Жанға бататын бүйрек тастарының әсемдігі

Әлем халқының 10 процентінің бүйрегінде тас бар. Бір қызығы, несеп жүйесінде кездесетін мұндай тастар көз тартардай әдемі, микро әлемдегі маржан рифтері секілді. Осы науқас түрін емдеу мен диагноз қоюды жетілдіру мақсатында жүргізілген таяудағы зерттеу барысында осындай күтпеген жаңалық ашылды. 

Егемен Қазақстан
12.10.2018 2829
2 Майанди Сивагуру, Джессика Соу, Брюс Фаук зертханасы; Carl R. Woese гендік биология институты, Иллинойс университеті. Зерттеушілердің айтуынша, бүйректегі тастар «бүйрек психологиясының қатпарлы тарихының әр минутын» көрсетеді.

Эмили БАУМГАРТНЕР, «Нью-Йорк Таймс»

Scientific Reports журналында жарияланған мақалаға сүйенсек, бүйрек тасының біркелкілігі және ерімейтіндігі жөніндегі пі­кір шындыққа сай келмейді. Кері­сінше, бүйрек тастары өте кіш­кентай маржан рифтері немесе әк­тас құрылымына ұқсайды. Қат­пар­ланған күрделі тастар уақыт өте жиналып, қайта еріп отырады. 

«Дәрігерлер ұсқынсыз, қы­зық­сыз кесекті тауып, оған мән бермеген кезде, олар ең құнды деректер кітабы – бүйрек психологиясының қатпарлы тарихының әр минутын лақтырып тастайды», дейді жобаны басқаратын Брюс Фаук. Ол – Иллинойс университетінің геология және микробиология профессоры. 

«Бүйрек тастарын мұқият бө­ліп қарағанда, олардың кейбірі расында әдемі екенін байқауға болады. Олар жеодаға, ағаштағы са­қинаға ұқсайды. Кейбірі қабыр­ғаға іліп қоятын түрлі зат секілді. Сондықтан зерттеу – өте қызық әрі жаңа сала», дейді доктор Брайан Матлага. Ол Мэрилендтегі Джонс Хопкинс ауруханасында уролог және бүйрек тасын алумен айналысатын хирург. 

Доктор Фауктың зерттеу жұмысы оны Йеллоустон ұлт­тық саябағы (АҚШ) және Аус­тр­а­лиядағы Үлкен тосқауылды ри­фіне жетелеп әкелді. Ол бүйректегі тас­тар мен маржанның сүйегі, ыс­тық бұлақ травертині, тіпті жер қабатының астында жатқан мұнай мен газ арасындағы байланысты байқады. Тірі ағзалар, су және минералдың қалыптасуы ортақ екен. 

«Йеллоустон ұлттық саябағы бұ­лақтарынан шығатын су ыстық әрі тұзды. Яғни, теңіз суы және несеп секілді», дейді ол. Бұ­лақ суы күрделі тастарды қа­лып­тас­тырады. Доктор Фауктың айтуын­ша, олар бүйрек тастарына қатты ұқсас. 

Доктор Фаук және оның әріп­тестері 6 науқастан алынған 50-ден астам бүйрек тастары бөл­шектерін түрлі жарық және электрон микроскоптары арқылы зерттеді. Олар органикалық заттар мен кальций кристалдарын ультракүлгін сәулелер арқылы анықтады. Мұндай сәулелердің жиілігі кейбір минералдарды жарқыратады. 

Airyscan super-resolution microscopy деп аталатын жоғары сапалы тәсіл арқылы бүйрек тастарындағы органикалық заттар мен кристал қатпарлары түрлі-түсті суретке түсірілді. Доктор Фауктың айтуынша, олардың пішіні әртүрлі: жырықтармен, үшбұрыштармен және басқа да геометриялық фигуралармен айшықталған. Тастардағы бұзылу іздері сондағы материалдардың басым бөлігі уақыт өте жойылып, қайта түзіліп отырғанын көрсетеді. 

Дәрігерлер науқасқа жүргі­зілетін емді оның несеп анали­зіне қарап белгілейді. «Қазір тастардың неліктен өсетінін білеміз. Ендігі мәселе осы процесті кері айналдыруға, яғни тастарды ерітудің жолын анықтауда жатыр», дейді доктор Матлага. 

Зерттеу жұмысы түрі гипо­тезалар жасаған геологтарға ар­налған. Әсіресе ол 1667 жылы қат­парланған тастар тарихи де­ректердің жылнамасын көрсе­те­ті­нін ұсынған даниялық анатом Николас Стеноның құр­меті­не жүр­гізілген (Бір қызығы, ол бүй­рек тастары ауруынан қайтыс болды). 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2018

Атырауда айқасатындар анықталды

11.12.2018

Қалдықсыз сән әлемі

11.12.2018

2018 жылғы Нобель сыйлығының марапаттау рәсімі өтті

11.12.2018

Үндістанның Гуджарат штатында Қазақстанның Құрметті консулдығы ашылды

11.12.2018

Геннадий Головкин ІВО рейтингінде көш бастап тұр

11.12.2018

ҚХЛ: «Амурға» әліміз жетпеді

11.12.2018

Жымпитыда атқа міну акциясы басталды

11.12.2018

«Елорда жұлдызы» сыйлығы табысталды

11.12.2018

Ақтөбе облысында Тәуелсіздік күніне орай 32 әлеуметтік нысан ашылады

11.12.2018

Тәуелсіздік – көктен түскен сый емес

11.12.2018

Петропавлда тарихи ғимарат өртке оранды

11.12.2018

Солтүстік Қазақстанда сыбайлас жемқорлықты еңсеруге бағытталған марафон қорытындыланды

11.12.2018

Қостанай облысында биыл 331 шақырым жол жөнделді

11.12.2018

Сыртқы істер министрлігінде Адам құқықтары күні аталып өтті

11.12.2018

Солтүстік Қазақстанда жаңа сүт-тауар фермасы іске қосылды

11.12.2018

«Салтанат» десе, салтанат!

11.12.2018

Солтүстік Қазақстанда ауданның жаңа әкімі тағайындалды

11.12.2018

Гран-при иегері Диснейлендке барады

11.12.2018

Сыртқы істер министрлігінде Қазақстанның Сингапурдағы Елшісінің брифингі өтті

11.12.2018

Көпті қуантқан «Balapan» қаһармандары

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу