Шипалы шұбат – шаһар туризмін дамытатын тағы бір бренд

Талай дертке құнарлы азықты дауа еткен ата-бабаларымыздың әлмисақтан келе жатқан әдісі бүгінде қайта жаңғыра баста­­ғаны байқалады. Қазір әлемнің дамыған елдерінің өзі түйе мен бие сүтінің әрі ем, әрі нәрлі азық екендігіне назар ауда­рып жат­қанда, Қазақстан да бұл үрдіс­тен тысқары қалмауға тиіс. Түр­­кіс­тан қаласының индус­трия­­лық аймағында орналасқан «Golden Camel» зауыты сондай кәсіп­орындардың бірі.

Егемен Қазақстан
12.10.2018 11662
2

Бұл жай зауыт емес, инновациялық технологиялар арқылы түйе сүтінің қан­шалықты пайдалы екендігін індете зерттейтін ғылыми орталық десе де болады. Зауыттың толық өндірістік әлеуеті іске қосылған кезде әлемдегі ең ірі құрғақ түйе сүтін шығаратын ке­шенге айналады.

Ірі де  іргелі зауыт салуға Түркістан қа­ласының таңдалуы кездейсоқтық емес. Әлмисақтан қазіргі Түркістан мен осы өңірдің Қызылорда облысымен шектесетін аудандарының климаты түйе ұстауға аса қолайлы. Әрі халқы тығыз орналасқан, қарқынды дамып келе жатқан аймақ. Оның үстіне туризм арқылы табыс табудың мүмкіндіктері жеткілікті. 

Қай тұрғыдан алсақ та, көне ша­­һар­дың қарапайым халқы үшін де жаңа зауыттың пайда болуы тиім­­ді болмақ. Қазірдің өзінде түр­кі-­­ с­тандықтардың бірқатары осы жер­ден жұмыс тауып отыр. Ең бастысы, тү­йе ұстайтындар тұрақты түрде сү­тін қайда өткізетіндігін біледі. Бірде сатылса, бірде сатылмай қалады деп­ уайымдамайды. Бұл сенімділік – жер­гілікті малшыларға алаңсыз бақ­ташылықпен айналысып, түйе басын көбейтуге мүмкіндік береді. Яғни, ке­пілді түрде еңбек ақталады деген сөз.

Түркістан облысында мұнан былай түйе өсіру пайдалы бол­мақ. Бала-шаға да тоқ, отбасынан артылған сүт қосымша табыс кө­зінің бірі. 2 қыркүйектен бері сынақ режімінде жұмысқа кіріскен зауыт тұр­ғындардан шұбаттың 420 теңгеден сатып алуда. Әр литрге мемлекет тарапынан бері­летін 55 теңге субсидия да бар. 

«Golden Camel» зауыты тақыр жер­ден пайда бола салған жоқ.  Өткен жы­лы 15 қаңтарда іргетасы қаланған алып кешенге Қытай тарапы бастапқы кезеңнің өзінде 23 миллион АҚШ долларына тең инвестиция салған. Бұл зауыт Қазақстан мен Қытай арасындағы бірік­кен жобалардың ішіндегі маңыз­дыларының бірі. Инвесторлар мен Қытай ғалымдары бұл жоба жүзеге ас­қанша, оның жай-жапсарын тал­қылауға, келісім жүргізуге елімізге тал­ай рет келген. 

Әзірге зауыт айналасындағы ауыл­­дар­дан қабылданатын сүт кәсіпорын­ның өндірістік қуатын толық қамтама­сыз ете алмайды. Қазір 43 фермерлік ша­руашылық зауытқа сүт өткізеді. Олар­дың арасында жүздеген түйесі не­­­месе 5-6 ғана ойсылқарасы бар адамдар бар. 

2017 жылдың басында зауыт салына бастаған тұста-ақ жергілікті басшылық тұрғындарды түйе шаруашылығын өркендетуге шақырып, оның алдағы уақытта пайдалы болатындығын наси­хаттауға көшіпті. Нәтижесі жаман емес. Бір жылдың айналасында өңірде тү­йе басы 4 мыңға көбейіп, қазір Түркістан облысында қос өркешті жануардың саны 29 мыңға жетті. 

Қазір «Golden Camel»-дің әлеуеті күн сайын 100 тонна сүтті өңдеп, жы­лына 2,5 мың тонна дайын өнім, яғни құрғақ сүт шығаруға толық же­теді. Әлемдегі ең ірі түйе сүтін да­йын­дайтын зауыт деген атқа талас­тырып тұрған да осы қуаты. Бұл Қы­тай инвесторларының шетелде сүт өнім­дерін дайындайтын ең ірі алғашқы зауыты екендігін атап өту керек. 

Ал енді 1 тонна дайын құрғақ сүт алу үшін  16 тонна шикі сүт қажет. Ал Қы­тайда жылына бар болғаны 1 тонна ғана құрғақ  түйе сүті шығарылады. Егер түйе сүтіне деген сұраныс қазір көр­шілерімізде өте жоғары екендігін ескерсек, бұл көлем өте аз. 

«Golden Camel Group» ЖШС басшысы Янг Джи мырза қазірге дайын­ өнімнің 10 проценті Қазақстанда қала­тындығын айтады. Инвесторлар бұл мәліметті былай түсіндірді. Қазақ халқы құрғақ түйе сүтін ішуге үйрен­беген. Өзі түйе ұстайтын халық үшін қайта өңделген, яғни құрғатылған сүтті пай­далануға тіпті қажеттілік те жоқ. 

Түйе сүтін құрғақ кон­центратқа айналдырған кезде оның бар­лық емдік қасиеті мен құнарын сақ­тау­ аса маңызды технологиялық үде­ріс­ке жатады. Сондықтан зауыт­ өнім­дердің сапасын өндірістің бар­лық кезеңінде автоматты түрде бақы­лай­тын ең заманауи технологиялармен жаб­дықталған. Оның үстіне шикі­зат әртүрлі шаруа қожалықтарынан қабыл­данатындықтан, бактериялық қауіп­сіздік үшін де зертханалық тексеру жүргізіледі.

Зауыт қазір сынақ режімінде жұмыс істеп тұр, күніне 6 тонна сүт өңдейді. Өндірушілер дайын тауардың басым бөлігін Қытай еліне, сосын Сауд Арабиясы мен Гонконгке өткізуді көздеп отыр.­ Болашақта тек қана құрғақ сүт­­ шы­ғарумен айналыспайды, шұбаттан жасалған өнім түрлері кө­бейеді, мәсе­лен, йогурт дайындай алатын жағдайы бар. Алдағы уақытта зауытқа Алматы, Жамбыл, Қызылорда облыстарынан да түйе сүті қабылдана бастайды. Осы арқылы түйе шаруашы­лықтарын өркендету жолға қойылмақ. 

 «Golden Camel» таяу­ уақытта Түркістанның елді мекен­деріндегі сүт қабылдайтын бекеттер са­нын тағы да жиырмаға өсірмек. Бұл өз кезегінде сүт өндірушілер коопе­ративтерін құруға мұрындық болмақ. Ал сүт таситын көліктер, мұздатқыш қон­­дырғылары бар танкерлерді Шым­кенттегі механикалық зауыты жасайды. Оны сатып алуға кететін шығын­ның жартысын мемлекет бөлетін субсидия арқылы жабуға болады.

Экономистердің есебіне сенсек, ше­телдік тұтынушыға Түркістаннан шық­қан 1 кило құрғақ түйе сүті 140 АҚШ долларына түседі екен. Осы арада «Қол­да барда алтынның қадірі жоқ» деген тәмсіл еске түседі-ау... 

Ал біз Ойсылқара сүтін шын мә­нінде валютаға айналдыра алатын «Golden Camel» зауытынан Алматыға аттанып бара жатып, Түркістанды аңсап тұрудың тағы бір төте жолы та­былғанына қуандық. 

Бұл өлкеге жолы түскен адамның көне шаһардың қасиетінен қуат алып, тарихи нысандарынан ғибрат алып, шұбатын ішіп, түйесіне мініп, тыңайып қайтатынын талай көз көрген. Өйткені күн сәулесіне шомылған Түркістанға күз кеш келеді.

Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ – ШЫМКЕНТ – ТҮРКІСТАН – АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Ұлы даланың жеті қыры Фьордтар жерінде

10.12.2018

Жезқазғанда апатты үйдің мәселесі оң шешілді

10.12.2018

Қарағандының құс фабрикаларына 1,1 млрд теңге субсидия берілді

10.12.2018

«Туған жер» қалалық ғылыми-тәжірибиелік конференциясы өтті

10.12.2018

Оралда автобус жүргізушілеріне айыппұл салынды

10.12.2018

Тарихи сананы  жаңғырту  мәселелері халықаралық конференция барысында талқыланды

10.12.2018

Солтүстік Қазақсанда КХА Қоғамдық кеңесінің республикалық форумы өтті

10.12.2018

«Мұғалім мәртебесі туралы» Заң жобасы талқыланды

10.12.2018

Өмір өзіңе керек, жүргізуші!

10.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

10.12.2018

«Үлгілі сот» мінезді болуы тиіс - Советхан Сәкенов

10.12.2018

Павлодарлық кәсіпкер «Жыл меценаты» атанды

10.12.2018

Суретшінің «Сал өнері» әдістемесі

10.12.2018

«Сергек» сенімді серікке айналса

10.12.2018

Конфедерация кубогының Чемпиондары анықталды

10.12.2018

Девиантты мінез-құлық себептері сараланды

10.12.2018

Басқа басылымдардан: Жоғары Еуразия экономикалық кеңестің отырысына шолу

10.12.2018

Жүк тасымалы жандана түсті

10.12.2018

Әсел Кәрібай. Төгілердей Айвазян теңізі

10.12.2018

Сауалнама: Қазақстан – ең тұрақты әрі табысты ел

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу