Жалқаулықтың сыры неде?

Біз физикалық тұрғыдан жалқау болып жаратылдық па? Неврологиялық жаңа зерттеу нәтижесі осы сұраққа жауап беріп отыр. Ғылыми жұмысқа сүйенсек, адамдар жаттығу жасауды жоспарлағаннан-ақ мидағы кейбір сигналдар жалқаулыққа итермелейді екен. 

Егемен Қазақстан
24.10.2018 2693
2 Эд ДЖОНС, Agence France-Presse – Getty Images

ГРЕТХЕН РЕЙНОЛЬДС, «НЬЮ-ЙОРК ТАЙМС» 

Зерттеу жұмысы мидың адам ниетін қалай өзгертетінін анық­тайды әрі оның нәтижесі жат­тығу жасауға шабыт береді. 

Физиологтер адамның бел­сенді өмір салтын ұстануға ниеті мен олардың мінез-құлқындағы айырмашылықты ұзақ уақыт түсіндіре алмай келген. Жаттығу жасаудың денсаулық пен тән сұлулығы үшін маңызды екенін білсек те, кейде оны жасауға мойнымыз жар бермейді.

Үнемі қозғалып, жаттығу жасауды әдетке айналдырсақ, ойымыз озық, санамыз сергек болатынын байқау қиын емес. 

Әдетте дене қозғалысымен шұғылдануға уақыттың аздығын, мүм­кіндіктің жоқтығын айтып, қолайсыз жағдай мұрша бер­мейді деп, кінәні сырттан іздеу­ге бейімбіз. Бірақ жақында ха­лықаралық зерттеушілердің тағы бір тобы бұл мәселенің түп-та­мы­рына үңіліп, өзіндік тұжырым жасады. 

Олар бұған дейін жүргізілген дене шынықтыру бойынша зерттеулерге шолу жасап, адамдардың белсенді өмір салтын ұстануды армандайтынын анықтады. Бірақ көбінің іс-әрекеті бұл оймен үйлеспеді. Ақыры зерттеушілер адамдардың ойы физикалық қозғалысқа ынтаны қаншалықты жойып жіберуі мүмкін екенін тексеріп көруге бекінді.

Мәселенің анық-қанығын түсіну үшін олар денсаулығы мық­ты 29 адам жинады. Зерттеу­ге қатысушылардың бәрі физикалық тұрғыдан белсенді болуды қа­лай­тынын айтса да, кейбірі ғана оны әдетке айналдырған екен. Ға­лымдар олардың денесіне мидағы электрлі белсенділікті тіркейтін электораттар орнатты. 

Содан кейін еріктілер дене жаттығуларына көзқарасын анық­тай­тын компьютерлік сы­нақтан өтті. Бірінші оларға таяқша сияқты фигура бейнеленген аватар (адам бейнесі бар компью­терлік графика – М.Ж) берілді. Олар бақылауындағы аватарларын экранда көрсетілген басқа аватарлармен байланыстырып отыруы қажет. Мәселен, экранда велошабандоздың суреті бейнеленген фигураны көрсете салысымен, лезде алаңсыз жатқан адамның суреті пайда болады. 

Еріктілерге аватарын бел­сен­ділікті бейнелейтін суреттерге жылдам апарып, енжарлықты көрсететін бейнелерден алыстату және оның керісінше нұсқасын жасау тапсырылды. «Жеткізу-бас тарту» деп аталатын бұл тест экранда көрсетілетін нәрсе туралы саналы түрде қалай ойлануды анықтайтын тәсіл саналады. 

Еріктілер белсенді бейнелерді таңдауға келгенде жылдамырақ әрекет етті. Олардың барлығы са­налы түрде қозғалыста болған фигу­раларды таңдады. 

Алайда, бейсаналық деңгейде олардың миы басқаша нәтиже көр­сетті. Мидың электрлік белсен­ділігі көрсеткіштеріне сәйкес, еріктілер белсенділікті көрсе­тетін бейнелерді таңдау үшін ми ресурстарын, әсіресе мидың терең бөліктерін әлдеқайда көп пайдалануға тура келген.

Ал енжарлықты таңдау бары­сында миға көп күш түспеген. Яғни адамдар қалай айтқанына қара­мастан, осындай әрекет арқы­лы мидың қай шешімді санасыз түрде қабылдайтынын көрсетеді. 

«Меніңше, мұндай нәтижелер миымыз туғаннан белсенділікке қарағанда енжарлыққа бейім келетінін көрсетеді», дейді Bri­tish Columbia университетінің (Ван­кувер) докторанты Маттиу Буйсгонтье. Ол Швейцариядағы Женева университетінің өкілі Борис Чевалмен бірге осы зерттеумен айналысады. 

Доктор Буйсгонтьенің айтуынша, нәтижелердің эволюциялық тұрғыдағы мәні зор. «Энергияны үнемдеу баяғыдан бізде бар. Бұл эксперимент өте пайдалы. Өйткені спортпен айналысқысы келмейтін адамдар жалғыз емес екенін түсінеді», дейді ол. 

Адамдар табиғатынан енжар­лыққа әуес. Бірақ доктор Буйс­гон­тьенің айтуынша, мидың қалай ойланатынына қарамастан, саналы түрде таңдау жасай аламыз.

Мақаланы аударған Мәдина ЖӘЛЕЛҚЫЗЫ, 

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.01.2019

Шағын фермалардағы жоғарғы технология

21.01.2019

Қостанай облысы өткен жылы алғаш рет экспортқа көлемді ет шығарды

21.01.2019

Тереза Мэй Еуроодақтан шығуға байланысты қосымша жоспарын таныстырады

21.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Зимбабве Республикасының Президентінің ресми сапары бойынша брифинг өткізді

21.01.2019

Қазақстанда соңғы 10 жылда нәрестелердің өлімі-жітімі екі есе төмендеді

21.01.2019

Қарағандыда мамандандырылған фронт-офис ашылды

21.01.2019

Нұрлан НҰРҒАЛИЕВ: Мен үшін ағам – нағыз қаһарман!

21.01.2019

Әулиеатада денсаулық сақтау деңгейі жақсарып келеді

21.01.2019

«Өлкетану» оқулығы дайын

21.01.2019

Қызылорда облысында экспорт көлемі артады

21.01.2019

Жылқының сүйек құрылымы

21.01.2019

Сәби өлімі неге көп?

21.01.2019

Алматылық студенттердің ішімдікті қаншалықты тұтынатыны зерттелді

21.01.2019

Б.Сағынтаев «Франция–Қазақстан» сауда-өнеркәсіптік палатасының өкілдерімен кездесу өткізді

21.01.2019

Ақтөбеде сегіз өзеннің арнасы тазаланып, тереңдетіледі

21.01.2019

Маңғыстауда үш кеме неге қалған?

21.01.2019

Әл-Фараби ауданына спорттық сауықтыру орталықтары қажет

21.01.2019

Қазақстанда қара және түрлі-түсті металды шетелге шығаруға тыйым салынды

21.01.2019

Қызылорда облысында 283 шетел азаматы әкімшілік жауапкершілікке тартылды

21.01.2019

«Біздің қаланың кішкентай ханзадасы» – ең үздік балалар фильмі атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу