Qandaı tamaq ishken paıdaly?

Qulaq túrip tyńdaı berseń, qandaı as iship, qandaı astan bas tartý kerektigi týraly, qaısysynyń paıdaly, qaısysynyń zıandy ekendigi jaıly áńgime kóp. Keıde sondaı sózderdiń qaısysyna senerińdi bilmeı shaqshadaı basyń sharadaı bolatyn kezder oryn alyp jatady. Maıly tamaqty jeme, kofe densaýlyqqa zıan degen sıaqty áńgimeler jıi aıtylady. Spırtti ishimdik týraly tipti aýyz ashpaý kerek. Sonda qandaı as paıdaly, qandaıy zıandy?

Егемен Қазақстан
30.10.2018 43
3

Aıtalyq, kókónis pen jemis-jıdek yqylym zamandardan beri paıdaly taǵamdar túrine jatady. Osy oraıda ony qatyrylǵan kúıde emes (uzaq saqtaý úshin), jas kúıinde paıdalanǵan durys degen pikir bar. Degenmen amerıkalyq ǵalymdar qatyrylǵan kókónis pen jemis-jıdektiń quramynda dúkenderde satylatyndarǵa qaraǵanda dárýmender men paıdaly zattardyń kóp bolatynyn anyqtaǵan. Mysaly, tońazytqyshta bes kún saqtaǵannan keıin-aq jańa ákelgen kókónis pen jemis-jıdekte onyń qatyrylǵan túrine qaraǵanda A dárýmeni áldeqaıda az bolady eken. Sonymen birge bul aıtylǵandardyń kókónistiń keıbir túrlerine ǵana qatysty ekenin de esten shyǵarmaǵan jón.

Paıdaly zattary men dárýmenderi kóp bolǵandyqtan shyryndar salamatty tamaqtaný júıesiniń mańyzdy bóligi sanalatyny barshaǵa aıan. Tipti rasıonnan barlyq tamaq túrin alyp tastap, tek shyryn ishýge ǵana keńes beretin dıeta túrleri de bar. Sóıte tursa da Prınston ýnıversıtetiniń ǵalymdary jemis shyrynyn ash qarynǵa ishýdiń ishektiń mıkroflorasyna teris áser etetinin eskertýde. Sondyqtan ony as iship bolǵannan keıin ǵana paıdalanǵan durys kórinedi. Sonyń ózinde de, aýstralııalyq ǵalymdar anyqtaǵandaı, jemis shyrynyn turaqty túrde iship turý ortalyq sıstoldy qan qysymyn joǵarylatyp, júrek-qan tamyry aýrýlarynyń damý táýekelin kúsheıte túsedi eken.

Jasyratyny joq, kez kelgen dárigerdiń aldyna bara qalsańyz maıly tamaq ishpeńiz dep keńes beredi. Al endi halyqaralyq zertteýshiler toby maılar qaýipsiz ǵana emes, sonymen birge paıdaly degen qorytyndyǵa kelgen, 18 eldiń 135 myńnan astam azamatynyń densaýlyq kórsetkishterin salystyra kelip ǵalymdar maılar jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda júrek-qan tamyry aýrýlarynyń paıda bolý qaýpi kúsheıe túsetinin baıqaǵan. Sol sıaqty elý myńdaı názik jandy qatysqan basqa bir zertteýde de ǵalymdar sút bezi, jýan ishek obyry nemese júrek aýrýlarynyń damýy men rasıondaǵy maı deńgeıiniń arasynda eshqandaı baılanystyń joq ekendigin anyqtaǵan.

Jurttyń kópshiligi uıqyny ashady, sergitedi dep súısinip ishetin kofe týraly da jaǵymdy pikirler aıtyla bermeıdi. Ásirese 1991 jyly DDSU-nyń Obyrdy zertteý jónindegi halyqaralyq agenttigi kofeni kanserogenge jatqyzǵannan keıin onyń zıany týraly áńgime burynǵydan da jıi aıtyla bastaǵan bolatyn. 2016 jyly joǵaryda atalǵan agenttik sarapshylary onkologıalyq aýralardyń paıda bolýyna kofeniń qatysy bar ekendiginiń ǵylymı turǵyda dáleldenbegenin túsindirip berdi. Bul az deseńiz, zertteýler barysy kúnine bir shyny aıaq kofe ishý obyr, júrek jáne qan tamyrlary aýrýlary qaýpin tómendete otyryp, densaýlyqqa qolaıly áser etetinin dáleldegen.

Salamatty tamaqtaný, dene belsendiligi jáne alkogoldi ishimdikten múlde bas tartý áıelderde sút bezi obyrynyń, erkekterde prostatit aýrýynyń paıda bolý táýekelin azaıtady deıdi fransýz ǵalymdary. AQSh-tyń obyr aýrýyn zertteıtin ınstıtýtynyń qyzmetkerleri de dál osyndaı kózqaras ustanady eken. 

Degenmen Vırdjınıadaǵy polıtehnıkalyq ýnıversıtet ǵalymdary óz áriptesteriniń shyǵarǵan qorytyndylarymen op-ońaı kelise salmaq emes. Olar júzimniń qabyǵynda, ıaǵnı tıisinshe sharapta bolatyn resveratrol dep atalatyn zattyń mıǵa oń áser ete otyryp, qartaıýdy tejeıtinin dáleldegen. Onyń syrtynda sharapty shamamen ishý mıdy túrli qabynýlardan saqtap, kletkalardyń túrli toksınderden arylýyna kómektesetin kórinedi. Al syra bolsa, shamamen ishken jaǵdaıda júrek-qan tamyry aýrýlarynyń aldyn alyp, qandaǵy holesterınniń deńgeıin qalypqa keltiredi deıdi vırdjınıalyq ǵalymdar. 

Kópshiligimiz kúndelikti as retinde qoldanyp júrgen keıbir taǵam túrlerine qatysty birqatar ǵalymdardyń pikirleri mine, osyndaı. Olardyń aıtqandarynyń shyndyqpen qanshalyqty sáıkesetinin nemese sáıkespeıtinin anyqtaý bizdiń qolymyzdan kelmeıdi, árıne. Sondyqtan bul máseleniń naqty sheshimin osy máselelerdi áli de tereń zertteı alatyn ǵalymdardyń enshisine qaldyrǵan durys. Al joǵarydaǵy jaıttardy baıandaı otyryp odan tek habardar bolýdy ǵana maqsat etken bizdiń paıymdaýymyzsha, Tabıǵat-ananyń adamzatqa bergen syıynyń qaı-qaısysyn da tutynýǵa bolady. Tek shamadan asyp, shekten shyǵyp ketpeý kerek. 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Egemen Qazaqstan алғашқылардың бірі болып Chartbeat құралын пайдаланады

13.11.2018

Жаңақорған ауданында 116 бас қой белгісіз аурудан қырылып қалды

13.11.2018

Қызылордада қауіпті аймақтар анықталып, даярлық мәселелері күшейтілді

13.11.2018

Ақтөбеде жоғары жылдамдықтағы интернет желісі ұлғаяды

13.11.2018

Елбасы Астана клубының төртінші отырысына қатысты

13.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ауғанстан Республикасының бұрынғы президенті Хамид Карзаймен кездесті

13.11.2018

«Айша бибі» мен «Ақыртас» әлемдегі ерекше туристік нысандардың тізіміне енді

13.11.2018

Павлодарда Португалиялық профессор студенттерге дәріс беріп жүр

13.11.2018

Т.Сүлейменов ел өңірлеріндегі жылу бағасының әртүрлілігін түсіндірді

13.11.2018

Тайваньда таеквондодан Президент кубогі додасы аяқталды

13.11.2018

Елордалықтар 14 қарашада жалпыхалықтық диктант жазуға қатысады

13.11.2018

Үкіметте 10 айдағы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары қаралды

13.11.2018

Б.Сағынтаев өңірлердегі халықтың нақты табысының көрсеткіштеріне ерекше көңіл бөлуді тапсырды

13.11.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтар адамдардың қажетіне жарай бастады

13.11.2018

Шымкентте 5 000 000 теңгеге бағаланған көгершін көрмеге қойылды

13.11.2018

Қызылорда облысында газ құбыры құрылысы басталады

13.11.2018

Елбасы Еуропалық комиссияның бұрынғы төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесті

13.11.2018

Венгрияда синхронды жүзуден жасөспірімдер құрамасы бірінші орынды иеленді

13.11.2018

Тарифтерді көтерген монополистер заң алдында жауап береді

13.11.2018

Алматыда мектеп оқушылары арасында шешендік өнер байқауы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу