Ластанудың сананың кемуіне әсері

Қытайда жүргізілген зерттеу ауа ластануының тілдік және математикалық қабілетке кері әсері бар екенін анықтады. 

Егемен Қазақстан
03.10.2018 2203
2 ТОМАС ПИТЕР

Майк АЙВС, «Нью-Йорк Таймс»

Ластанудың респираторлық инфекцияларды тарататыны бұрыннан белгілі. Қазіргі таңда сарапшылардың көбі ауадағы тозаңдар жүрек талмасы мен инсультқа себеп болатынына сене бастады. Ластанудың сананы қаншалықты жоятыны әзірге нақты анықталмады, алайда бірнеше зерттеу осы  екі құбылыс  арасында байланыс бар екенін көрсетеді. 

Қытай және АҚШ ғалымдары ластанған ауаның жалпыұлттық математика және сөз анықтау секілді сынақтарға қалай әсер ететінін зерттеп көрген еді. Ғылыми жұмысқа Қытайдың 162 ауданынан 25 000 адам қатысты. 

Авторларға ластанудың жасы ұлғайған ер адамдар танымына кері әсері қатты байқалған. Мұндай нәтиже қатердің бар екенін көрсетеді. Өйткені сананың бұзылуы мен танымдық кемшілік альцгеймер ауруына және басқа да ақыл-есті кемітетін ауруларға себеп болады. 

Женевадағы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының өкілі Хезер Адаир-Рохани электронды поштамен жазған хатында ауаның ластануымен күресті жалғастыра беретінін, жастар мен үлкендердің денсаулығын сақтау маңызды екенін айтты.

Франция мен Ұлыбритания ғалымдары 2014 жылы жүргізген зерттеуінде Лондондағы көліктен бөлінетін зиянды түтін когнитивті функцияны уақыт өте әлсірететінін анықтады. Бұл ғылыми жұмысқа орта жасы 66 жас болатын адамдар қатысты. 

Болжамға сай, әлемдегі ақыл-есі кем адамдары ең көп саналатын Қытайда мұндай тұрғындар саны 2013 жылғы 44,4 миллионнан 2030 жылы 75,6 миллионға дейін жетпек. 

Зерттеу авторларының сөзіне қарағанда, ластанудың әлеуметтік жағдайға жанама әсері күткеннен де асып кетуі мүмкін. «Ауаның ластануына жеткілікті көңіл бөлмесек, денсаулыққа зияны артып кетуі ықтимал», дейді олар.

Ғылыми жұмысқа сүйенсек, ластанудың ықпалы ауызша сынақтың нәтижесіне айтарлықтай әсер еткен. Әсіресе жасы ұлғайған, білімі төмен ерлерге көп зиян тигізеді екен. 

Түтін мен респираторлық инфекцияларға қатысты қоғамдық наразылықтың артуынан, Қытайдағы ресми органдар кейінгі жылдары көмірмен жұмыс істейтін жүздеген зауыттарды жауып, жергілікті халыққа «қара отынды» жағуға шектеу қойып, фабрикаларды полиция арқылы жиі тексеріп тұрады. 
Зерттеудің нәтижесі 2014 жылы 142 миллион адам, яғни Қытайдың 155 қаласында сауалнамаға қатысқандардың жартысынан астамы мөлшерден тыс лас ауамен демалғанын көрсетті. Бұл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы белгілеген межеден көп. 

Сингапур ұлттық уни­вер­ситетінің ауа сапасы жөнін­дегі маманы Ражасекар Бала­суб­раманианның айтуынша, мұндай зерттеу жұмыстары басқа елдерде де жүргізілуі қажет. 

«Мұндай ғылыми жұ­мыс­тардың нәтижесі ауа ластануын шек­теуге арналған ауа сапасы стан­дартын енгізуге ғылыми не­гіз болады. Сондай-ақ дамыған және дамушы елдегі қоғамдық денсаулықты қорғауға әсер ете­ді», дейді Бала­субраманиан. 

Лас ауаның өкпеге зияны белгілі. Енді миға да әсер етуі мүмкін. 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.12.2018

Самал Еслямова «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атанды

14.12.2018

1991 жылдан бері қазақ жерінде 8,7 миллион сәби дүниеге келді

14.12.2018

Бурабайда «Қансонар-2018» халықаралық турнирі өткізілді

14.12.2018

Еуропа лигасы: плей-оффқа шыққан 16 команда анықталды

14.12.2018

Азаттықты айшықтаған аламан

14.12.2018

Президентке жасалған тартулар

14.12.2018

Батыс Қазақстанда жер қатынастары қызметі электронды форматқа көшті

14.12.2018

«Балуан Шолақ» көрерменімен қауышады

14.12.2018

Мемлекеттік марапаттарға ие болды

14.12.2018

Отырарда Шәмші Қалдаяқов атындағы саябақ пен ескерткіш ашылды

14.12.2018

Қарағанды облысының «Жыл мұғалімі» белгілі болды

14.12.2018

Бүркітшілер олжалы оралды

14.12.2018

Азат елдің бағы да жоғары

14.12.2018

Көк ту рухымызды көтерді

14.12.2018

Мерекеге орай құттықтаулар

14.12.2018

Әл-Айннан олжалы оралды

14.12.2018

Ғасырлар бойы армандаған азаттық

14.12.2018

«Куньлунь РС» клубынан басым түсті

14.12.2018

Оралда «Жаһанша оқулары» өтті

14.12.2018

Әнұранды асқақтатқан саңлақтар

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу