Нигерия фермерлері бақташыларға қысым көрсетуде

Жүздеген мүйізді ірі қара күні бойғы жайылымнан кейін қосынға қайта оралды. Ману Бака табынның ортасына барып, кішігірім от жақты. Сиырлар жалынның айналасына жинала бастады.

Егемен Қазақстан
07.11.2018 3706
2 Адриан ОГАНЕСЯН, «Нью-Йорк Таймс». Гомбе штатында сиыр құны 600 АҚШ долларына дейін жетеді, бірақ жайылымдық жер азайып барады.

Дионн СИРСЕЙ, «Нью-Йорк Таймс» – Даминия (Нигерия) 

Бұл – Нигерияда ірі қаралар үшін жаңа жайылым із­деген оның және басқа да бақ­та­шылардың өмір бойғы күн­делікті кешкі әрекеті. 

Бақташылық ғұмырында Бака улы жыландармен, індет­тің таралуымен, барымташылар және ветеринарлық дәрілердің қолдан жасалуымен күресіп келді. Енді бақташылар өміріне зиян кел­тіретін мәселемен бетпе-бет келіп отыр: Нигерия хал­қының қар­қынды дамуы ғасырлар бойы бақ­ташылар қолданып келген жерге қызы­ғушылардың артқанын көрсе­теді. 

Нигерияның әр жерінде жерге иелік етуге таласқан фермер­лер мен бақташылар арасында дау-жанжал жиі тұтанып тұ­ра­ды. Биылғы алғашқы жарты жыл­дықта осындай қақ­ты­ғыстың кесірінен шамамен 1300-дей адам қайтыс болды. 

Фермерлер мен бақташылар арасындағы жанжалдың әсе­рі­нен 300 мыңға жуық тұрғын өз үй­лерін тастап кетуге мәжбүр болды. Қақтығыстың басым бө­лігіне діни, этностық мәселелер, климат өзгеруі кесірінен туындайтын тұрақсыз ауа райы әсер етеді. 

Мали, Нигерия, Буркина Фасо, Кения секілді халық са­ны күрт артқан мемлекеттер осындай мәселеге тап болып жатыр. Соңғы 60 жылда халық саны төрт есе артқан Ни­ге­рия­дағы қақтығыстардың күшей­гені сонша, мемлекет полиция қыз­меткерлерін ұрыстарды тоқ­татуға арнайы бөлетін болды. 

Көптеген аймақтық органдар малшылардың құқықтарын қорғауға кепілдік бергенімен, бұл мәселе бойынша аз жұмыс атқарған. Нигерияның федералды үкіметі малшыларға жер бөліп беруді ұсынды. Дегенмен, мемлекеттегі артып бара жатқан жұмыссыздық халықты ауыл шаруашылығына итермелеп, шиеленісті одан әрі арттыруда. 

Кейбір штаттар мал жайылы­мына тыйым салған. Шиеле­ністерді шешуге бағытталған жергілікті ережелер жүзеге ас­пайды. Әсіресе үкімет пен бас­қарудан алыс қалған ауыл­дық аймақтарда заңдар мен ережелер қауқарсыз. 

Бақташылардың көбісі се­­кілді Нигерия прези­денті Мохам­маду Бухари де мұ­сылман. Зор­лықты бәсеңдетуге шаралар қол­данып, бақ­та­шыларға көмек көрсет­пе­геніне қарамастан, оны мем­лекеттің солтүстігінде шоғыр­ланған фуланиліктерді қолдау­шылар қатарына қосады. 

Нигерияның көп бөлігінде, әсіресе оңтүстігінде фуланилік бақ­ташылар террористер қата­рында. Жаңалықтарда бақ­та­­шы­­лардың фермерлерді өлтір­гені туралы көп хабар кездес­тіруге болады. 

Мистер Бака табынымен көшіріп әкелген Гомбе штаты бос жатқан жерлерімен жә­не бақ­ташылар мен фермер­лер ара­сындағы жақсы қарым-қаты­на­сымен танымал. Фер­мер­лердің көбісі бақташылар се­кілді фуланилер, сондықтан өза­ра этностық қақтығыстар жоқ. 

Дегенмен, бұл аймақтың өзінде де бос жерлерге талас болып тұ­рады. Мистер Баканың ауылына жақын Даминия ауы­лы­ның халық саны соңғы 15 жыл­да үш есе, яғни 7000 адамға дейін өскен. 

Сиыр табындары мен отар қойларын, есектерін әкелген мистер Бака мен оның туыс­қан­дары қыркүйектің басында лагерь құр­ды. Олардың әр сиырының құ­ны 600 АҚШ долларына жетіп қалады. 

Мистер Бака өз тобымен Гом­бе штатының былтыр мекен еткен бөлігіне қайта тұрақтады. Бұл жер оның табынына үш ай бойы еркін жайылуға мүмкіндік береді. Дегенмен, Мистер Бака көшіп келген күннің ертесіне жер иесі өз шаруашылығын кеңейткісі келетінін айтты. 

Баканың туыс­тарының бірі Салих Абду жас кезінде мал­шылықтың оңай болғанын еске алады. Ол кезде сиыр бір не екі сағаттың ішінде тойынып үлгеретін. Қазір сиырды бір күн бойы жаю керек. Өйткені шөп құрғақ әрі шүйгін емес. Кей кезде сиырлары ішуге су таппай, екі күн бойы сусыз жүреді екен. «Мүмкіндігім болса, қалаға көшіп, бұл өмір салтын біржола қояр едім», дейді Абду.

Жақын жердегі ауылдарда жақсы мүмкіндіктер бар. Ол жерде бақташылықты тас­тап кеткен малшылар өте көп. Олар бүгінде қарқынды дамып жат­қан орман шаруашылығына көшкен. 

«Осындай қысым көре тұра, отырықшы өмір салтына көшіп, қазіргі кәсібімді тастау ойыма кел­мепті. Бұл өмірде сүйсіне істейтін жұмысым – сиырларым­ды бағу, бір жерден екінші жерге көшу», дейді Бака мырза.

Мақалаларды аударған

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

Светлана Ғалымжанқызы, 

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

19.01.2019

Ақмолалықтар мүгедектер үшін автобустардың қолайлылығын бақылауда

19.01.2019

Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері тағайындалды

19.01.2019

Филиппиннің ең бай адамы қайтыс болды

19.01.2019

Қазақстанда «ақылды қала» пайда болды (видео)

19.01.2019

«Нұр Отан» мектеп асханаларын жалға алушыларды тексерумен айналыспайды

19.01.2019

Балалар Евровидение — 2019 байқауы Краков қаласында өтеді

19.01.2019

Локомотивтерді жөндеу толық орындалды

19.01.2019

Мексикада құбыр жарылып, 20-дан астам адам қаза болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу