Ластанудың сананың кемуіне әсері

Қытайда жүргізілген зерттеу ауа ластануының тілдік және математикалық қабілетке кері әсері бар екенін анықтады. 

Егемен Қазақстан
03.10.2018 1002
2 ТОМАС ПИТЕР

Майк АЙВС, «Нью-Йорк Таймс»

Ластанудың респираторлық инфекцияларды тарататыны бұрыннан белгілі. Қазіргі таңда сарапшылардың көбі ауадағы тозаңдар жүрек талмасы мен инсультқа себеп болатынына сене бастады. Ластанудың сананы қаншалықты жоятыны әзірге нақты анықталмады, алайда бірнеше зерттеу осы  екі құбылыс  арасында байланыс бар екенін көрсетеді. 

Қытай және АҚШ ғалымдары ластанған ауаның жалпыұлттық математика және сөз анықтау секілді сынақтарға қалай әсер ететінін зерттеп көрген еді. Ғылыми жұмысқа Қытайдың 162 ауданынан 25 000 адам қатысты. 

Авторларға ластанудың жасы ұлғайған ер адамдар танымына кері әсері қатты байқалған. Мұндай нәтиже қатердің бар екенін көрсетеді. Өйткені сананың бұзылуы мен танымдық кемшілік альцгеймер ауруына және басқа да ақыл-есті кемітетін ауруларға себеп болады. 

Женевадағы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының өкілі Хезер Адаир-Рохани электронды поштамен жазған хатында ауаның ластануымен күресті жалғастыра беретінін, жастар мен үлкендердің денсаулығын сақтау маңызды екенін айтты.

Франция мен Ұлыбритания ғалымдары 2014 жылы жүргізген зерттеуінде Лондондағы көліктен бөлінетін зиянды түтін когнитивті функцияны уақыт өте әлсірететінін анықтады. Бұл ғылыми жұмысқа орта жасы 66 жас болатын адамдар қатысты. 

Болжамға сай, әлемдегі ақыл-есі кем адамдары ең көп саналатын Қытайда мұндай тұрғындар саны 2013 жылғы 44,4 миллионнан 2030 жылы 75,6 миллионға дейін жетпек. 

Зерттеу авторларының сөзіне қарағанда, ластанудың әлеуметтік жағдайға жанама әсері күткеннен де асып кетуі мүмкін. «Ауаның ластануына жеткілікті көңіл бөлмесек, денсаулыққа зияны артып кетуі ықтимал», дейді олар.

Ғылыми жұмысқа сүйенсек, ластанудың ықпалы ауызша сынақтың нәтижесіне айтарлықтай әсер еткен. Әсіресе жасы ұлғайған, білімі төмен ерлерге көп зиян тигізеді екен. 

Түтін мен респираторлық инфекцияларға қатысты қоғамдық наразылықтың артуынан, Қытайдағы ресми органдар кейінгі жылдары көмірмен жұмыс істейтін жүздеген зауыттарды жауып, жергілікті халыққа «қара отынды» жағуға шектеу қойып, фабрикаларды полиция арқылы жиі тексеріп тұрады. 
Зерттеудің нәтижесі 2014 жылы 142 миллион адам, яғни Қытайдың 155 қаласында сауалнамаға қатысқандардың жартысынан астамы мөлшерден тыс лас ауамен демалғанын көрсетті. Бұл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы белгілеген межеден көп. 

Сингапур ұлттық уни­вер­ситетінің ауа сапасы жөнін­дегі маманы Ражасекар Бала­суб­раманианның айтуынша, мұндай зерттеу жұмыстары басқа елдерде де жүргізілуі қажет. 

«Мұндай ғылыми жұ­мыс­тардың нәтижесі ауа ластануын шек­теуге арналған ауа сапасы стан­дартын енгізуге ғылыми не­гіз болады. Сондай-ақ дамыған және дамушы елдегі қоғамдық денсаулықты қорғауға әсер ете­ді», дейді Бала­субраманиан. 

Лас ауаның өкпеге зияны белгілі. Енді миға да әсер етуі мүмкін. 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Маңғыстауда теміржол вокзалында мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің жәрмеңкесі өткізілді

16.10.2018

Жаңақала мен Қазталов ауданы тұрғындары таза суға қол жеткізді

16.10.2018

Қаржы министрлігі инвесторлардың жекешелендірілген нысандар бойынша міндеттер орындауын бақылайды

16.10.2018

Б. Сағынтаев «Президенттің Бес әлеуметтік бастамасын» іске асыру жұмыстарын жандандыруды тапсырды

16.10.2018

Қарсыластар арасында осалы жоқ

16.10.2018

Шабуылда Щеткин жоқ

16.10.2018

Алматыда Ингмар Бергманның мемориалдық көрмесі өтуде

16.10.2018

11 қазақ футболшысы алаңға шығады

16.10.2018

Маңғыстауда «7 -20-25» бағдарламасы бойынша 194 өтінім қолдау тапты

16.10.2018

Мемлекет басшысы Энергия тиімділігі орталығына барды

16.10.2018

Аралда пластикалық қайық жасалады

16.10.2018

Өскеменде Әміре Қашаубаев атындағы республикалық фестиваль өтеді

16.10.2018

Алматыда алма музейі ашылды

16.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Әсем» білім беру және таным орталығына барды

16.10.2018

Мектеп түлектері жарты жыл бұрын оқуға түсе алады

16.10.2018

Маңғыстау облысы 2018 жылға 464 миллиард теңге инвестиция тартуды жоспарлап отыр

16.10.2018

Қазақстан Ардагерлер кеңесі Бурабайда бас қосты

16.10.2018

Спорттың жекпе-жек түрлері бойынша конфедерация кубогының іріктеу туры өтті

16.10.2018

Кашемирді күтіп киіңіз

16.10.2018

Қыз-келіншектерді маммологке тегін тексерілуге шақырады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу