Ластанудың сананың кемуіне әсері

Қытайда жүргізілген зерттеу ауа ластануының тілдік және математикалық қабілетке кері әсері бар екенін анықтады. 

Егемен Қазақстан
03.10.2018 3028
2 ТОМАС ПИТЕР

Майк АЙВС, «Нью-Йорк Таймс»

Ластанудың респираторлық инфекцияларды тарататыны бұрыннан белгілі. Қазіргі таңда сарапшылардың көбі ауадағы тозаңдар жүрек талмасы мен инсультқа себеп болатынына сене бастады. Ластанудың сананы қаншалықты жоятыны әзірге нақты анықталмады, алайда бірнеше зерттеу осы  екі құбылыс  арасында байланыс бар екенін көрсетеді. 

Қытай және АҚШ ғалымдары ластанған ауаның жалпыұлттық математика және сөз анықтау секілді сынақтарға қалай әсер ететінін зерттеп көрген еді. Ғылыми жұмысқа Қытайдың 162 ауданынан 25 000 адам қатысты. 

Авторларға ластанудың жасы ұлғайған ер адамдар танымына кері әсері қатты байқалған. Мұндай нәтиже қатердің бар екенін көрсетеді. Өйткені сананың бұзылуы мен танымдық кемшілік альцгеймер ауруына және басқа да ақыл-есті кемітетін ауруларға себеп болады. 

Женевадағы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының өкілі Хезер Адаир-Рохани электронды поштамен жазған хатында ауаның ластануымен күресті жалғастыра беретінін, жастар мен үлкендердің денсаулығын сақтау маңызды екенін айтты.

Франция мен Ұлыбритания ғалымдары 2014 жылы жүргізген зерттеуінде Лондондағы көліктен бөлінетін зиянды түтін когнитивті функцияны уақыт өте әлсірететінін анықтады. Бұл ғылыми жұмысқа орта жасы 66 жас болатын адамдар қатысты. 

Болжамға сай, әлемдегі ақыл-есі кем адамдары ең көп саналатын Қытайда мұндай тұрғындар саны 2013 жылғы 44,4 миллионнан 2030 жылы 75,6 миллионға дейін жетпек. 

Зерттеу авторларының сөзіне қарағанда, ластанудың әлеуметтік жағдайға жанама әсері күткеннен де асып кетуі мүмкін. «Ауаның ластануына жеткілікті көңіл бөлмесек, денсаулыққа зияны артып кетуі ықтимал», дейді олар.

Ғылыми жұмысқа сүйенсек, ластанудың ықпалы ауызша сынақтың нәтижесіне айтарлықтай әсер еткен. Әсіресе жасы ұлғайған, білімі төмен ерлерге көп зиян тигізеді екен. 

Түтін мен респираторлық инфекцияларға қатысты қоғамдық наразылықтың артуынан, Қытайдағы ресми органдар кейінгі жылдары көмірмен жұмыс істейтін жүздеген зауыттарды жауып, жергілікті халыққа «қара отынды» жағуға шектеу қойып, фабрикаларды полиция арқылы жиі тексеріп тұрады. 
Зерттеудің нәтижесі 2014 жылы 142 миллион адам, яғни Қытайдың 155 қаласында сауалнамаға қатысқандардың жартысынан астамы мөлшерден тыс лас ауамен демалғанын көрсетті. Бұл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы белгілеген межеден көп. 

Сингапур ұлттық уни­вер­ситетінің ауа сапасы жөнін­дегі маманы Ражасекар Бала­суб­раманианның айтуынша, мұндай зерттеу жұмыстары басқа елдерде де жүргізілуі қажет. 

«Мұндай ғылыми жұ­мыс­тардың нәтижесі ауа ластануын шек­теуге арналған ауа сапасы стан­дартын енгізуге ғылыми не­гіз болады. Сондай-ақ дамыған және дамушы елдегі қоғамдық денсаулықты қорғауға әсер ете­ді», дейді Бала­субраманиан. 

Лас ауаның өкпеге зияны белгілі. Енді миға да әсер етуі мүмкін. 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу