Кеген орманы – табиғаттың қорғаны

Аспантаулар аясындағы Кеген орман шаруашылығы еліміз бойынша қарағай көшетін өсірумен айналысатын бірегей шаруашылық. Мемлекеттік мекеме иелігіндегі жалпы аумақ 84 582 гектар жер болса, оның таза орманды алабы 26 855 гектарды құрайды. Шаруашылық 5 орман бөлігін біріктіріп отыр. Жалаңаш, Ұзынбұлақ, Темірлік, Қарқара және Екіаша деп аталатын орман бөліктерінің атқарып отырған, өздеріне тән істері жетіп-артылады. 

 

Егемен Қазақстан
24.10.2018 4971
2

Осындағы Жалаңаш орман бөлігіне қарасты 54 гектар жерді тұқымбақ алып жатыр екен. Әйгілі Шренк шырша­­­­лары қоршаған ортаға сән берген аймақта негізінен тұқымдық шырша көшеттері өсіріледі. Аумағы 2,5 гектар жер 3 мил­­лионға жуық балғын шырша көшеттеріне тұнып тұр. Шаруа­шылықтың жұмысшылары осы көшеттерді балаша мәпелеп кү­тіп-баптаумен айналысады. Кө­шет өсіруді жауапты жұмыс қа­на емес, отбасылық дәстүрге айналдырған нағыз орманшылар да осында екен. Жұмабек Әнепияев, Майра Құттығаева, Мұхит Исаев, Әлия Оспанбаева, Қуаныш Ысқақов, Жұмахмет Сейдалимов, Күміс Алжанбаева секілді көшет күтушілердің маң­дайтері тамған топыраққа өскен көшет түбі мәуелі ағашқа айналатынына сенесің. Жалаңаш орманшылығының жұмыстарына осында орманшы болып жұмыс істейтін Дәурен Досайбековтей білімді, тәжірибелі азамат басшы­лық жасайды. Мұнда орман тұ­қым­бағының шеберлері Манас Төреханов, Аслан Сабырбеков және озат орман күтушісі Әбдуали Қасенов­тің еңбектері ерен.

– Биыл Жалаңаш орман бөлі­гіне қарасты 17 гектар жерге 68 мың түп жас көшет егілді. Не­гі­зінен Шренк шыршасы мен қа­рағай көшетін отырғыздық. Жалпы 170 гектардағы жас кө­шеттер күтіп-бапталуда. Оның сыр­тында орман алқаптарын толықтыру үшін де жұмыс жасау­дамыз. Аумақтағы 11 гектарға барлығы 30 мың түп Шренк шыр­шасы, 2200 түп қарағай, 200 түп алма және 200 түп басқа да ағаштардың көшеттері егілген, – дейді Кеген орман шаруашылығы мекемесінің директоры Айболат Солтанғазиев.

Жалаңаш орман бөлігіне қа­рас­ты тұрақты тұқымбақта ел­дің сұранысына сай түрлі ағаштар, жеміс ағаштары да өсіріледі. Алманың және көгілдір шыршаның әлемін көргенде көңіліңіз көтеріліп сала береді. Жыл бойы өңін бермейтін, әдемі иісін аңқытып тұратын аршаның да көшеттері бар. 

– Төрт жыл тұрақты және уақыт­ша тұқымбақтарда өсірілген шырша көшеттері одан соң қа­зылып алынып, орман қорларын кө­бейту мақсатына жұмсалып оты­рады. Биылғы жылы Те­мір­­лік орманшылығындағы уа­қыт­ша тұқымбақтан Шренк шыр­шасының 4 жылдық екпе кө­шетінен 200 мың түп, дәл осы Жа­лаңаш орманшылығының тұрақты тұқымбағынан 147 мың түп барлығы 347 мың түп қа­зылып алынып, орман қо­рын көбейтуге жұмсалды, – деп әңгі­месін жалғастырды бас орманшы. 

Сонда орманшылардың балаша бағып өсірген көшеттері қай­да кетеді деген сауал туындай ма? Негізінен облыстың табиғи ре­сурс­тар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасына қа­расты Нарынқол, Шелек, Үйгентас, Алакөл, Жоңғар, Ұй­ғыр және Талдықорған орман шаруашылығы мекемелеріне жіберіледі екен. Мұнан бөлек Кеген орман шаруашылығы меке­месі жыл сайын көктем маусымында тұтас ел аумағынан түскен сұраныс бойынша Шренк шыршасын, қарағай және тал-терек, алма, арша ағаштарының көшеттерін дайындайды. Мы­салы, биыл түрлі мекемелерге 574 түп Шренк шыршасы мен 151 түп қарағай көшеті босатылған. Орман күтушілері отыратын қыз­меттік үйлердің ауласына 387 түп Шренк шыршасы, 168 түп қарағай отырғызылған. 

Жалпы Кеген орман шаруа­шы­лы­ғы мекемесі бойынша жыл сайын 17 гектар жерге шырша көшеті егіледі. Бұл шіріген, пай­даға жарамайтын, жеміс бер­мейтін ағаш түптерінің орнын алмастырып, табиғаттың әсем көркіне нұқсан келтірудің алдын алады. Ал шіріген ағаш ай­наладағы ауылдың адамдары үшін дайын­ отын. Биыл орманды шірінді ағаш­тар мен бұтақтардан тазарту мақ­сатында 1561 текше метр отын­д­ық ағаш жиналған. 

– Жалпы осы жыл орманшылар үшін қолайлы болды. Өңі­рімізде бірде-бір өрт оқиғасы тір­келген жоқ. Бұл жас өскін ағаш­тың бой алып, бүлінбей өсуі үшін қолайлы-ақ. Мұнан бөлек орман­шылардың еңбекақылары көтерілуде. Жұмыс оңай емес. Орманшы болуға табиғаттың тілін білетін, қоршаған ортаны жан-тәнімен сүйетін адам ғана тәуе­кел етеді. Енді еңбекақының өсуі орманшылардың жұмысын ширата түсетініне сенімдімін, – дейді бізге Кеген орман шаруа­шылығы меке­месінің директоры Айболат Сол­танғазиев.

Айтпақшы ұшы-қиыры жоқ Ұлы Дала туралы мақтанышпен айтқанда, ел аумағында орманды алқаптың көлемі аздау екенін ескеруіміз керек. Мысалы, қа­зақ даласының 4,2 пайызын ғана орманды аумақ құрайды екен. Бұл шамамен әлемде то­ғы­­зын­шы орын алатын жер көл­емі­нің 11,5 миллион гектары ғана. Де­мек, орман алқабын көз­дің қара­шығындай қорғап, орманшы еңбе­гінің ерлікке пара-пар екен­ді­гін естен шығармай жүруі­міз ке­рек. 

Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»,

Қанат БІРЖАНСАЛ,

журналист

Алматы облысы,

Кеген ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу