Ár istiń baıandy bolýy – «kóńil tazalyǵyna» baılanysty

Adam balasy tehnıkanyń damýy men ǵylymı jetistikterdiń ıgiligin rýhanı qundylyqtardan joǵary qoıady degen pikir keıingi kezde jıi aıtylyp júr. Bul oıdyń durys-burysyn arnaıy mamandar, áleýmettanýshylar aıta jatar. Biraq sońǵy ýaqytta psıhologtar qyzmetimen aınalysatyn ortalyqtar jańbyrdan keıingi sańyraýqulaqtaı qaptap ketkeni baıqalady.

Егемен Қазақстан
08.10.2018 3362
3

Árıne suranys bolmasa, mundaı ortalyqtardyń jumys isteýi qarjylyq jaǵynan tıimsiz bolar edi. Bilikti maman, bilgir psıholog bolsa, sóz joq. Biraq  áleýmettik jeliniń «qudireti» arqyly tanymal bolyp, otbasy – áýlet deńgeıindegi kózqarasymen ǵana shektelgen, seanstar jasaý biliktiligi túgili, ar - ojdan tabıǵatyna kelmeıtin «Keńes» aıtýshylar da kóbeıgeni shyndyq. Ádette, psıhologııalyq keńes beretin ortalyqtardyń jumysy kóbine qalalyq jerlerde qyzyp jatady. Baspana máselesi, ajyrasý jáne sýısıd t.s.s sońy ókinishke ákep soǵatyn keleńsiz máselelerdi sheshý úshin psıholog kómegine júginetini anyq. Kez kelgen jumyr basty pende aýqatty turǵysy keledi. Baı jáne baqytty bolǵysy keledi. Alaıda  oǵan jetetin alǵysharttardy bilmeıdi, bilse de istegisi kelmeıdi. Mine, osy kemshilikti paıdalanǵan psıhologtar kóbine «trenıngterinde» osy taqyrypty tuzdyq etedi. Jan-dúnıeńizdi jamandyqtan arashalańyz, jaqsy oı oılap, kóńildi júrińiz degen kitaptaǵy sózderin motıvasııanyń kilti etip alady. Biraq baqyttyń kilti kimde?  Áıelde me, erkekte me?! Ol jaǵy adam tabıǵatymen bite-qaınasqan jaratylystan berilgen qupıa ekenin bile tura, «baqyt» kúndeligi degen kitabyn satyp, jańalyq ashýǵa tyrysady. Alaıda álgi psıholog-mamannyń ózine «psıholog» kerek bolsa she?! Mine, másele qaıda jatyr?! 

О́zgeniń jan dúnıesi – ishki álemin bilý úshin psıholog-maman teorııalyq bilimnen bólek, ádet-ǵuryp, turmys-salt qundylyqtaryn jetik meńgerýi kerek. Adam janyna ne kerekti, kúızelis pen qýanyshtyń ólshemderin seze bilýi tıis. Sonda ǵana aldyna kelgen adamǵa durys baǵyt-baǵdar berip, keńes aıta alady.

Batysta psıhologııalyq keńes beretin arnaıy ortalyqtar júıeli túrde jumys isteıdi. Bylaısha aıtqanda, qalyptasqan mektep bar. Kóbine, «baqytsyzdar» baratyn ortalyqtardyń kóbeıýine zańǵa syımaıtyn erkindik pen teris ádetterdi nasıhattaıtyn toptardyń múddeli ekeni anyq. 

О́zimizge oralsaq, bizde mentaldylyq basqa. Ulttyq kodymyz bólek, tabıǵı minez, qalpymyz ózgerek degendeı. Al tabıǵatynda Dala órkenıetiniń rýhy saqtalǵan qazaq bolmysynyń tulǵalyq qasıeti qashanda bıik. Tamyryn tereńnen tartqan kóshpeliler tabıǵatynan syr saqtaý, ýáde berse oryndaıtyn, amanatqa beriktik syndy asyl qasıetterden kende emes. 

J. Aımaýytulynyń ulttyq psıhologııaǵa arnalǵan «Ádet zańy» degen eńbegi bar. Onda  otbasylyq tálim-tárbıe, salt-dástúr qundylyqtarynyń adam tabıǵatyna áseri degen máselege erekshe toqtalady. Eńbekti oqysańyz, shydamdylyq, batyldyq, ár iske qanaǵat etý máselesi – úlken adamı qasıetke alyp keledi degen oı-tujyrym jasalady. Eń bastysy, bul qundylyqtardy bala erte jastan, qoǵamdyq ortaǵa sińispeı turyp qabyldaýy kerek degen psıhologııalyq-pedagogıkalyq keńes beriledi. Joǵarydaǵylardyń basyn qosyp, biriktiretin adamgershilik máselesi ekenine basa toqtalady. Endi qarańyz, qazir osy qundylyqtardyń tapshylyǵynan psıhologııalyq keńesterge muqtajbyz.    

Qazaq dalasynda ulttyq ımmýnıtetke negizdelgen ıdeologııalyq tárbıe mektebi bolǵany tarıhtan málim. Uly ǵalym, shyǵystanýshy Sh.Ýálıhanov zerttegen bıler ınstıtýty da osy syndy irgeli qurylym bolǵan. Aýqymdy uǵym bolǵanymen qoǵamdyq prosestegi jekelegen máselelerdi (eń kúrdeli degenniń ózin) ózara kelisimder arqyly sheship otyrǵan. Eń bastysy, qundylyqtar tártibin saqtap, belgili bir erejeler sheńberinen shyqpaǵan. Mine, osy dástúrli sheńber árisi Patsha úkimeti, berisi Keńes ýaqyty tusynan buzylǵany jasyryn emes.

Adam – óz tabıǵatynyń qojasy. Sondyqtan bolmysyndaǵy «kóńil tazalyǵyna» mán berse, keı kúrdeli máselelerdiń ózi sheshimin tabýy múmkin. Eń bastysy, Jaratqanǵa senimdi joǵaltpaý. Jiger men qajyr-qaırat, aqyl-parasatyn bıik ustaý. Keshirimdi bolý. «Kóńil tazalyǵy» adam tabıǵatynyń eń názik máselesi. Osy tazalyqty saqtaý úshin tulǵalyq qasıetti joǵaltpaý kerek. Adamzat balasynyń meıirimdiligi, tabıǵı jaqyndyǵy, ortaq maqsattaǵy mıssııalary «Kóńil tazalyǵynyń» arqasynda baıandy bolady. Al kúrmeýli degen máseleniń ózi belgili bir jaǵdaıda, belgili bir ýaqyt keńistiginde sheshiledi. Sondyqtan keı otbasylyq máseleler men turmystyq janjaldardan qutylý úshin adam óz-ózine, tabıǵatyna úńilip, boıdaǵy danalyq álippesin izdeý kerek.  

Men bul jazbamda psıhologqa barmańyz, olar adastyrady degennen aýlaqpyn. Aıtaıyn degenim, eń irgeli psıhologııalyq keńes beretin orta bul – janashyrlaryń, ata-ana, otbasy – jaqyndaryń degen tujyrym edi. Al eń abzaly – rýhanı kemeldený deńgeıine jetý. Sebebi rýhanı kemeldikti sezbeıtin adam – jan kúızelisi, oqshaýlaný syndy torǵa tez túsedi. Sondyqtan «qandaı qıyndyq bolsa da ómirden úmit úzbe!» deıtin babalar támsilin árdaıym jadymyzda saqtaıyq! 

Qurmanáli Qalmahan,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Зейін Әліпбек Ұлттық музей директорының кеңесшісі болып тағайындалды

21.02.2019

«Болашақ» - керемет бағдарлама - Шамиль Аляутдинов  

21.02.2019

Әділхан Ержановтың «Түн құдайы» фильмі Үндістанда өтетін фестивальде бақ сынамақ

21.02.2019

Тұрмысы төмен отбасыларға үй беріледі

21.02.2019

Қызылордалық жастар екі жүзге жуық адамды тегін тамақтандырды

21.02.2019

Қызылордада 5 млн теңгені қолды қылған ұры 10 жылға сотталды

21.02.2019

Қазақстанның Қарулы күштері «Кыш-2019» оқу-жаттығуына қатысады

21.02.2019

Заң университеті жас ғалымдарға гранттар бөлді

21.02.2019

АҚШ-тың әуе компаниялары Қазақстанға биыл ұша алады

21.02.2019

Өзбекстан мен Қырғызстаннан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

21.02.2019

Қорғалжың қорығында балық аулауға тыйым салынды

21.02.2019

Инфекциялық аурулармен күресуге 2,3 млрд теңге бөлінді

21.02.2019

FlyArystan компаниясы мамырда Орал-Алматы әуе рейсін шығарады

21.02.2019

Маңғыстаулық көп балалы аналар қоғамдық көлікте тегін жүреді

21.02.2019

Маңғыстауда мұқтаж отбасыларға гранттар беріледі

21.02.2019

Маңғыстауда мүгедек балалардың емделуіне жағдай жасалады

21.02.2019

Маңғыстауда көп балалы отбасыларға 100 мың теңге төленеді

21.02.2019

Қарағандыда жас сарбаз өз-өзіне оқ атып, мерт болды

21.02.2019

2010 жылдан бері 120 мың тұрақты жұмыс орны құрылды - Жеңіс Қасымбек

21.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығы әскери бөлімдерінде жауынгерлік атыстар өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу