Қанына отаршылдық сіңген Чувилин

Тіл – ұлт болмысы. Оның тағдырына алаңдау – тұтас ұлттың болашағына алаңдау.  1924 жылы – «Еңбекшіл қазақ» газетінің №176 санында жарық көрген бұл мақалада сол жанайқай айтылған. Ащы айтылған. «Қанына отаршылдық сіңген Чувилин» атты мақаланың авторы «Нығмет» деп жазылыпты.

Егемен Қазақстан
03.10.2018 3815

Коммунистер партиясының ХІІ сиезі ұлттар мәселесі туралы шығарған қау­лысында автономиялы халықтардың мемлекет һәм партия мекемелерінің істері сол халықтардың өз тілінде жүргізілуінің сөзсіз керектігін соқырға таяқ ұстатқандай қылып көрсеткен. Онан соң Қазақстанның Орталық Комитеті Қазақстанның қай жерінде, қай уақыттан бастап мекемелер қазақ тілін қолдануы керектігін көрсетіп, декрет шығарған. Қазақ тілін жүргізу деген мәселенің тез іске асуы керектігі орыс, қазақ газет-журналдарында талай жазылған. Біздің ойымызша, бұл мәселені жұрттың құлағына сіңіру жағынан ешбір кемшілік болмаса керек еді. Бірақ біздің ойлағанымыздай болып шықпады. Құлағына сіңбеген кереңдер, кеңестер Ресейінің коммунистер партиясының саясаты ішіне кіріп шықпайтын сұм жүрек меңіреулер әлі бар көрінеді. Жақын арада Семейде шығатын «Қазақ тілі» газетасы адамды мынадай күйдіретін хабар әкеліп отыр. 

Қазақстанның Орталық Кеңес Комитетінің декретін іске асыру үшін Қарқаралының уездік оқу бөлімінің бастығы жолдас Қасымұлы өзінің мекемесінен орыс қызметкерлерінің біреу-екеуін шығарып, орнына қазақ қызметкерлерін алып, істі қазақша жүргізе бастайды. Мұны уездегі ірі мекемелердің бірінің басында отырған Чувилин деген жолдас естіп, Қасымұлын шақырып алып: «Қарқаралыда қазақ тілін жүргізуге әлі ерте, қазақ тілін жүргіземін деген сен – ұлтшылсың, алашордашылсың», деп аузына келгенді көкіп, жекіп-жекіп қоя береді. Қасымұлы Чувилиннің мұнысы жолсыз екенін білсе де, амалы жоқ, қазақ қызметкерлерін мекемеден шығарып, орыстарды қайтадан алып, оқу бөлімінің ісін баяғы Некең салған жолға қайта түсіреді.

Қарқаралы уезі – қазақ уезі. Орыс жоққа таяу, аз. Қазақтан орысша да, қазақша да оқығандар көп. Олардың бәрі де қазақ жұртына бір орыстай қызмет істей алады. Сол себептен, Қазақстан Орталық Кеңес Комитеті  қазақ тілін жүргізу туралы шығар­ған декретінде Қарқаралы уезіндегі мекемелер тегіс 1924-ші жылы бірінші январьдан бастап істі қазақ тілінде жүргізілсін деген. Олай ойлап, былай ойлағанда Қарқаралы уезінде қазақ тілін жүргізуге кедергі болатын ешбір себеп жоқ. Чувилиннің «әлі ерте» деген сөзін бір-ақ мағынада ұғу керек.  «Ерте» деген сөзі мемлекет ісін өз тілінде жүргізетіндей, бұрынғы орыстар отырған орындарға қазақтарды отырғызатындай қазақ жұртына теңдік заман туған жоқ. Ондай теңдік қазаққа әлі «ерте» деген сөз. Мұндай сөз кімнің аузынан шығатын сөз? Бұл ұлтшылдық қанына сіңіп қалған, ұлы орыстың отаршылдарының сөзі. Чувилин сондай ұлтшылдыққа мас болған  отаршыл болуы керек. Орыстың отаршылдарының қазақты аузына алған коммунист қазақ жігіттеріне оп-оңай ұлтшылдық, алашордашылдықтардың таңбасын баса қоятын әдеті.

Орындардағы жігіттер орталық үкіметтің заңын іске асыруға ұмтылғанында, ұлтшыл атына ұшырағанда, ондай заңды шығарып отырған  үкімет онан әрі он есе ұлтшыл болу керек. Әрине, Чувилин сияқты сырты ортақшыл, іші отаршыл сұмдардың қазақ үкіметіне көзқарасы солай. Егер советтер үкіметі  Чувилиндерді еркіне жіберсе, қазақ жұртына әуеден жауған  шұғадан шұлғау да тимес еді. Бірақ Чувилиндердің сорына қарай еңбекшілдер үкіметінің тұтынған жолы басқа. Ұсақ ұлттарды езу, құлдану, олардың өз тілімен пайдаланып өркендеуіне бөгет салу  советтер үкіметінің негізінде жоқ. Советтер үкіметінің жолы – дүние жүзінің еңбекшілдерінің көсемі Лениннің жолы, соның партиясының жолы. Көздеген мақсаты – жер үстіндегі еңбекшілдерді бірлестіріп, әділсіздік, құлдықты жою, адам баласын бақытты өмірге жеткізу.

Ұлтшылдық, отаршылдық жалпы еңбек­шілдердің, оларға басшы болып  отырған коммунистер партиясының түпкілікті істеріне үлкен кесір. Орыстың отаршылдығы  жойылмай,  бұрынғы тепкі жеген ұлттардың сенімін алу, оларды еңбекшілдер ұйымына тарту ешбір мүмкін емес. Сондықтан біздің партия отаршылдыққа қарсы рақымсыз күрес ашып отыр. Партияның тәніндегі мерез ұлы орыстың отаршылдығын өткір қылышпен кесіп тастап, орнын қырықтықпен қырқып, тамырымен жоқ қылу керек деп отыр. 

Олай болса, орындардағы партия коми­теттері мәймөңкені қойып, Чувилиндерді таңбалап, партиядан қуулары керек.  Ортақшыл партиясының ішінде ұлтшылдарға орын жоқ екенін жұрт  білсін, көрсін, есінен шығармай жүрсін.  

Дайындаған Ұларбек НҰРҒАЛЫМҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Зейін Әліпбек Ұлттық музей директорының кеңесшісі болып тағайындалды

21.02.2019

«Болашақ» - керемет бағдарлама - Шамиль Аляутдинов  

21.02.2019

Әділхан Ержановтың «Түн құдайы» фильмі Үндістанда өтетін фестивальде бақ сынамақ

21.02.2019

Тұрмысы төмен отбасыларға үй беріледі

21.02.2019

Қызылордалық жастар екі жүзге жуық адамды тегін тамақтандырды

21.02.2019

Қызылордада 5 млн теңгені қолды қылған ұры 10 жылға сотталды

21.02.2019

Қазақстанның Қарулы күштері «Кыш-2019» оқу-жаттығуына қатысады

21.02.2019

Заң университеті жас ғалымдарға гранттар бөлді

21.02.2019

АҚШ-тың әуе компаниялары Қазақстанға биыл ұша алады

21.02.2019

Өзбекстан мен Қырғызстаннан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

21.02.2019

Қорғалжың қорығында балық аулауға тыйым салынды

21.02.2019

Инфекциялық аурулармен күресуге 2,3 млрд теңге бөлінді

21.02.2019

FlyArystan компаниясы мамырда Орал-Алматы әуе рейсін шығарады

21.02.2019

Маңғыстаулық көп балалы аналар қоғамдық көлікте тегін жүреді

21.02.2019

Маңғыстауда мұқтаж отбасыларға гранттар беріледі

21.02.2019

Маңғыстауда мүгедек балалардың емделуіне жағдай жасалады

21.02.2019

Маңғыстауда көп балалы отбасыларға 100 мың теңге төленеді

21.02.2019

Қарағандыда жас сарбаз өз-өзіне оқ атып, мерт болды

21.02.2019

2010 жылдан бері 120 мың тұрақты жұмыс орны құрылды - Жеңіс Қасымбек

21.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығы әскери бөлімдерінде жауынгерлік атыстар өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу