Қытайдың шағын фермаларының жойылуы әлемге пайдалы

Бұл ауылдың өмірі бірқалыпты. Егін егу мен жинау маусымдары осы ауылдағы 3000 тұрғынның өміріне тікелей қатысты. Чжэн Нанданың қырық жылдан бергі өмірі Шаньки провинциясының солтүстігіндегі елді мекенге тиесілі егістікте өтті. Ол сиырлар жегілген соқаны бақылайтын. 

Егемен Қазақстан
24.10.2018 2543
2 Гиллс САБРИЕ, «Нью-Йорк Таймс»

МАЙКЛ ШУМАН, «НЬЮ-ЙОРК ТАЙМС» – Шанхуй, (Қытай)

Қазір оның жасы жетпіске жуық­тады, сондықтан мұн­дай ауыр еңбекке шамасы кел­мей­ді. Оның балалары ауыл шаруа­шылығына қызығушылық таныт­пағандықтан, қалаға жұмыс істеу­ге кеткен-ді. Сондықтан Чжэн уа­қытпен санасуға мәжбүр. Ол өзіне тиесілі шағын жер телімін заманауи техникалары бар өзге фермерлерге жалға береді. Осы­лайша жылына табатын 500 доллары оның жайлы өмір сүруіне жеткілікті.

«Мен балаларымның қасы­на барып тұрғым келмейді. Қы­тайларда жапырақтар өзінің тамырына қайта оралады деген сөз бар», дейді ол. Жастар қалаға кет­кендіктен, Чжэн мырза сияқты басқа да шағын фермерлер нәпақа табу үшін жерін жалға береді. Ғасырларға созылған отбасылық ша­ғын фермалар мемлекеттің дамуына үлес қосып келді. 

Мао Цзэдун басымдық берген қо­жалықтар 1980 жылдары та­ратылған соң, фермерлерге же­ке учаске иемдену құқығы бе­рілді. 1990 жылдардың ортасында мемлекеттік саясатта жасалған өзгерістер нәтижесінде фермерлер жерді үлкен көлемде жалға ала бастады. 

Қазіргі таңда Қытайдың ауыл шаруашылығы секторында ірі коммерциялық фермалар ба­сым­дық танытпаса да, сең қозғалды.

Дәстүрлі өмір салтын модернизация басуы қайғылы оқиға се­кілді саналуы мүмкін. Бірақ мұн­дай трансформация Қытай мен әлемдік экономика үшін өте тиімді. 

Үлкен фермалардың пайдасы молая бастады. Фермерлер табысы да көбейді. Нәтижесінде қалаға ағылған адамдар саны артып, Ford автокөліктеріне, Starbucks-тің каппучиносы мен Apple айфондарына сұраныс одан әрі арта түседі. 

Шағын фермалардың жойылуы 27 жастағы Чжэн Чэнгунға қолайлы. Жиырма жыл бұрын оның әкесі шағын жер теліміне егін егетін. Содан бері Чжэн мыр­за мен оның ата-анасы жергілікті үкі­меттен және басқа ауыл тұр­ғындарынан 65 гектардан астам жер телімін жалға алды. 

Осы еңбектің нәтижесінде жүгері мен сәбіз бизнесі дамы­ды. Жиналған жүгерілер көрші қой­мада сақталады. Күзде сәбіз жинау кезінде шамамен 10 ауылдың жүзден астам тұр­ғыны жұмысқа тартылады.

Осындай көлемдегі жердің арқасында Чжэн шағын фер­малардың түсіне кіріп шықпайтын пайда, шамамен 80 000 доллар табады. Қаржының басым бөлігі тағы да жер жалдау мен құрал-жабдық алуға жұмсалады. 

«10 жылдан кейін мен сияқты ірі фермерлер көп жерді жалға алады», деді Чжэн мырза. 

Соңғы 10 жылда 59 жаста­ғы Чжан Mианхуан өзінің фер­ма­сының көлемін 10 есе ұлғайтты. Қазір 12 гектар жерге жүгері және құмай жүгері өсіреді. Ол бұрын шағын жер телімінен жылына 300 доллар табатын. Бұл өзінен артылмайтын. Ал қазір шамамен 9000 доллар пайда көреді. 

Қытайдың ауылдық жерле­р­індегі қалыптасқан жағдайлар отба­сылардың әл-ауқатын өзгер­те­тіндіктен, ол қоғамдық түсінікке кері әсер етуі мүмкін. 

66 жастағы Чжан Чэншэн екі жыл бұрын мотоцикл апатынан алған жарақаты кесірінен ауыл шаруашылығымен айналысуды тоқтатып, отбасын асырау үшін жерін жалға берді. Оның үш баласы қалада жұмыс істейді. «Әйелім екеуміз қартайғанда қа­лай өмір сүретінімізді уайымдай­мыз. Бұл – жалпы қоғамдағы алаңдаушылық», деді ол.

Кейбір ауылдарда фермалар көбейіп, халық саны күрт аза­йып жатыр. Қытай халқының көп болғаны соншалық, жүздеген миллион адам ауылдық жерде қалуға мәжбүр. 

Ауыл халқының саны азайға­нымен, Шанхуй тұрғындары елді­ мекен бұрынғыдай қайта бақуатты болатынына сенімді. «Бәрі жақсы болады», дейді зейнеткер фермер Чжэн Нанда.

Кей тұрғындар кедейшілік дәуірін сирек еске алады. Күн ұя­сына батып, ауа райы сал­қын­­дағанда 61 жастағы Ван Юй­лин талай жылғы әрекетін қайта­лап, Шанхуй шетіндегі жүге­рі егістігіне қарай бет алады. Үш баласы қалада жұмыс істей­тіндіктен, күндердің бір күні фер­масынан бас тартуға тура келе­тінін жақсы түсінеді.

Ол айналасын көзбен шо­лып тұрып, «Сіз ауыл шаруа­шы­лығынан көп ақша таба алмайсыз» деп амалсыз күрсінді.

Мақаланы аударған Мәдина ЖӘЛЕЛҚЫЗЫ, 

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу