Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Егемен Қазақстан
12.10.2018 2247
3

Júz jyl buryn «Qazaq» gazetinde «Alash» partıasynyń baǵdarlamasy jarıalanǵany belgili. Bas-aıaǵy 10 tarmaqtan turatyn baǵdarlamanyń 10-tarmaǵy «Jer máselesi» dep atalady. Onda bylaı dep taıǵa tańba basqandaı kórsetilipti: «Jer jergilikti jurtqa berilý. Jer satý degen bolmaý, árkim ózi paıdalaný. Paıdasynan artyq jer satylmaı, zemstvoǵa alyný. Jerdiń keni, astyǵy, baılyǵy qazynaniki bolyp, bıligi zemstvo qolynda bolý». 

Iá, sodan bergi bir ǵasyr ishinde qazaqtyń keń-baıtaq jeri talaı quqaıdy kórdi. Tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý naýqanynda toqymdaı jerge deıin jyrtyldy. Otanǵa mıllıard put astyq bergen kezeńniń ózinde aýyl sharýashylyǵymen aınalysqandardyń aýzynan aq maı aqqan joq. Qalany et-maımen, sút-irimshikpen qamtamasyz etkenimen, tabys pen turmys deńgeıi áldeqaıda tómen deńgeıde bolǵany jasyryn emes. 

Táýelsizdik jyldarynda da aýyl gúldenip kete qoıǵan joq. Toqsanynshy jyldardaǵy toqyraýda tarap ketken aýyldar sany júzdep sanalady. Aýylmen birge aýyl sharýashylyǵy da quldyrady. Qazirdiń ózinde ekonomıkanyń draıveri bolýǵa tıis aýyl sharýashylyǵynyń IJО́-degi jalpy úlesi 5 prosentten aspaıdy. 

Agrarlyq sektordyń áleýeti kóterilmese, aýyl halqynyń da turmysy da jaqsaryp ketpesi túsinikti. Statıstıka komıtetiniń derekterine kóz júgirtsek, ótken jyldyń ortasynda elimizdegi ortasha eńbekaqy kólemi 149 951 teńgeni qurapty. Salalyq qurylymdar boıynsha aıtsaq, eń joǵary jalaqy qarjy jáne saqtandyrý qyzmetine eken – 315,3 myń teńge. Bul saladaǵylar ortasha respýblıkalyq deńgeıden 2 ese kóp aılyq alady. Aqparat jáne baılanys salasyndaǵy ortasha jalaqy 222 myń teńge shamasynda, ónerkásiptegilerdiń eńbekaqysy 202 myń teńgeden sál asady. Komıtet dereginde kórsetilgendeı, respýblıka boıynsha eń tómengi eńbekaqy aýyl sharýashylyǵy, orman jáne balyq sharýashylyǵy salasyna tıesili eken. Olar alatyn ortasha 88,3 myń teńge respýblıkalyq ortasha kórsetkishten 41,1 prosentke tómen. Mańǵystaý, Atyraý syndy shıkizat óndirisine ıek artqan óńirlerde, Astana men Almaty syndy basqarýshy organdar men iskerlik orta shoǵyrlanǵan qalalarda eń joǵary eńbekaqy tirkelgen. Al Jambyl oblysy, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan syndy aýyl sharýashylyǵyna arqa súıegen aımaqtardaǵy adamdardyń aılyǵyn aıtpasaq ta túsinip otyrsyz. 

Osydan bes jyl burynǵy statıstıkalyq derekke qarasańyz da dál solaı. Eń joǵarǵy eńbekaqy ken óndirý ónerkásibiniń ókilderi men karer qazýshylar alady – 249 myń teńge. Al egin egip, mal baqqandar taǵy da eń tómengi eńbekaqynyń ıegeri atanypty – 79 myń teńge. Astyqty aımaq, tósinde tórt túlik mal órgen aımaq Soltústik Qazaqstan oblysynyń halqy ortasha aılyq kórsetilgen óńirlerdiń tiziminde eń tómennen oryn alypty. Sonda, «Gúldense aýyl – gúldenemiz bárimiz» dep ándetkenimiz, urandatqanymyz qaıda qaldy? 

Anda-sanda aýyldarǵa aýyzsý tartylyp, at tóbelindeı halqynyń máre-sáre bolyp jatqany týraly estımiz. Aýyzsýdyń jetkeni qýanyshty jańalyq, árıne. Alaıda áli aýyzsý qubyry tartylmaǵan aýyldar áli de az emes. О́tken jyly Májilistegi parlamenttik tyńdaýda aıtylǵan derekterge súıensek, respýblıka halqynyń 87 prosenti ǵana taza sý tutynady eken. 6 601 eldi mekenniń 4 034-ine ortalyqtandyrylǵan sý júıesi tartylmaǵan. 1 104 aýylda sý táýligine 12 saǵattan az beriledi. Qazaqstanda alys aýyldardyń barlyǵyn taza sýmen qamtý 2025 jylǵa qaraı ǵana túbegeıli sheshilýi kórinedi. 

Jahan jurtshylyǵy 5G baılanystyń qyzyǵyna kenelip jatsa, bizde áli kúnge ınternetsiz, uıaly baılanyssyz otyrǵan aýyldar bar. Halqynyń sany myń adamǵa jetpeıtin talaı aýyldyń turǵyndary tyǵyz sharýasy shyqqanda bıik jer izdep, taý-tastyń basyna shyǵyp ketedi, olardyń «peregovornyı pýnktisi» sol jerde. Myń adam týraly aıtyp otyrǵanymyz, uıaly baılanys operatorlary odan az adam turatyn aýyldardy kózge ilmeıdi. Az adam úshin baılanys qosý operatorlar úshin tıimsiz. 

Dúnıe júzinde sıfrlandyrý dáýreni dáýir­legen kezeńde uıaly baılanysqa tirelip turǵan tirshilik kóp. Aýyl sharýashylyǵy da sıfrly teh­nologıalarǵa táýeldi. Jerdi qashyqtan zondylaý, kóktemgi egistik pen kúzgi jıyn-terim naýqanyn monıtorıngileý, dálme-dál eginshilik syndy jańashyldyqtardyń bárine joǵary jyldamdyqty ınternet kerek. 

Aıta bersek, aýyldyń muńy áli de az emes. Aýyzsý men ınternetten bólek, mektep, balabaqsha, medpýnkt, jol máselesi syndy problemalardy tize berýge bolady. Búginde Úkimet agrarlyq salany ekonomıkanyń draıverine aınaldyrý úshin kúsh salyp jatqany belgili. Bálkim, ol úshin aldymen aýyl turǵyndarynyń qarapaıym qajettilikterin óteý kerek shyǵar. Áıtpese, «Aýyl – altyn besik» ekenin aıtyp qansha maqtaǵanymyzben, aýyldaǵylar ozýdyń ornyna toza beretin túri bar.

Arnur ASQAR,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.10.2018

Мемлекет басшысының Финляндия Республикасына ресми сапары жалғасуда

17.10.2018

Kazakhstan Fashion Week сән апталығы басталды

17.10.2018

«Орда» бағдарламасы-әлеуметтік жағынан аз қорғалған отбасылардың үлкен үміті

17.10.2018

Алматы облысында 100 учаскелік полиция пункті ашылды

17.10.2018

Бүркіттің балапандары еркіндікке жіберілді

17.10.2018

«Барыс» «Автомобилисті» ұтты

17.10.2018

Кукушкин «Кремль кубогында» Донскойға есе жіберді

17.10.2018

Аргентинада үш боксшымыз финалға шықты

17.10.2018

Атырауда 2500 пәтер орталық жылу жүйесіне қосылады

17.10.2018

Маңғыстауда күйші қыз-келіншектер байқауы басталады

17.10.2018

Жұмекен жырларын жатқа оқыды

17.10.2018

Солтүстік Қазақстанда Қожаберген жырауға ескерткіш орнатылды

17.10.2018

Дарындылар топ жарды

17.10.2018

Суретшілер симпозиумы

17.10.2018

Амангелді батырдың туы қандай болған?

17.10.2018

Ел әкемді әулиедей көруші еді

17.10.2018

Машина жасау саласында өзара әрекеттесу және ынтымақтастық меморандумына қол қойылды

17.10.2018

Даладай дарқан, таудай заңғар

17.10.2018

«Алтын тамыр» – аймақ тарихының айнасы

17.10.2018

Алтай сынды ұлы тауды ұлықтауға тиіспіз!

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу