Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Егемен Қазақстан
11.10.2018 122
3

Qazir bizdiń qoǵamda qatygezdiktiń vırýsy bar. О́tkende reabılıtologterdiń konferensıasy ótip, sonda jer-jerden bastary qosylǵan dárigerlermen úzilis kezinde áńgimelesip turyp mynadaı jaıtty estidim. Bir dáriger aıtady: – Qoǵam múgedekterge óte qatal qaraıdy. Bizder kómektesip, kóńiline senim uıalatqan jastar JOO-larǵa túsip, stýdent atanýda. О́tkende alǵash ret anasynsyz jalǵyz ózi sabaqqa shyqqan qyzdy balalar sońynan qalmaı júrip mazaqtap, tas laqtyrypty. Biz jasyma, alǵashynda solaı bolady, keıin kózderi úırenip qoıady, dep jubattyq. Qolarbamen júrgender úshin qoǵamdyq oryndarǵa pandýstar salynǵan, al olardan múgedekter túgili saý adam qulaıtyndaı. Múgedekterge esh jany aýyrmastan, «bar» degen at úshin, esep berýge ǵana qoıyla salynǵan. Keıde bizdiń ortalyqqa keletin balalarǵa qarap, men qandaı uıatsyz adammyn, 12 múshem saý, júre alamyn, sóıleımin, qos janarym jaınap tur, sóıte tura ómirge ókpelep, anaý durys emes, mynaýym bolmady deımin. Qandaı uıatsyzdyq dep, balalaryma aýyrdym dep aıtpańdar, naǵyz aýyrǵandy kórgen joqsyńdar deımin. 

Byltyr júre almaıtyn bir bala aıaǵyn basatyn jaǵdaıǵa jetkende tusaýkeser ótkizdik. Sonda jasóspirim óz betinshe 6-7 qadam jasady. Sol qadamdarǵa súmekteı bolyp terledi. Tamshylaǵan teri nansańyz aǵyp emes aý, quıylyp tógilip jatty. Qandaı qaırat! Álgi bala aýrý janyna batqanyna qaramaı erik-jigerimen enteleı alǵa adymdady. Júgirip ketpes, biraq júre alatyn bolady. Mine, sondaı eńbekpen ortaǵa oralǵysy kelgen janǵa qoǵamdaǵy qatygez jandar teris qaraıdy. Kúnderdiń kúninde ata-analary ómirden ketedi, sonda ol balalar ne isteıdi? Sondyqtan olardy bizdiń qoǵamǵa kiriktirý, áleýmettendirý máselesi týady. Al bala qıyndyǵyna tek ata-ana shydaıdy. Keıde tipti sonshalyqty taýqymetten olar da sharshap ketetin kezderi bolady.

О́tkende inim: – Men bireýlerge kómek­teskim keledi, ne isteıin? – deıdi. – Onda alys aýyldan kelip reabılıtasıaǵa jatqan balalar bar, olardyń Astanaǵa keldik degen aty ǵana, qalany kórmegen, olar túgil jaǵdaılary joq áke-shesheleri de kórmegen, sondaı eki balany analarymen birge mashınaǵa otyrǵyzyp qalany aralat, «Báıterekke», «Han shatyrǵa», «Okeanarıýmǵa» apar, tek ortalyqqa tilhat tastap ket, – dedim. Tańerteń ketip, keshke qydyrtyp alyp kelgen baýyrym sóıleı almaıdy. Tamaǵyna tas tyǵylǵandaı. Qandaı qıyn taǵdyrly balalar, ata-analaryna qandaı aýyr edi, biz aqymaq ekenbiz, bardyń qadirin bilmeıtin dep erteńine ǵana kórgenin aıta aldy. 

Ondaı balalar óte sezimtal, tipti psıholog, adamdardy kózqarastarynan-aq qaısynyń qandaı oımen qaraǵanyn rentgen apparaty tárizdi birden ańǵarady. Olardyń kózderinde «eger jýrnalıst bolsańyz myna qoǵamǵa aıtyńyzshy, jetkizińizshi, taǵdyrlary onsyz da júk artqan adamǵa osynyń bárin kóterý ońaı ma» degen oi jatady. 

Qatygezdik vırýsymen qalaı kúresýge bolady? Múmkin ákimder men mınıstrlerge bir kún qolarbaǵa otyryp qala aralap kórýi kerek shyǵar. Al jalpy qoǵam, sizder men bizder túsinip, qabyldaý úshin ne isteýimiz kerek?

Halyq – dana. «Estigendi kóz kóredi» deıdi. Kóz kórdi, shoshynǵannyń bári aldyǵa kelgendeı. Jaqynda ǵana elimizdegi sport kanalynan «Erejesiz tóbelesti» kórsetti. Artynsha áleýmettik jeli betindegi qazaq eki jaryldy. Biri Habıb dep ólermendendi, bireýleri jaqtamady. Qalyń kópshilik ishinde jurtshylyqty oıǵa shaqyrǵan esti sózder de aıtyldy. Serkesózimen tanylǵan saıasattanýshy Erlan Saırov «Habıb úshin biraz jerge barǵanymyz da qyzyq...

Kóshpendide, túrikte, qazaqta salqyn­qandylyq, meıirimdilik, marhabat degen sezim birinshi turmaýshy ma edi? Bizdiń ulttyq psıhologıa synyp bara ma?», dese belgili jýrnalıst, erkin oıly Dúráli Dúısebaı «Habıb, Habıb!» dep ony qorǵashtap jatyrmyz. Jyǵylyp jatqandy tepkileý, býyndyrý, tóbesinen baltamen urǵandaı tópeleý de bizge jat. Qazaq «Itjyǵys» dep jyǵylǵandy ornynan turǵyzyp jiberip jekpe-jekke shyǵaratyn halyq edik» degen oıyn aıtqan.  

Besiktegi balaǵa da jan terbeıtin áldı aıtyp aıalap ósiretin halyq búginde halyqtyq qasıetke jat qatygezdikti dáriptep, BAQ arqyly jurtshylyqqa, býyny qatpaǵan jasóspirimge kórsetip jatyrmyz. Balaǵa búgin jyǵylyp jatqandy tópelep urǵandy dáriptep otyryp qaıdan «sen izgi bol» dep aıta alamyz? Qatygezdik vırýsyn ózimiz taratyp, emin taba almaı júrmeıik.

Anar TО́LEÝHANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Зейін Әліпбек Ұлттық музей директорының кеңесшісі болып тағайындалды

21.02.2019

«Болашақ» - керемет бағдарлама - Шамиль Аляутдинов  

21.02.2019

Әділхан Ержановтың «Түн құдайы» фильмі Үндістанда өтетін фестивальде бақ сынамақ

21.02.2019

Тұрмысы төмен отбасыларға үй беріледі

21.02.2019

Қызылордалық жастар екі жүзге жуық адамды тегін тамақтандырды

21.02.2019

Қызылордада 5 млн теңгені қолды қылған ұры 10 жылға сотталды

21.02.2019

Қазақстанның Қарулы күштері «Кыш-2019» оқу-жаттығуына қатысады

21.02.2019

Заң университеті жас ғалымдарға гранттар бөлді

21.02.2019

АҚШ-тың әуе компаниялары Қазақстанға биыл ұша алады

21.02.2019

Өзбекстан мен Қырғызстаннан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

21.02.2019

Қорғалжың қорығында балық аулауға тыйым салынды

21.02.2019

Инфекциялық аурулармен күресуге 2,3 млрд теңге бөлінді

21.02.2019

FlyArystan компаниясы мамырда Орал-Алматы әуе рейсін шығарады

21.02.2019

Маңғыстаулық көп балалы аналар қоғамдық көлікте тегін жүреді

21.02.2019

Маңғыстауда мұқтаж отбасыларға гранттар беріледі

21.02.2019

Маңғыстауда мүгедек балалардың емделуіне жағдай жасалады

21.02.2019

Маңғыстауда көп балалы отбасыларға 100 мың теңге төленеді

21.02.2019

Қарағандыда жас сарбаз өз-өзіне оқ атып, мерт болды

21.02.2019

2010 жылдан бері 120 мың тұрақты жұмыс орны құрылды - Жеңіс Қасымбек

21.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығы әскери бөлімдерінде жауынгерлік атыстар өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу