Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Егемен Қазақстан
07.11.2018 53
3

Aldymen ózińdi túze, ózińdi túzemeı, ózgeni túzemek bolǵan talpynysyń jasandylyq dep bilgen. Ásirese dúnıege ińgáláp kelgen urpaǵyna erekshe nazar aýdarǵan. «Shyryldap týǵan sábıge, jaıalyq ettiń óleńdi», dep Nartaı (Bekejanov) aqyn aıtpaqshy, baýyrynan shyqqan balapanyn jaıalyqqa oraǵanda da, besikke bólegende de «Besik jyryndaǵy» qulaqqa jaǵymdy estiletin áýezben «Áldı, áldı, aq bópem, aq besikke jat bópem... Oı, oı, janym, oı janym, Moınymdaǵy marjanym, sadaqa saǵan mal janym, ós, ós balam, óse ber, batyr bol balýan bilekti, batyl bol taımas júrekti!» dep úkilegen úmitin qyrandaı qalqytyp, arasynda: «Atadan jaqsy ul týsa – esiktegi basyn tórge súıreıdi, atadan jaman ul týsa – tórdegi basyn kórge súıreıdi» dep kúdigin búgip qalmaı, sony boldyrmaý úshin ne isteý kerektigin, beıkúná sábıdiń pák júregine qylaý túsirmeýdi kóńil kózimen sezip, júrek sózimen uqtyryp otyrǵan.

Qazaq otbasynyń altyn arqaýy urpaqtar sabaqtastyǵy men dástúrinde edi. Ár urpaq óz boryshyn uǵyp qana qoımaı, bárine uqyptylyq tanytqan. Bereke-birlik sýsyp ketpes úshin ata men áje tuńǵysh nemereni baýyryna salyp, eki ananyń, eki ákeniń ortasyndaǵy tel qońyrdaı aıalap ósirgen. Jeteliler otbasyndaǵy ul men qyz ómir boıy atasy men ájesiniń ózegin jaryp shyqqan qulyndaı qushaǵynda ósetin bolǵan. Nemereniń ottaı ystyq, bastaý sýyndaı tunyq bolatynyn ata men áje ǵana biledi. О́ıtkeni kórgeni kóp, kóńilge túıgeni mol olardyń. Ulttyń uly qasıetterin sanalaryna taza saqtaǵan. Zerdeli de zerek ájeler kóneden sóz sabaqtaıdy. Oǵan bir dálel keltirelik. Sol kóneniń kózi, qulaqqa kirgen sózi bar bir keıýananyń eskirip qalǵan shóberesine tarıhı máni zor taqpaq jattatyp otyrǵanyna kýá bolǵan edik. «Bul burynǵy jaqsylardan qalǵan tanym, taǵylym. Ata-tegińniń kim ekenin bilesiń. Bizdi de solaı úıretken edi», dep óleń joldaryn tómendegishe jalǵady. «Júrgen jer kókshe qoıan jym bolady, bilmegen ata jónin min bolady. Jón aıtyp, jón suraspaq paryz deıdi, taraǵan ata-babań kim bolady? – Surasań atam qazaq, túbim túrik, moınyna shý asaýdyń salǵan quryq. Dástúrin el-jurtymnyń ardaqtaımyn, Ejelgi ata-baba saltyn quryp». «Mine, qulynym, bul halyq óleńi. Munda túbiń túrik, atań qazaq!» deıdi. Osy sát ananyń ájim torlaǵan dıdaryna qan júgirip, qos janaryndaǵy álsiz sáýle bilte shamdaı jarq ete tústi. 

Ulttyq úlgi ata-anadan balaǵa daryp, keıin qalypty qasıetke aınalatynyn, ákege qarap ul, shesheni kórip qyz ósetinin, bul «Áke kórgen oq jonar, sheshe kórgen ton pisherge» jalǵasatynyn burynǵylar aıtyp ketken. Qazir osy salt-sana kúńgirttenip bara jatqanyn nesin jasyramyz. Oǵan ýaqytty, áleýmettik turmys-háldi alǵa tartyp pushaıman kúı keship kele jatqanymyz da ras. Muny teriske shyǵarýǵa bolmaıdy. Iá, zamanǵa qaraı jańarý, jańǵyrý da kerek. Ult jaıy, jurt qamyna kelgende, ózgege uqsamaıtyn, qansha qubyltsań da syr men sıpatyn joǵaltpaıtyn ulttyq mentalıtetimiz baryn esten shyǵarmasaq eken. Jer betinen qanshama ult joǵaldy. Áıtse de olardyń qundylyǵy ómir súrip keledi. Táýbe, bizge ondaı kúndi Alla bermesin deıik. Degenmen, elikteımiz, solyqtaımyz, dáýir talaby dep dalaqtaı bermeı, óz jaıymyzdy oılasaq utylmaımyz. Keıde bárin naryqqa ıtere salatynymyz bar. Sol naryqty bas qamyn jegender sybaılastyqqa aınaldyryp, jemqorlyqqa urynyp, parqyn ketirip bara jatqan joq pa?

Qazir tórt qubylasyn túgendeı alǵandar ul-qyzynyń taǵdyryn jaldanǵandarǵa «senip» tapsyryp qoıǵan. Qaıda barsa ondaı jaldanýshylar qasynda júredi. Bala erteń tapqandy baǵalaı ma, baqqandy baǵalaı ma? Analyq meıirimdi, ákelik sezimdi basqaǵa tapsyryp qoıý qalaı bolady? Ana shýaǵyna malynyp, áke kıesin bilip óspegendikten be, qatygez ul-qyzdardyń bul kúnderi tóbe kórsetip jatqany. Bul ult bolyp oılanatyn jumys. Bala kútýshini jaldaý básekege aılanyp bara jatqany da anyq. Balalaryn baqtyrǵysy keletinder azaıýdyń ornyna kóbeıip barady. Quny da ósý ústinde. Janbaǵystyń qamy dep bazar jaǵalaǵandar, ózge jerlerde kún keship júrgender de urpaqtan buryn aqshaǵa umtylady. Olar da ul-qyzyn aǵaıyn-týysyna, dos-jaranyna qaldyrady. Mundaı is qazaq otbasyn quldyratyp, qojyratyp jibermes pe eken? Bir sát qazaq otbasynyń ıesi de, kıesi de ana ekenin eskersek qaıtedi? Ul-qyzynyń qaýyrsyn qanaty qataıǵansha analarǵa tıisti oryndar, aqshasy bar delinetinder, atynan at úrketin kompanıalar sál jaǵdaı jasasa, ony ult úshin, urpaq úshin dep tanyp, bilse, odan keıin áıel analardy saıasat aıasynda qyzmet atqarýyna jol ashsa, az qazaq kóbeıer edi-aý. Besikti túzeýdiń túp-tamyrynda ana háli jatyr. 

Súleımen MÁMET,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2019

Жамбылда экономиканың барлық салаларында 4-5 пайыз өсім бар

17.01.2019

Станимир Стоилов ұлттық құрамадан кетті

17.01.2019

19 қаңтарда Оралда 14 ойықта суға түседі

17.01.2019

Маңғыстауда «Қошқар-Ата» қалдық қоймасына қатысты жұмыстары тұрақты жүргізіліп келеді

17.01.2019

Жаңадан ашылған ауданға жастар оралып жатыр

17.01.2019

«Егемен» жазған мақала сенатор сауалына арқау болды

17.01.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында сержанттар кеңесі өтті

17.01.2019

113 мыңнан астам отбасы тұрғын үй жағдайын жақсартты - Қ.Өскенбаев 

17.01.2019

Шымбұлақта фристайлдан әлем кубогі өтеді

17.01.2019

Атырау облысында екпе алмаған балалар қызылшаға шалдығып жатыр

17.01.2019

Алматыдағы Баум тоғайы түрлене түспек

17.01.2019

Бокстан Қазақстан әйелдер құрамасы Сербиядағы турнирді сәтті бастады

17.01.2019

Талдықорғанда «ақылды» аялдама салынып жатыр

17.01.2019

Қазақстандық теннисшілер жұбы екінші кезеңге шықты

17.01.2019

Галышева мен Рейхерд АҚШ-тағы әлем кубогі кезеңінде бақ сынайды

17.01.2019

Шайбалы хоккейден әйелдер құрамасы әлемдік сынның финалына өтті

17.01.2019

Батыс Қазақстан ТЖД 17 күнде 43 SMS-хабарлама таратты

17.01.2019

 Қостанайда 867 үкіметтік емес ұйымның 586-ы жұмыс істейді

17.01.2019

ТҮҚЖБ-ның әр төртінші заемы «Нұрлы жер» бағдарламасы бойынша берілген

17.01.2019

Батыс Қазақстанда 256 мемлекеттік қызметкердің орны бос тұр

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу