Жұмыр жердегі жақұт мекен

Тылсым табиғаттың адамды өзіне баурап алатын ерекше қасиеті бар. Көркіне көзің тоймайтын мөлдір бұлағы, самсаған бұйра қою қарағайы, қолмен қойып қойғандай тарғыл тау-тасы, жібектей есіп жаныңды жадыратар самал желі, аспанмен таласқан асқар тауы, тау жотасында күнмен шағылысып жатқан аппақ қары адамның жанын жадыратып, бойына күш- қуат беретін жер жәннаты – Кенді Алтайдың солтүстік-батыс бөлігіндегі Риддер қаласының төңірегіндегі «Батыс Алтай» мемлекеттік табиғи қорығы. 

Егемен Қазақстан
24.10.2018 5068
2

Таяуда «Тарбағатай» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің мамандары тәжірибе алмасу үшін Риддердегі та­биғи қорыққа сапар шектік. Қорық сол елді мекен табиғатының зертханасына айналғанына көз жеткізіп, көңіліміз тоғайды. 

Өткен ғасырдың 80-жылдарында қазіргі қорық орнында шаруашылық нысандары болған екен. Қазақтың бетке ұстар қоғам қайраткерлері Алтай өңіріндегі әлі бүліне қоймаған тұмса табиғатты, оның өсімдіктер дүниесін, жан-жануарларын сақтап қалу үшін қорық ұйымдастыру туралы бастама көтеріп, Үкіметке ұсыныс жасаған. Қорық үшін бұдан артық қолайлы жер табылмайтынын олар жақсы білген екен. Осылайша 1992 жылғы 3 шілдеде Үкімет қаулысымен 56 078 гектар аумаққа созылып жатқан «Батыс Ал­тай» мемлекеттік табиғи қорығы құ­рылған. 2007 жылы аумағы тағы 30 мың гектарға кеңейтіліпті. 

Бүгінде Алтай сілемдерінің бар сұлулығын қамтыған өңірде өсімдік пен жан-жануарлардың сан алуан түрі кездеседі. Қорықтың өсiмдiк жа­мыл­ғысының өзі жапырақты орман, таулы-тайгалы орман, субальпiлiк және альпiлiк шалғындар, тундра бел­деулері болып төрт түрлі белдеуге бө­лінеді. Жан-жануарлардың 230 түрі, сүтқоректілердің 57 түрі, балықтардың 5 түрі, құстардың 162 түрі (оның ішін­де 6 түрі қызыл кітапқа енгізілген), өсім­діктің 883 түрі кездесетін мұндай мекен әлемде сирек шығар, сірә. Сібір самырсыны, сібір қарағайы қалың өскен реликті (көне) қарағайлы ормандар қорықтың негізгі байлығы саналады.

Іс-тәжірибе алмасу барысында бұл жерде атқарылып жатқан жұмыстарға тәнті болдық. Қорық аумағындағы музейде аң-құстардың қатырма мүсіндері көп екен. Пейзажды маршруттардың қолмен салынған суреттері, түрлі-түсті тау қазбаларынан алынған минералды тастар, құстардың ұялары да келген адам­ды еріксіз еліктіреді. 

Қорғалатын аймақтың ерекше құн­ды экологиялық жүйелері мен ны­сан­да­рын айналып өтетін учаскелер­ арқылы экскурсиялық соқпақтар құ­рыл­ған. «Батыс Алтай эталоны», «Алешкины стежки», «Заповедные дали», «Каменная сказка» сынды маршруттармен жүріп өтуге құштар туристер көп. Маршруттық сапарларға авто­көлікпен де, жаяу да шығуға болады. 1-2 күн ішінде жұмыр жердегі жа­құт мекеннің ең әдемі жерлерін көріп үлгереріңіз хақ! Әр маршруттың алдын ала жоспарланған аялдамалары бар. Аяқ суыту үшін аялдаған саяхатшылар «Батыс Алтайға» қатысты көрнекіліктермен танысып, аумақтың табиғи ерекшеліктері жайлы ақпаратқа қанығады. Әсем табиғат аясында фото және бейне түсірілімдер жасайды.

Жергілікті экскурсия жетекшілерінің айтуынша, әр маршруттың өз ерекшелігі бар. Топтағы адам саны да сапардың қы­зық­ты болуына әсер етеді екен. Мә­­се­­лен, адам көбейген сайын шу да кө­бе­йіп, жануарларды жолықтыру мүм­кіндігі азая береді.

Риддердегі қорық Тарбағатайға бар болғаны 470 шақырым жерде орна­ласқан. Көркіне көз тоймайтын сұлу табиғаттың аясы саяхатшылар үшін таптырмайтын жер екені анық. 

Қорықтың іргетасы қаланғаннан бер­гі аралықта ұзақ жылдар бойы ең­­­бек етіп келе жатқан, ыстығына кү­­йіп, суығына тоңған мекеме­ қыз­мет­керлері: Л.Винокурова, Г.Наго­ви­цын, Н.Премина сынды өз ісіне бе­рілген мамандардың, мекеме басшысы Әлібек Тоқымтаевтың, жас маман А.Мақатаевтың қажырлы еңбегін де ерекше атап өткен жөн. Олар бұл аймақтың саф таза қалпын сақтап қалуға, туристер көптеп келуі үшін қызықты шаралар өткізуге мұрындық болып отыр. «Жақсымен сөйлессең – көңілің ашылады, биік төбеге шықсаң – көзің ашылады», – дейді бабаларымыз. «Батыс Алтайдағы» қорықта көргеніміз, көңілге түйгеніміз көп болды. 

Жаңылқан ӘЛЕМСЕЙІТОВА,

«Тарбағатай» табиғи паркінің аға ғылыми қызметкері

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

23.01.2019

Юлия Тимошенко Украина президенті сайлауына қатысатынын мәлімдеді

23.01.2019

Конькимен жүгіру: Классикалық көпсайыстан ел біріншілігі мәресіне жетті

23.01.2019

Қостанайда «Эндохирургия мектебі» өтті

23.01.2019

Ақ Жайықтың жастары жастар жылынан көп үміт күтеді

23.01.2019

Жамбыл облысы жұмыспен қамту бойынша екінші орында тұр

23.01.2019

«Murager production» фото-кино студиясы ашылды

23.01.2019

Иван Дычко 1 наурызда рингке шығады

23.01.2019

Республика бойынша «Қайырымдылық керуені» байқауына үміткерлер іріктеліп жатыр

23.01.2019

«Барыс» қонақта «Металлургті» ұтты

23.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Жастар жылының салтанатты ашылу рәсіміне қатысты

23.01.2019

Қызылорда қаласында 53 мыңға жуық отбасы жер кезегінде тұр

23.01.2019

Дэвис кубогында Португалияға қарсы ойнаймыз

23.01.2019

Иван Дычко 1 наурызда рингке шығады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу