Қанына отаршылдық сіңген Чувилин

Тіл – ұлт болмысы. Оның тағдырына алаңдау – тұтас ұлттың болашағына алаңдау.  1924 жылы – «Еңбекшіл қазақ» газетінің №176 санында жарық көрген бұл мақалада сол жанайқай айтылған. Ащы айтылған. «Қанына отаршылдық сіңген Чувилин» атты мақаланың авторы «Нығмет» деп жазылыпты.

Егемен Қазақстан
03.10.2018 3022

Коммунистер партиясының ХІІ сиезі ұлттар мәселесі туралы шығарған қау­лысында автономиялы халықтардың мемлекет һәм партия мекемелерінің істері сол халықтардың өз тілінде жүргізілуінің сөзсіз керектігін соқырға таяқ ұстатқандай қылып көрсеткен. Онан соң Қазақстанның Орталық Комитеті Қазақстанның қай жерінде, қай уақыттан бастап мекемелер қазақ тілін қолдануы керектігін көрсетіп, декрет шығарған. Қазақ тілін жүргізу деген мәселенің тез іске асуы керектігі орыс, қазақ газет-журналдарында талай жазылған. Біздің ойымызша, бұл мәселені жұрттың құлағына сіңіру жағынан ешбір кемшілік болмаса керек еді. Бірақ біздің ойлағанымыздай болып шықпады. Құлағына сіңбеген кереңдер, кеңестер Ресейінің коммунистер партиясының саясаты ішіне кіріп шықпайтын сұм жүрек меңіреулер әлі бар көрінеді. Жақын арада Семейде шығатын «Қазақ тілі» газетасы адамды мынадай күйдіретін хабар әкеліп отыр. 

Қазақстанның Орталық Кеңес Комитетінің декретін іске асыру үшін Қарқаралының уездік оқу бөлімінің бастығы жолдас Қасымұлы өзінің мекемесінен орыс қызметкерлерінің біреу-екеуін шығарып, орнына қазақ қызметкерлерін алып, істі қазақша жүргізе бастайды. Мұны уездегі ірі мекемелердің бірінің басында отырған Чувилин деген жолдас естіп, Қасымұлын шақырып алып: «Қарқаралыда қазақ тілін жүргізуге әлі ерте, қазақ тілін жүргіземін деген сен – ұлтшылсың, алашордашылсың», деп аузына келгенді көкіп, жекіп-жекіп қоя береді. Қасымұлы Чувилиннің мұнысы жолсыз екенін білсе де, амалы жоқ, қазақ қызметкерлерін мекемеден шығарып, орыстарды қайтадан алып, оқу бөлімінің ісін баяғы Некең салған жолға қайта түсіреді.

Қарқаралы уезі – қазақ уезі. Орыс жоққа таяу, аз. Қазақтан орысша да, қазақша да оқығандар көп. Олардың бәрі де қазақ жұртына бір орыстай қызмет істей алады. Сол себептен, Қазақстан Орталық Кеңес Комитеті  қазақ тілін жүргізу туралы шығар­ған декретінде Қарқаралы уезіндегі мекемелер тегіс 1924-ші жылы бірінші январьдан бастап істі қазақ тілінде жүргізілсін деген. Олай ойлап, былай ойлағанда Қарқаралы уезінде қазақ тілін жүргізуге кедергі болатын ешбір себеп жоқ. Чувилиннің «әлі ерте» деген сөзін бір-ақ мағынада ұғу керек.  «Ерте» деген сөзі мемлекет ісін өз тілінде жүргізетіндей, бұрынғы орыстар отырған орындарға қазақтарды отырғызатындай қазақ жұртына теңдік заман туған жоқ. Ондай теңдік қазаққа әлі «ерте» деген сөз. Мұндай сөз кімнің аузынан шығатын сөз? Бұл ұлтшылдық қанына сіңіп қалған, ұлы орыстың отаршылдарының сөзі. Чувилин сондай ұлтшылдыққа мас болған  отаршыл болуы керек. Орыстың отаршылдарының қазақты аузына алған коммунист қазақ жігіттеріне оп-оңай ұлтшылдық, алашордашылдықтардың таңбасын баса қоятын әдеті.

Орындардағы жігіттер орталық үкіметтің заңын іске асыруға ұмтылғанында, ұлтшыл атына ұшырағанда, ондай заңды шығарып отырған  үкімет онан әрі он есе ұлтшыл болу керек. Әрине, Чувилин сияқты сырты ортақшыл, іші отаршыл сұмдардың қазақ үкіметіне көзқарасы солай. Егер советтер үкіметі  Чувилиндерді еркіне жіберсе, қазақ жұртына әуеден жауған  шұғадан шұлғау да тимес еді. Бірақ Чувилиндердің сорына қарай еңбекшілдер үкіметінің тұтынған жолы басқа. Ұсақ ұлттарды езу, құлдану, олардың өз тілімен пайдаланып өркендеуіне бөгет салу  советтер үкіметінің негізінде жоқ. Советтер үкіметінің жолы – дүние жүзінің еңбекшілдерінің көсемі Лениннің жолы, соның партиясының жолы. Көздеген мақсаты – жер үстіндегі еңбекшілдерді бірлестіріп, әділсіздік, құлдықты жою, адам баласын бақытты өмірге жеткізу.

Ұлтшылдық, отаршылдық жалпы еңбек­шілдердің, оларға басшы болып  отырған коммунистер партиясының түпкілікті істеріне үлкен кесір. Орыстың отаршылдығы  жойылмай,  бұрынғы тепкі жеген ұлттардың сенімін алу, оларды еңбекшілдер ұйымына тарту ешбір мүмкін емес. Сондықтан біздің партия отаршылдыққа қарсы рақымсыз күрес ашып отыр. Партияның тәніндегі мерез ұлы орыстың отаршылдығын өткір қылышпен кесіп тастап, орнын қырықтықпен қырқып, тамырымен жоқ қылу керек деп отыр. 

Олай болса, орындардағы партия коми­теттері мәймөңкені қойып, Чувилиндерді таңбалап, партиядан қуулары керек.  Ортақшыл партиясының ішінде ұлтшылдарға орын жоқ екенін жұрт  білсін, көрсін, есінен шығармай жүрсін.  

Дайындаған Ұларбек НҰРҒАЛЫМҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.10.2018

Кеген орманы – табиғаттың қорғаны

24.10.2018

Қырандардың қанатын қатайтқан

24.10.2018

Жұмыр жердегі жақұт мекен

24.10.2018

Сейітовті еске алды

24.10.2018

Италияда экскалатор істен шығып, 30-ға жуық адам зардап шекті

24.10.2018

Ұрпақтарың ұмытпайды өзіңді...

24.10.2018

Елін сүйген ердің даңқы асқақтады

24.10.2018

Адами факторды азайтады

24.10.2018

Əзірет Сұлтан мешітіне жаңа Бас имам тағайындалды

24.10.2018

Халық жағдайын жақсартуды мақсат еткен құжат

24.10.2018

Ел күткен шешім

24.10.2018

Toı-tirlik nemese qazaqy qyzyq týraly

24.10.2018

Алматыда «Нұрлы жер» бағдарламасы бойынша 1500 салымшы баспаналы болады

24.10.2018

Қытайдың шағын фермаларының жойылуы әлемге пайдалы

24.10.2018

Жалқаулықтың сыры неде?

24.10.2018

Жеңілдікпен сатылатын робот

24.10.2018

Әріптестікті дамыту ісі талқыланды

24.10.2018

Асқар Мамин Еревандағы «Еуразия апталығы» форумына қатысты

24.10.2018

Көңіл толарлық көрсеткіштер аз емес

24.10.2018

Ақтөбе облысының компания басшыларының үндеуі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Toı-tirlik nemese qazaqy qyzyq týraly

Bir baıqaǵanym, bizdiń qazaq ómiri toıdan qalmaýǵa tyrysady. Qashyq jerde bolsa da barýdy paryz sanaıdy. Keshikse de, eń bolmaǵanda ekinshi dastarqanǵa jetip jyǵylady. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Tulǵalardy mansuqtaýda qandaı maqsat bar?

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bola­shaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵ­darlamalyq maqalasy – halyq tarapynan úl­ken qoldaý tapqan, kópshiliktiń yqylasy zor bolǵan bastama. Baǵdarlamanyń arqasynda hal­qymyzdyń mol rýhanı murasy qaıta jańǵyryp, tarıhymyz túgendeldi. Osy jobanyń aıasynda tól ádebıetimiz ben mádenıetimizdiń shetelderde nasıhattalýy, sheteldiń túrli saladaǵy eń mazmundy kitaptarynyń aǵylshynshadan tikeleı qazaq­shaǵa aýdarylyp, qalyń oqyrmanǵa tabystalýy da buryn-sońdy bolmaǵan is.

Дидар Амантай,

Kınoádebıet

Teginde, ult ádebıeti men qazaq kıno­sy arasynda, sonaý Sháken Aımanov, Májıt Begalın, Sultan Qojyqov, Abdolla Qarsaqbaev zamanynan beri qalyptasqan ónegeli dástúr, jaqsy qarym-qatynas, tyǵyz baılanys búginde óz jalǵasyn taýyp otyr.

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу