ДНК-лардың көбі неліктен зерттелмеген?

Сізде PNMA6F деп аталатын ген бар. Жалпы, ол адамдардың бәрінде бар. Бірақ осы геннің немесе оны жасайтын протеиннің мақсатын ешкім білмейді. Қарап отырсақ, PNMA6F түсініксіз жалғыз ген емес екен. 

Егемен Қазақстан
31.10.2018 2414
2

Карл ЗИММЕР, «Нью-Йорк Таймс»

Чикагодағы Northwestern университеті зерттеушілерінің мәліметіне сүйенсек,  адам денесіндегі 20 000-дай протеиндік геннің 5400-ге жуығы туралы толыққанды мәлімет жоқ. Гендеріміздің көбіне назар аударылмаған немесе нашар зерттелген. Тек 2000-дай генге басымдық беріліп, кейінгі жылдары жарияланған ғылыми жұмыстардың 90 пайызы осы бағытта жүргізіліпті. 

Мұндай теңсіздікке бірнеше фактор ықпал еткен және бұл ғалымдардың ғылымға көзқарасын анық байқатады. 

Әдетте зерттеушілер бұған дейін талай зерттелген гендерге назар аударуға бейім. Өйткені нәтижесі белгісіз бола­тын­дықтан, PNMA6F секілді генді зерт­теу ғалымның карьерасына нұқсан келтіруі мүмкін. 

«Егер осыншалықты баяу зерттеу жүр­гізсеңіз, онда аталған гендерді түсі­нуге уақыт жетпеуі мүмкін», дейді ғы­лы­ми жұмыс авторының бірі Луис А.Нуньес Амарал. 

Қазіргі таңда ғалымдар ақуыздарды егжей-тегжейлі зерттей бастағандықтан, ке­ле­шекте мұндай гендер туралы кең көлем­ді мәлімет жинап қалуымыз мүмкін. Бұған дейін ғалымдар ДНК коды өзінен тараған бүкіл гендерге берілетінін алғаш байқаған болатын. 

Зерттеушілер адам гені туралы мәлі­мет­тің жетіспейтінін 2003 жылы байқады. Ақыры санаулы бөлігі ғана ғылыми жұмыстарға негіз болыпты. 
Бүгінде ғалымдар адам геномының егж­ей-тегжейлі картасын әзірледі. ДНК тіз­бегін анықтайтын технологияның да әлеуеті артты. 

Таяуда доктор Амарал бастаған бірқа­тар ғалымдар 2015 жылға дейін жария­лан­ған ғылыми жұмыстар қаншалықты адам геномын жан-жақты зерттегеніне үңі­­ліп көрген болатын. Зерттеудің басым бө­лігі белгілі гендерге ғана арналған екен. 

Доктор Амарал мен оның әріптестері мұның себебін түсінуге талпынған-ды. Ғалымдар үлкен маңызға ие гендерді зерттеуді жөн көрген шығар?.. Бәлкім, олар қатерлі ісік және басқа да ауруларға ғана жауапты гендерге басымдық беруі мүмкін. 

Сөйтсе, мәселе мұнда емес көрінеді. «Қатерлі ісіктен емдеу үшін маңызды көп­теген гендер бар, бірақ олар әлі то­лық­қанды зерттелмеген», дейді доктор Амарал. 

Оның үстіне, ағзаның ішіндегі ақуыз­дарға қарағанда сыртындағы түрлерін жинау оңайырақ. Доктор Амарал мен әріптестері жүргізген зерттеуге сай, егер ген секрециялық ақуыздар шығарса, онда сол гендер жан-жақты зерттеледі екен. 

Сондай-ақ тышқан және басқа да зертханалық жануарлардың гендеріне ұқсас адам гендерін зерттеу де оңай. Мәселен, аңдарда жиі зерттелген ген­дер­дің адамда кездесетін нұсқасы да басты назарға алынады. 

Бұдан бөлек, геннің тарихы да маңызға ие. Қазіргі таңда белсенді зерттеліп жүр­ген гендер осыдан көп уақыт бұрын та­былған-ды. Мәселен, адам гендерінің 16 пайызы 1991 жылға дейін анықталып қойған. 2015 жылға дейін жарияланған ғылыми жұмыстардың жартысынан астамы осы гендерге арналыпты. 

«Адам геномы жобасы арқылы мұндай тренд жаңа бағыт алады деп ойлаған едік. Алайда біздің жұмысымыздың нәтижесі көрсеткендей, ештеңе өзгерген жоқ», дейді доктор Амарал. 

Яғни, қазіргідей жылдамдықпен адам гендерінің әрқайсысына бір ғылыми жұ­мыс арнау үшін бір ғасырдан астам уақыт керек. Мұндай баяу қарқын медицинаның дамуына кедергі келтіруі мүмкін. «Біз әлі күнге дейін дәрілерді сынау үшін бұрын­ғы гендерге ғана мұқият қараймыз. Бірақ геномдағы басқа гендердің басым бөлігі назардан тыс қалып отыр», дейді доктор Амарал. 

Ол әлі күнге ашылмаған гендерді зерттеуге арнайы грант бөлу туралы ұсыныс айтты. «Қаржыландырған кейбір жобалар сәтсіз аяқталуы әбден мүмкін. Бірақ олар табысқа жетсе, көптеген мүмкіндікке жол ашады», дейді ол. 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

19.01.2019

Ақмолалықтар мүгедектер үшін автобустардың қолайлылығын бақылауда

19.01.2019

Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері тағайындалды

19.01.2019

Филиппиннің ең бай адамы қайтыс болды

19.01.2019

Қазақстанда «ақылды қала» пайда болды (видео)

19.01.2019

«Нұр Отан» мектеп асханаларын жалға алушыларды тексерумен айналыспайды

19.01.2019

Балалар Евровидение — 2019 байқауы Краков қаласында өтеді

19.01.2019

Локомотивтерді жөндеу толық орындалды

19.01.2019

Мексикада құбыр жарылып, 20-дан астам адам қаза болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу