Ауаны жаппай ластау көрінісі

Кейінгі он жылдықта АҚШ пен Еуропа көмірқышқыл газын шығаруды азайту бойынша бірқатар маңызды қадам жасады. Мұндай әрекет климаттың өзгеруімен күрестегі жақсы үдерістің белгісі саналуда. 

Егемен Қазақстан
17.10.2018 3534
2

Брэд ПЛАМБЕР, «Нью-Йорк Таймс»

Бірақ сауда нарығына назар аударғанда, мұндай қадамдардың әсері керемет емес екеніне көз жетеді. Көптеген дамыған мемлекеттер өздеріндегі көмірқышқыл газын шығару көлемін шетелден тауар әкелу арқылы азайтты. Болат, цемент секілді өнімдерді ішкі нарықта шығарудың орнына Қытайдың зауыттарынан тасыды. 

Мәселен, Ұлыбритания парниктік газ бөлу көлемін 1990 жылға қарағанда 2015 жылы үш есеге азайтты. Алайда, Лон­дон­дағы биік ғимараттар мен көлік­терді жасауда қолданылатын импорт­талған темірлерді есепке алсақ, Ұлыбританияның кө­мірқыш­қыл газын тұтыну көлемі айтар­лықтай артады. Өйткені шетелден әкелінген темірді қорыту кезінде ауаға көп мөлшерде парниктік газ бөлінеді.

«Бұл – үлкен мәселе. Егер мемлекет климат жылынуына қарсы күресін шетелде көмірқышқыл газын шығаруға үлес қосу арқылы жүргізетін болса, бізде ешқандай алға жылжу болмайды», дейді зерттеуші ғалым Али Хасанбейги. Ол – Global Efficiency Intelligence консалтингтік фирмасының төрағасы. 

Доктор А.Хасанбейги сауда арқылы жаһандық көмірқыш­қыл газын шығару жөніндегі жаңа ғылыми жұмыстың авторы. Зерттеуде әлемдегі жалпы парниктік газ шығарылымының 25 пайызы жоғарыда айтылған тәсіл арқылы жасалатыны айтылады. Ғылыми жұмыста мұны «көмірқышқыл тесігі» деп атайды. Себебі мемлекеттер өздері импорттап отырған тауарды өндіру барысында қаншалықты парниктік газ бөлінгеніне мән бермейді. 
Былтыр күзде Калифорниядағы заң шығарушылар болатты сатып алушылар үшін «төмен көмірқышқыл газы» стандартын енгізді. Қоршаған ортаны қорғаушылар мұны климат жөніндегі саясаттағы жаңашыл қадам деп есептейді. 

Тағы бір зерттеуде мәселенің мәніне тереңірек үңіліп көру үшін бұған дейінгі зерттеуге сүйене отырып, жаһандық саудадағы көмірқышқыл газының үлесін анықтауға талпыныс жасалды. Онда ойыншық пен кеңсе құралдарынан әйнек пен алюминийге дейінгі 15 000 саладағы сауда айналымы сараптамадан өткен. 

Таңданудың реті жоқ, әлемдегі көмірқышқыл диоксидін ең көп шығаратын Қытай шартараптың басты өнім өндірушісіне айналып отыр. 2015 жылы Қытай зауыттарынан бөлінген парниктік газ мөлшерінің 13 пайызы басқа елдер үшін өнім шығарудан пайда болған. Ауаны ластаушы тағы бір мемлекет Үндістанда бұл көрсеткіш 20 пайызға жеткен. 

Зерттеушілердің сөзіне сүйенсек, АҚШ әлемдегі ең көп «көмірқышқыл газын шығаратын өнімдерді тұтынушы» елге айналған. Егер америкалықтар тұтынатын, импортталған бүкіл киімдер мен басқа тауарларды, қолданатын көліктерді шығару барысында ауаның ластану көлемін есептесек, елдегі көмірқышқыл диоксидін тұтыну мөлшері 14 пайызға артады. 

1995 және 2015 жылдар аралығында Жапония мен Гер­мания секілді дамыған елдер парниктік газ бөлу мөлшерін азайтты. Алайда, олар тауарды Қытайдан алатындықтан, ондағы өндіріс кезіндегі ауаның ластану көлемі 2-3 есеге артып кеткен. 

Париж келісіміне сәйкес, мемлекеттер шекарасы аумағында бөлінетін көмірқышқыл газына жауапты. Сарапшылар мұның қаншалықты әділ екенін әлі күнге талқылап келеді. Қытай мен Үндістанды бай мемлекеттер тұтынатын тауарды өндіру барысында көмірқышқыл газын көп шығарғаны үшін айыптау қаншалықты әділ? Сондай-ақ олар осындай зауыттардан, ондағы жұмыс күшінен пайда көріп отырғаны туралы не айтамыз?
Цемент және болат индус­трияларының шетелге кетуі лас­тану ережесі қатаң сақталмай­тын елдердегі көмірқышқыл газын көп бөлетін зауыттар­дың көбеюіне әкеліп соғады. Мұның бір шешімі ретінде әлем елдерінің бәрі ортақ келісім жасауы керек. 

Алайда, шынайы өмірде мұ­ның орындалуы екіталай. Фран­ция пре­зиденті Эммануэль Мак­рон секілді саясаткерлердің Еуро­паға импортталатын өнімдер­ге көмір­қыш­қыл салығын салу жөніндегі бас­тамасы лайықты қолдау тапқан жоқ. 

«Жер климаты» фирмасының төрағасы Крис Эриксонның ай­туын­ша, елдер арасындағы ашық­тық алғашқы қадам болар еді. Оның фирмасы әлемдегі компа­ниялардың қоршаған ортаға әсерін азайтуға көмектеседі. К.Эрик­сонның компаниясы қолда бар түр­лі бетон қоспаларының зерттеу базасын жасақтаған. Бұл архитек­тор­ларға парниктік газды аз шығаратын материалдар табуға көмектеседі. 

Өз кезегінде мұндай қадам кө­мір­қышқыл газы шығарылымын азайтуға септігін тигізеді. «Компа­ния­лар мұны мойындамаса да, өзгерістің болатынын бәрі сезеді», дейді К.Эриксон. 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу