Астанаға көгілдір отын қашан келеді?

Жуырда Үкіметтің кезекті отырысында Елбасының бес әлеуметтік бастамасын жүзеге асыру аясында Астана қаласына табиғи газ тартуға қатысты «Сарыарқа» магистральдық газ құбырының жобасы қаралды.  

Егемен Қазақстан
18.10.2018 4904
2

Астананы табиғи газбен қамтамасыз ету мәселесі аз айтылып келе жатқан жоқ. Тіпті, тарихқа тереңірек үңілетін болсақ, алғаш рет Ақмолаға табиғи газ тарту мәселесі өткен ғасырдың ортасында, 1963 жылы тілге тиек етіле бастаған екен. Мәселен, тың өлкесінің орталығы – Целиноград қала­сын да­мытудың бас жос­парын­да электр энер­гиясының тап­шылығына байланыс­ты қалада сұйытылған газды кеңінен пай­далану – уақытша қолға алынған мүм­кіндік, болашақта қала табиғи газбен қамтамасыз етіледі деп атап көрсетілген. Алайда, содан бері алпыс жылға жуық уақыт өтсе де бұл мәселе күн тәртібінен түспей келеді. Басқасын былай қойғанда, еліміз тәуелсіздік алған ширек ғасырдан астам уақыт ішінде Астана қаласына табиғи газ тарту мәселесіне қатысты бірнеше ірі жоба қолға алынып, жүзеге аспай қалды.

Ғасырлар тоғысындағы 2000 жыл­дардың басында Орталық Қазақ­станды, кейінірек Солтүстік Қазақстанды «Бұ­қара – Орал» магистралдық газ құ­быры арқылы көгілдір отынмен қам­тамасыз ету жобасы туралы мәселе қоз­ғала бастады. Ресейдің Челябинскі облысының аумағында орналасқан Қарталы компрессорлық стансасы­нан Тобылға дейін, одан Қос­танай­ға дейін газ құбыры келетін. Міне, осы желіні одан әрі жал­ғастырып, Тобыл – Көкшетау – Астана бағыты арқылы газ құбырын тарту жобасы өткен ғасырдың 80-жылдарынан бері түрлі деңгейде қозғалып жүрген мәселе болатын.

Мемлекет басшысы 2012 жылы 28 қаңтарда жария­ланған «Әлеуметтік-эконо­микалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Жол­дауында «Үкіметке елдің, Астананы қоса алғанда, орта­лық өңірін газдандыруды қам­тамасыз ететін құбырлы өт­­кізгіш жүйесін жоспарлап, жүзе­ге асы­руға кірісуді тапсы­ра­­мын», деп атап көр­сетті. Сол-ақ екен айналасы айға жетпей «ҚазМұнайГаз» ұлт­тық компаниясы Үкіметке «Батыс – Солтүстік – Орталық» газ құ­бырын салу жобасын ұсынды. Үкімет бұл жобаны мақұл­дап, техникалық-экономикалық н­е­­гіздемесін жасауды тапсырды. Жобаны іс жүзіне асыратын арнайы «АстанаГазҚМГ» атты компания да құрылды. Жоба бойынша газ құбырының ұзындығы 1200 шақырым, құбыр диаметрінің көлемі 1020 мм, газ өткізу қуаты жылына 6 миллиард текше метр­ге жететін болды. Жобаның жалпы құны 328 миллиард теңге немесе 2,2 миллиард АҚШ долларын (2012 жылы 1 АҚШ долларының ресми бағамы 149,11 теңгеге тең болатын) құрады. Бұл қаржының 253,5 миллиард теңгесі негізгі құбыр жүйесін 74,5 миллиард теңгесі тарату желілерін салуға жұмса­латын болды. «Солтүстік құбыр» деп те атал­­ған бұл жобаның негізгі мә­ні, өткен ғасыр­­дан бері талқыланып ке­ле жатқан Қар­талы компрессорлық стан­сасынан Руд­ный қаласына дейін келіп тұрған газ құбы­рын халықаралық «Бұқара – Орал» магистрал­ьдық газ құбы­рына жалғау, сол арқылы Ресей газын тұтынуды көздейтін еді.

Бұл газ құбырын тарту мемлекет үшін өте қымбатқа түсетін жоба болды. Сондықтан Үкімет қайткен күнде де жоба құнын арзандатуды талап етті. Сөй­тіп 2013 жылы бұл жобаның жаңа техникалық-экономикалық негіздемесі жасалды. 

Жаңа негіздеме бойынша енді газ құбырының ұзындығы 830 шақырым, құбыр диаметрінің көлемі 720 мм, газ өткізу қуаты жылына 1,5 миллиард текше метр болатын болды. Алғашқыда газ өткізу қуаты 6 миллиард текше метр болады деп жоспарланған газ құбырының айналасы жарты жылдан кейін 1,5 миллиард текше метрге дейін төмендетілгені туралы сол кездегі еліміздің Мұнай және газ министрі Сауат Мыңбаев «құбырдың газ өткізу қуаты 1,5 миллиард болса,­ менің ойымша, 10-12 жылға толық же­те­тін болады», деген бұлыңғырлау түсінік берді. Биылғы жылдың басында берген бір сұхбатында Энергетика ви­це-министрі Мағзұм Мырзағалиев «Солтүстік құбыр» жобасының алғашқы есептерінің тым жоғары жасалғандығын атап көрсетіп, еліміздің солтүстік және орталық өңірлерін көгілдір отынмен толық қамтамасыз ету үшін 2,5 миллиард текше метр газдың толық жететінін алға тартты. Өкінішке қарай, бұл жобаны жүзеге асырудың мүмкіндіктері жоқтың қасы еді. Сөйтіп бірнеше жыл бойы биік мінберлерден сөз болып, талай ал­қалы жиындарда талқыланған «Батыс – Солтүстік – Орталық» газ құбырын салу жобасы 2014 жылы қыркүйек айын­да Мұнай, газ және энергетика саласын дамыту жөніндегі ведомствоаралық комиссияның шешімімен ресми түрде жабылды. Жобаның техникалық-эко­но­микалық негіздемелерін жасауға бөлін­ген қыруар қаржы сұраусыз қалды.

«Солтүстік құбыр» жобасы тоқта­ған­нан кейін елімізде Астананы Қара­ған­ды көмір бассейніндегі көмір қыртыс­тарындағы метаннан (КҚМ) алынатын сұйытылған табиғи газбен (СТГ) қамтамасыз ету мәселесі қарастырыла бастады. 2013 жылы сол кездегі Қара­ғанды облысы әкімінің орынбасары Әнуар Әлімжанов былай деп мәлімдеді: «Біздің техникалық мүмкіндігіміз жылына 4 миллиард текше метрге дейін газ өндіруге мүмкіндік береді. Яғни Қарағандыны, бүкіл Қарағанды облысын және Астананы өз газымызбен қамтамасыз ете аламыз». Осыған байланысты «Самұрық - Қазына» ұлттық-әлауқат қоры еліміздің газ саласындағы ұлттық операторы «ҚазТрансГаз» ком­­паниясына КҚМ-ның ресурстық мүм­кіндіктерін нақты анықтау міндетін жүк­теді. 2014 жылдың наурыз айында Үкімет Елбасының тапсырмасын орындауға байланысты еліміздегі көмір қыртыстарындағы метан газын өндіру және кәдеге жарату жөніндегі жол картасын бекітті.

«Бақсақ бақа екен» демекші, біраз уақыт өткеннен кейін Астананы газдан­дырудың бұл жобасы да жарамайтын болып шықты. Оның басты себебі, өн­дірілетін метан газының өзіндік құ­нының өте қымбатқа түсетіндігінде болды. Есептеулер көрсеткеніндей, КҚМ газының өзіндік құны әрбір мың текше метрі кем дегенде 120 доллардан айналатынын көрсетті. Бұл құбыр арқылы келетін табиғи газ құнынан екі-үш есе қымбатқа түспек. Оның үстіне бұл жобаны жүзеге асыру үшін мол қаржы құятын инвесторлармен бірге метан газын өндіретін тәжірибесі және озық технологиялары бар шетелдік компания­ларды көптеп тарту қажет болды. 

Елбасы биылғы наурыздағы «Прези­дент­тің бес әлеуметтік бастамасы» атты халыққа арнаған Үндеуінде «Дегенмен, орталық және солтүстік өңірлер әлі де газсыз отыр. Біз Қараөзек (Қызылорда облысы) – Жезқазған – Қарағанды – Теміртау – Астана бағытында магис­тралды газ құбырын салу жобасын жүзеге асыруымыз керек», деп атап көрсетті. Осыған байланысты Үкіметке «Сарыарқа» магистралдық газ құбырын салу жөнінде нақты тапсырмалар беріл­ді. Сөйтіп Астананы табиғи газбен қамтамасыз етудің тағы бір нақты ірі жо­басы қолға алынды. Энергетика вице-министрі Мағзұм Мырзағалиевтің айтуынша, «Сарыарқа» жобасын жүзеге асыру үшін «ҚазТрансГаз» АҚ ар­найы техникалық-экономикалық негіздеме жасапты. Бұл техникалық-экономикалық негіздеме бойынша «Сарыарқа» магистралдық газ құбырын салу төрт кезеңде жүзеге асырылмақ. Бірінші кезең, Қызылорда – Жезқазған – Қарағанды – Астана бағыты бойынша ұзындығы 1081 шақырымды құрай­тын газ құбырын және инженерлік желілерді салуды көздейді. Болжам бойын­ша, бірін­ші кезеңді жүзеге асыруға 267,3 мил­лиард теңге қаржы қажет. Екінші кезең бойынша, магистралды газ құбы­рын Көкшетау қаласына дейін тарту жоспарланған. Бұл – қосымша ұзындығы 276 шақырымды құрайтын газ құбыры. Оның құны 48,2 миллиард теңге деп белгіленген. Үшінші кезең бойынша, магистралды газ құбырын Петропавлға дейін жеткізіп, қосымша 177 шақырым магистралдық газ құбырын салуды көздейді. Оның құны – 18,9 миллиард теңге болмақ. Ең соңғы, төртінші кезең бойынша, Жезқазған және Теміртау қалаларында жалпы құны 35,5 миллиард теңгені құрайтын екі компрессорлық станса салу көзделген. 

Міне, бұрнағы күні өткен кезекті Үкімет отырысында осы «Сарыарқа» магис­тралды газ құбырының (МГҚ) құрылысын салудың бірінші кезеңінің жобалау-сметалық құжаттамасы қа­ралды. Жоғарыда айтқанымыздай, бі­рінші кезеңнің жалпы құны 267,3 миллиард теңгені құрайды. Жоба бойынша құбыр диаметрі – 820 мм мөлшерінде белгіленген. Таңдалған құбыр диаметрі Астана қаласын және «Сарыарқа» МГҚ бойындағы елді мекендерді 2030 жылға дейін жылына болжамдалған 1,5 млрд текше метр көлемдегі газбен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. 

Үкімет отырысында ғасыр жобасына пара-пар «Сарыарқа» магистралдық газ құбыры құрылысын қаржыландыру көздері де алғаш рет нақты көрініс тапты. Энергетика министрінің бірінші орынбасары Махамбет Досмұхамбетов Үкімет отырысында жасаған баяндамасында жобаны қаржыландыратын құрылымдарды алғаш рет жария етті. Оның айтуынша, жобаның 267,3 миллиард теңге бо­латын жалпы құны былай бөлінген: «АстанаГаз ҚМГ» АҚ компаниясының жар­ғылық капита­лын 80,3 миллиард теңге сомасына­ толықтыру, 102 миллиард теңге көлемінде банктерден қарыз алу, 82 миллиард теңге мөлшерінде «БЗЖҚ» АҚ зейнетақы активтерін инвестициялау. 

«Сарыарқа» ҚМГ құрылысын салу мерзімі де осы Үкімет отырысында нақты белгіленді. Қазіргі күні Қызылорда, Ақмола және Қарағанды облыстарының әкімдіктері магистралды газ құбырын салу­ға арналған жер учаскелерін бе­лгілеу жұмысымен белсене айналысуда. «ҚазТрансГаз» АҚ-тың Жол карта­сына сәйкес «Сарыарқа» ҚМГ бо­йын­ша құрылыс-монтаж жұмыстары бас мердігер анықталғаннан кейін, шамамен 2018 жылдың қараша-желтоқсан айларында басталып, 2019 жылдың соңында аяқ­талуға тиіс. Қарағанды, Ақмола облыс­тары және Астана қаласының әкім­діктері тұтынушыларға газ таратуды қамтамасыз ету мақсатында 2019-2021 жылдары газ тарату желілерінің құрылысын аяқтауы керек. 

Иә, жылдар бойы биік мінберлерден сөз болып, нақты іспен өрілмеген Орта­лық және Солтүстік Қазақстанға табиғи газ тарту мәселесіндегі қордалан­ған сең сөгілген сияқты. Үкімет отырысында қаралған кешенді шаралар шеңберінде келесі жылдың соңында Астанаға ұзақ күткен табиғи газ құбыры да келіп жетпек. Оңынан болғай! 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу