Qandaı tamaq ishken paıdaly?

Qulaq túrip tyńdaı berseń, qandaı as iship, qandaı astan bas tartý kerektigi týraly, qaısysynyń paıdaly, qaısysynyń zıandy ekendigi jaıly áńgime kóp. Keıde sondaı sózderdiń qaısysyna senerińdi bilmeı shaqshadaı basyń sharadaı bolatyn kezder oryn alyp jatady. Maıly tamaqty jeme, kofe densaýlyqqa zıan degen sıaqty áńgimeler jıi aıtylady. Spırtti ishimdik týraly tipti aýyz ashpaý kerek. Sonda qandaı as paıdaly, qandaıy zıandy?

Егемен Қазақстан
30.10.2018 45
3

Aıtalyq, kókónis pen jemis-jıdek yqylym zamandardan beri paıdaly taǵamdar túrine jatady. Osy oraıda ony qatyrylǵan kúıde emes (uzaq saqtaý úshin), jas kúıinde paıdalanǵan durys degen pikir bar. Degenmen amerıkalyq ǵalymdar qatyrylǵan kókónis pen jemis-jıdektiń quramynda dúkenderde satylatyndarǵa qaraǵanda dárýmender men paıdaly zattardyń kóp bolatynyn anyqtaǵan. Mysaly, tońazytqyshta bes kún saqtaǵannan keıin-aq jańa ákelgen kókónis pen jemis-jıdekte onyń qatyrylǵan túrine qaraǵanda A dárýmeni áldeqaıda az bolady eken. Sonymen birge bul aıtylǵandardyń kókónistiń keıbir túrlerine ǵana qatysty ekenin de esten shyǵarmaǵan jón.

Paıdaly zattary men dárýmenderi kóp bolǵandyqtan shyryndar salamatty tamaqtaný júıesiniń mańyzdy bóligi sanalatyny barshaǵa aıan. Tipti rasıonnan barlyq tamaq túrin alyp tastap, tek shyryn ishýge ǵana keńes beretin dıeta túrleri de bar. Sóıte tursa da Prınston ýnıversıtetiniń ǵalymdary jemis shyrynyn ash qarynǵa ishýdiń ishektiń mıkroflorasyna teris áser etetinin eskertýde. Sondyqtan ony as iship bolǵannan keıin ǵana paıdalanǵan durys kórinedi. Sonyń ózinde de, aýstralııalyq ǵalymdar anyqtaǵandaı, jemis shyrynyn turaqty túrde iship turý ortalyq sıstoldy qan qysymyn joǵarylatyp, júrek-qan tamyry aýrýlarynyń damý táýekelin kúsheıte túsedi eken.

Jasyratyny joq, kez kelgen dárigerdiń aldyna bara qalsańyz maıly tamaq ishpeńiz dep keńes beredi. Al endi halyqaralyq zertteýshiler toby maılar qaýipsiz ǵana emes, sonymen birge paıdaly degen qorytyndyǵa kelgen, 18 eldiń 135 myńnan astam azamatynyń densaýlyq kórsetkishterin salystyra kelip ǵalymdar maılar jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda júrek-qan tamyry aýrýlarynyń paıda bolý qaýpi kúsheıe túsetinin baıqaǵan. Sol sıaqty elý myńdaı názik jandy qatysqan basqa bir zertteýde de ǵalymdar sút bezi, jýan ishek obyry nemese júrek aýrýlarynyń damýy men rasıondaǵy maı deńgeıiniń arasynda eshqandaı baılanystyń joq ekendigin anyqtaǵan.

Jurttyń kópshiligi uıqyny ashady, sergitedi dep súısinip ishetin kofe týraly da jaǵymdy pikirler aıtyla bermeıdi. Ásirese 1991 jyly DDSU-nyń Obyrdy zertteý jónindegi halyqaralyq agenttigi kofeni kanserogenge jatqyzǵannan keıin onyń zıany týraly áńgime burynǵydan da jıi aıtyla bastaǵan bolatyn. 2016 jyly joǵaryda atalǵan agenttik sarapshylary onkologıalyq aýralardyń paıda bolýyna kofeniń qatysy bar ekendiginiń ǵylymı turǵyda dáleldenbegenin túsindirip berdi. Bul az deseńiz, zertteýler barysy kúnine bir shyny aıaq kofe ishý obyr, júrek jáne qan tamyrlary aýrýlary qaýpin tómendete otyryp, densaýlyqqa qolaıly áser etetinin dáleldegen.

Salamatty tamaqtaný, dene belsendiligi jáne alkogoldi ishimdikten múlde bas tartý áıelderde sút bezi obyrynyń, erkekterde prostatit aýrýynyń paıda bolý táýekelin azaıtady deıdi fransýz ǵalymdary. AQSh-tyń obyr aýrýyn zertteıtin ınstıtýtynyń qyzmetkerleri de dál osyndaı kózqaras ustanady eken. 

Degenmen Vırdjınıadaǵy polıtehnıkalyq ýnıversıtet ǵalymdary óz áriptesteriniń shyǵarǵan qorytyndylarymen op-ońaı kelise salmaq emes. Olar júzimniń qabyǵynda, ıaǵnı tıisinshe sharapta bolatyn resveratrol dep atalatyn zattyń mıǵa oń áser ete otyryp, qartaıýdy tejeıtinin dáleldegen. Onyń syrtynda sharapty shamamen ishý mıdy túrli qabynýlardan saqtap, kletkalardyń túrli toksınderden arylýyna kómektesetin kórinedi. Al syra bolsa, shamamen ishken jaǵdaıda júrek-qan tamyry aýrýlarynyń aldyn alyp, qandaǵy holesterınniń deńgeıin qalypqa keltiredi deıdi vırdjınıalyq ǵalymdar. 

Kópshiligimiz kúndelikti as retinde qoldanyp júrgen keıbir taǵam túrlerine qatysty birqatar ǵalymdardyń pikirleri mine, osyndaı. Olardyń aıtqandarynyń shyndyqpen qanshalyqty sáıkesetinin nemese sáıkespeıtinin anyqtaý bizdiń qolymyzdan kelmeıdi, árıne. Sondyqtan bul máseleniń naqty sheshimin osy máselelerdi áli de tereń zertteı alatyn ǵalymdardyń enshisine qaldyrǵan durys. Al joǵarydaǵy jaıttardy baıandaı otyryp odan tek habardar bolýdy ǵana maqsat etken bizdiń paıymdaýymyzsha, Tabıǵat-ananyń adamzatqa bergen syıynyń qaı-qaısysyn da tutynýǵa bolady. Tek shamadan asyp, shekten shyǵyp ketpeý kerek. 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.03.2019

Шекарашылар заң бұзушылардың жолын кесті

23.03.2019

Президент: Жастарға арналған кадрлық бағдарлама дайындалады

23.03.2019

Имидждік іс-шараларды азайту қажет – Қ.Тоқаев

23.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Шымкент қаласының даму жоспарымен танысты

23.03.2019

Шымкентте жаңа медициналық орталық ашылды

23.03.2019

The Star: Назарбаев елде тұрақтылық пен келісім орната білді

23.03.2019

Астаналық балалар «Мұзбалақ» фильмін тегін көре алады

23.03.2019

Премьер-Министр «Қорғас — Шығыс қақпасы» арнайы экономикалық аймағын аралады

23.03.2019

Президент алғашқы сапарын неліктен Түркістаннан бастағанын түсіндірді

23.03.2019

Мемлекет басшысы Шымкенттегі «Азала текстиль» фабрикасын аралады

23.03.2019

Полицейлер Петропавл тұрғындары үшін наурыз көже мен бауырсақ әзірледі

23.03.2019

Шекарашылар бірнеше заң бұзушылықтың алдын алды

23.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Шымкент қаласының әкімшілік-іскерлік орталығына барды

23.03.2019

Мемлекеттік шекараны бұзып өтпек болған адам ұсталды

23.03.2019

Анар Жайылғанова:  Астананың атауын өзгерту процедурасы заңға сай жүргізіліп жатыр

23.03.2019

Атырау халқы ерлікпен қаза тапқан полицейді соңғы сапарға шығарып салды

23.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев жұмыс сапарымен Шымкентке барды

23.03.2019

Димаш әлем жұртшылығын аузына қаратты

23.03.2019

Павлодарда үздік ұлттық киімдер анықталды

23.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев: Түркістанды көзіміздің қарашығындай сақтап, дамытуымыз керек

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу