Нигерия фермерлері бақташыларға қысым көрсетуде

Жүздеген мүйізді ірі қара күні бойғы жайылымнан кейін қосынға қайта оралды. Ману Бака табынның ортасына барып, кішігірім от жақты. Сиырлар жалынның айналасына жинала бастады.

Егемен Қазақстан
07.11.2018 2286
2 Адриан ОГАНЕСЯН, «Нью-Йорк Таймс». Гомбе штатында сиыр құны 600 АҚШ долларына дейін жетеді, бірақ жайылымдық жер азайып барады.

Дионн СИРСЕЙ, «Нью-Йорк Таймс» – Даминия (Нигерия) 

Бұл – Нигерияда ірі қаралар үшін жаңа жайылым із­деген оның және басқа да бақ­та­шылардың өмір бойғы күн­делікті кешкі әрекеті. 

Бақташылық ғұмырында Бака улы жыландармен, індет­тің таралуымен, барымташылар және ветеринарлық дәрілердің қолдан жасалуымен күресіп келді. Енді бақташылар өміріне зиян кел­тіретін мәселемен бетпе-бет келіп отыр: Нигерия хал­қының қар­қынды дамуы ғасырлар бойы бақ­ташылар қолданып келген жерге қызы­ғушылардың артқанын көрсе­теді. 

Нигерияның әр жерінде жерге иелік етуге таласқан фермер­лер мен бақташылар арасында дау-жанжал жиі тұтанып тұ­ра­ды. Биылғы алғашқы жарты жыл­дықта осындай қақ­ты­ғыстың кесірінен шамамен 1300-дей адам қайтыс болды. 

Фермерлер мен бақташылар арасындағы жанжалдың әсе­рі­нен 300 мыңға жуық тұрғын өз үй­лерін тастап кетуге мәжбүр болды. Қақтығыстың басым бө­лігіне діни, этностық мәселелер, климат өзгеруі кесірінен туындайтын тұрақсыз ауа райы әсер етеді. 

Мали, Нигерия, Буркина Фасо, Кения секілді халық са­ны күрт артқан мемлекеттер осындай мәселеге тап болып жатыр. Соңғы 60 жылда халық саны төрт есе артқан Ни­ге­рия­дағы қақтығыстардың күшей­гені сонша, мемлекет полиция қыз­меткерлерін ұрыстарды тоқ­татуға арнайы бөлетін болды. 

Көптеген аймақтық органдар малшылардың құқықтарын қорғауға кепілдік бергенімен, бұл мәселе бойынша аз жұмыс атқарған. Нигерияның федералды үкіметі малшыларға жер бөліп беруді ұсынды. Дегенмен, мемлекеттегі артып бара жатқан жұмыссыздық халықты ауыл шаруашылығына итермелеп, шиеленісті одан әрі арттыруда. 

Кейбір штаттар мал жайылы­мына тыйым салған. Шиеле­ністерді шешуге бағытталған жергілікті ережелер жүзеге ас­пайды. Әсіресе үкімет пен бас­қарудан алыс қалған ауыл­дық аймақтарда заңдар мен ережелер қауқарсыз. 

Бақташылардың көбісі се­­кілді Нигерия прези­денті Мохам­маду Бухари де мұ­сылман. Зор­лықты бәсеңдетуге шаралар қол­данып, бақ­та­шыларға көмек көрсет­пе­геніне қарамастан, оны мем­лекеттің солтүстігінде шоғыр­ланған фуланиліктерді қолдау­шылар қатарына қосады. 

Нигерияның көп бөлігінде, әсіресе оңтүстігінде фуланилік бақ­ташылар террористер қата­рында. Жаңалықтарда бақ­та­­шы­­лардың фермерлерді өлтір­гені туралы көп хабар кездес­тіруге болады. 

Мистер Бака табынымен көшіріп әкелген Гомбе штаты бос жатқан жерлерімен жә­не бақ­ташылар мен фермер­лер ара­сындағы жақсы қарым-қаты­на­сымен танымал. Фер­мер­лердің көбісі бақташылар се­кілді фуланилер, сондықтан өза­ра этностық қақтығыстар жоқ. 

Дегенмен, бұл аймақтың өзінде де бос жерлерге талас болып тұ­рады. Мистер Баканың ауылына жақын Даминия ауы­лы­ның халық саны соңғы 15 жыл­да үш есе, яғни 7000 адамға дейін өскен. 

Сиыр табындары мен отар қойларын, есектерін әкелген мистер Бака мен оның туыс­қан­дары қыркүйектің басында лагерь құр­ды. Олардың әр сиырының құ­ны 600 АҚШ долларына жетіп қалады. 

Мистер Бака өз тобымен Гом­бе штатының былтыр мекен еткен бөлігіне қайта тұрақтады. Бұл жер оның табынына үш ай бойы еркін жайылуға мүмкіндік береді. Дегенмен, Мистер Бака көшіп келген күннің ертесіне жер иесі өз шаруашылығын кеңейткісі келетінін айтты. 

Баканың туыс­тарының бірі Салих Абду жас кезінде мал­шылықтың оңай болғанын еске алады. Ол кезде сиыр бір не екі сағаттың ішінде тойынып үлгеретін. Қазір сиырды бір күн бойы жаю керек. Өйткені шөп құрғақ әрі шүйгін емес. Кей кезде сиырлары ішуге су таппай, екі күн бойы сусыз жүреді екен. «Мүмкіндігім болса, қалаға көшіп, бұл өмір салтын біржола қояр едім», дейді Абду.

Жақын жердегі ауылдарда жақсы мүмкіндіктер бар. Ол жерде бақташылықты тас­тап кеткен малшылар өте көп. Олар бүгінде қарқынды дамып жат­қан орман шаруашылығына көшкен. 

«Осындай қысым көре тұра, отырықшы өмір салтына көшіп, қазіргі кәсібімді тастау ойыма кел­мепті. Бұл өмірде сүйсіне істейтін жұмысым – сиырларым­ды бағу, бір жерден екінші жерге көшу», дейді Бака мырза.

Мақалаларды аударған

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

Светлана Ғалымжанқызы, 

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу