Электр генераторларын қазақша «қаңғалақ» деп атауға бола ма?

Егемен Қазақстан
06.10.2018 2974
2

Суретшінің саяжайында соң­ғы кездері салған бірнеше карти­налары тұр екен. Солардың бірі көзіме оттай басылды. Иә, иә… Бұл өте таныс көрініс қой. Оң­тү­с­­тікке қарай сапар шегіп бара жат­қанда талай рет тама­ша­лағанмын.

Бір басталса, бір ай бойы толастамайтын Қордайдың желі соқса шыркөбелек айналатын алып электр генераторлары – біз­дің елімізге ХХІ ғасырда кел­­ген ірі жаңалықтардың бірі. Олар қазір біраз өңірлерге электр қуа­тын береді. Ұзақтан қарасаң, кә­дімгі әлем әдебиетінен жақсы таныс әпенді кейіпкер Дон Ки­­хот мырза шайқасатын сол бая­ғы жел диірмендерге ұқсайды.

Бірақ оларға әлі күнге дейін қазақша бір ат тауып қоя алмай келе жатқанымыз анық. Осыған байланысты менің есіме бір қызық оқиға оралады.
...1998 жылдың көктемінде Шымкент қаласына қырғыз әдебиетінің классигі, есімі әлемге әйгілі жазушы Шыңғыс Айт­матов келді. Ол кезде оң­түстікте электр қуаты өте тапшы еді. Жарық бір сөніп, бір жанып тұратын. Сон­дықтан да қол шамның жары­ғымен өткен әңгіме үстінде ұлы жазушы Еуропада жел қуаты арқылы электр энергиясын тарататын генераторлардың көп екендігін айта отырып: «Құдай қаласа, ондай аппараттар біздің жаққа да жетіп қалар. Сондықтан оларды қазақша қалай атау керек екенін сіздер, қаламгер бауыр­лар, осы бастан ойластыра бер­ген­деріңіз абзал», деген-ді жымиып.

Бұл сөзді, біз әрине, жадымызда сақтап қалдық. Кейін, расында да, Қордай асуына әлгіндей алып гене­раторлардың бір емес, бір­не­шеуі орнатылған кезде олар­ды қалай атайтыны­мызды біл­мей іштей қысыл­ғанымыз да рас.

Ал өткен жылы… жо-жоқ, ал­дыңғы жылы екен-ау, Аты­рау­ға іссапармен бара қалға­ны­мызда сол генераторларды ор­натуға қатысқан бір топ бі­лікті мамандармен жолығып, әң­гі­­мелесудің сәті түсе кеткені. Сон­да олар: «Әй, бауырларым-ай, сендер біздің қаңғалақтарға қа­зақ­­ша ат таба алмай қиналып жүр екен­сіңдер-ау!»  деп әзілдеп еді.

Сол сәтте, шынымды айтсам, жел екпінін электр қуатына айнал­дыратын алып генераторларды тап осылайша қызық та қарапайым тілмен «Қаңғалақ» деп атай салу көңілге қона кеткендей, қуанғанымнан күліп  жібергенмін.

Енді міне, Қордайдағы қаң­ға­­лақтарды суретшінің картина­сынан көріп, қызықтап тұрмын.

Расында да, оларды осылай Қаңғалақ деп атасақ қалай болар екен, ә?!.

Нұрғали ОРАЗ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

13 жасар Бақытжан екі баланы өрттен құтқарды

18.02.2019

Алексей Полторанин Италиядағы әлем кубогі кезеңінде мәреге 4-ші болып келді

18.02.2019

Эверестің Тибет аумағындағы бөлігі туристерге жабық

18.02.2019

Есіл өзенін ластаған кәсіпорынға 30 млн теңге айыппұл салынды

18.02.2019

Қазақстан мен Еуроодақ: ынтымақтастықты күшейту жолындағы жаңа бағыттар

18.02.2019

2018 жылы 7 отбасылық сүт фермасы құрылған

18.02.2019

Ұлттық Банк 7 күндік қайтару мерзімі бар депозиттік аукциондарды өткізуді бастайды

18.02.2019

Ішкі істер министрінің кеңесшісі әрі баспасөз хатшысы тағайындалды

18.02.2019

«Egov.kz» порталын пайдаланушылардың саны 8,6 миллионнан асты

18.02.2019

Сүт пен кілегей шығару 11%-ға, ірімшік пен сүзбе шығару 9%-ға артты

18.02.2019

Көктайғақта апаттан қалай сақтануға болады?

18.02.2019

Петропавлда комикс өнер  клубы жұмыс істейді

18.02.2019

Қазақстанда жұмыссыз жастардың үлесі қандай?

18.02.2019

Дархан Кәлетаев ауыл жастарының жағдайын жақсарту тетіктерін түсіндірді

18.02.2019

Жаңа көлік сатып алуға берілетін жеңілдік сертификатының құны 750 мың теңгеге дейін ұлғайды

18.02.2019

Астанада 3000-ға жуық жол ережесін бұзу фактілері анықталды

18.02.2019

Еліміздің көп бөлігінде қар жауып, боран соғады

18.02.2019

Сарқан ауданында таудағы демалыс базасы ашылды

18.02.2019

ҰОК Бас хатшысы Бүкіләлемдік карате федерациясының басшысымен кездесті

18.02.2019

Ақмола облысында «Белсенді өмір» орталығы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу