі.

Ойлап табудан, оны жүзеге асыру қиын

Елде алған білімін шет мемлекеттерде шыңдаған ғалым жел генераторы арқылы энергия алу жобасымен айналысады. Өзі ойлап тапқан генераторға «Желкен» деген ат қойыпты. Ғалымның талпынысына таңғалмасқа шара жоқ. «Алғаш желден қуат өндіру туралы ой келгенде әлемдегі тәжірибелерді зерттеу қажет екенін түсіндім. Ол үшін ең әуелі ағылшын тілін меңгеру керек еді. Сөйтіп инновация биігін бағындыруды тіл үйренуден бастадым. Уақыт таңдаған бағытым­ның дұрыс екенін көп кешікпей-ақ көрсетті», дейді ол. 

Елуден астам ғылыми жұмыстың авторы, 14 патенттің иесі Әлмира Жылқашинованың жел генера­торы өзі жұмыс істейтін С.Аман­жолов атындағы ШҚМУ-дың №7 ғимаратына орнатылған. Қуаты 5,5 кВт болатын құрылғы желді желкендерімен тосып, горизанталь орналасқан білік бойымен айналады. Қапалақты генераторлардың пайдалы әсер коэффициенті 38-40 процент болса, желкеннің арқасында бұл көрсеткіш Әлмираның қондыр­ғысында 49 процентке тең. Осыған сәйкес генератор жел секундына екі метр жылдамдықпен соққан кезде де тоқ өндіре алады. «Желкеннің» тағы бір ерекшелігі, тоқ өндіру процесіне маңайындағы ауа ағын­дарын мейлінше мол үйіре алатынында. Осы қондырғы арқылы оқу ғимаратының екі бөлмесі электр қуатымен қамтылған. 

Шет мемлекеттерде көп болып, жақсысын үйренген жас ғалым біздің елде өнертабысты ойлап табудан, оны өмірге кіріктірудің қиын екендігіне, кедергілердің көптігіне қынжылады. «Мәселен, Францияда баламалы электр қуатын пайдалану қарапайым жолмен заңдастырылған. Кез келген франциялық шағын генератор сатып алып, орталық желіге қосыла алады. Осының арқасында қуатты тегін тұтынып қана қоймай, артылғанын электр компанияларына сатады. Бұдан түскен қаржымен қондырғының шығынын біртіндеп ақтауға да болады. Ал Үндістанда жел қуатын пайдалану үшін әуелі алманиялық технологияны патентімен қосып сатып алған да, оған IТ-технология жетістіктерін енгізген. Бүгінде аталған елде тұтынылатын энергияның 30 проценті жел генераторларына тиесілі. Бізде инновациялық идеяларды қаржылай қолдау аздап болса да қолға алынғанымен, оны нақты өмірге кіріктірудің заңнамалық тетіктері реттелмеген. Мысалы, жел генераторын сатып алып, пайдалану үшін ортақ желі мен трансформаторға дейін кабель тарту шығындарын кім көтеретіні нақтыланбаған. Тіпті, үйіңізге тікелей жалғау үшін де арнайы рұқсат керек. Бұл тұрғыдан алғанда электр қуатын өндіріп, таратушы монополистердің мүддесі мықтап қорғалған деуге болады», дейді өнертапқыш.

Азамат ҚАСЫМ,

«Егемен Қазақстан»

ӨСКЕМЕН

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу