Мың шақырымдық жол алғашқы қадамнан басталады

...Небәрі бес жасар Мей­рам­бектің сол бір күнгі көр­ген қиянат-қияметі, күш­тінің әл­сіздің алдындағы әлім­жет­тігі – оның құй­тақан­дай жү­регіне ғана емес, бүкіл өмі­ріне сілкініс, кеу­десіне жа­нартаудың жылт еткен шоғын тастағанын ол кезде біле қоймаған шығар...

Егемен Қазақстан
07.11.2018 3510
2

Онда олар Алатаудың бау­райы, Үшқоңырдың етегіне көлбей орналасқан Шамалған ауылында тұратын. Бүбіш апа Мейрамбегі екі жасқа тол­ғанда арқа сүйер отаға­сы­­нан айырылып, артында үйел­мелі-сүйелмелі үш ұлы­мен аңырап қалады. Шамал­ғаннан күнкөріс қамымен Ал­маты облысы, Жамбыл ауданы, Үңгіртас совхозының Ақдала бөлімшесіне көшіп кел­генімен, жесірліктің, же­тім­діктің қиындығы бұл отбасын айналып өте қоймайды. Шиеттей бала-шаға екен, жоқ­­­шылық көріп отыр ғой деп, қол ұшын бергендер де, же­сір, жетімектер деп мен­сін­бей, мұрын шүйіріп қыр көр­сеткендер де болды-ау. 

Мал баққан адам біледі, қой­ды көктемде қырыққаннан кейін күпкіге түсіреді. Содан ауылдағы бар малды күпкіге ай­дауды Бүбішке тапсырады. Ол күпкіңіз ауылдан он бес шақырымдай. Әлімжеттік емес пе, небәрі бес-ақ қойы бо­ла тұра, әрқайсысында елу шақ­тыдай қойы бар ауылдас­тары бес жүз басқа жуық бір отар қойды алдына сал­­сын. Тек жаны ашыған көр­­шісі ғана көтерем есегін береді. Қайтсін, балалары қойды жаяу жалпылап айдап апарғаны өз алдына, қиын­дықтың көкесін содан кейін көрсін. Анасы есекпен бір жағында жүргенімен, жан-жаққа жамыраған қойды жинап, айдауда Мейрамбектің есі кетеді. Кетпей қайтсін, күн­­нің ыстығы, шөл қыс­қа­­ны бар, бір күнде отыз ша­қырымдай жүру бес жасар ба­ланың сілесін қатырады. Зорыққаны сонша, үйге ке­ле­сімен ыстығы көтеріліп, есі­­­нен танып құлап түседі... 

Айта берсең мұндай қиын жағ­дайлар олардың басынан көптеп өткен. Жолбарыс өз жарасын өзі жалап жазатыны сияқты байғұс ана тағдырына налып, момындығынан тепе­ріш-қақпайлар көріп, шер ше­мен көкірегі удай ашыған шағында, пысылдап ұйықтап жатқан құлыншақтарына қа­рап, «осы алтындарым аман бол­са, әлі-ақ ержетіп, біз де адам қатарына қосылармыз» де­ген үміт отына жылынатын. 

Мейрамбек он жылдықты ин­­тернатта жатып, оқып бі­тірді. Онда да үйге келсе ки­­­ноға барып, ләңгі теуіп, ве­ло­сипед мініп, әкесі шашы­нан сипап, маңдайынан иіс­кейтіндей, болмаса басқа ба­ла­лар сияқты «папалап» еркелейтіндей жағдай бол­ған жоқ. Буыны бекіп, топшысы қатайған шағында Мей­рамбек өз тағдыры тек­ өзі­нің қолында екенін тү­сі­не­ді. Тұлпарлығы тай кезінен білінген бала күшпен қуатты қай­сарлығынан алады. Ен­ді тек біліммен достасу қажет­тігін тастүйін түйсінеді. Мек­­теп­­ті бітірген соң тек әу­лет­тегі, ауылдағы емес, қо­ғам­дағы әділетсіздікке, озбыр­лыққа қарсы шығатын, соны әділ шешетін қызметте болсам деп армандап, заңгерлік мамандыққа түсуді мақсат етіп қояды. Ол үшін сенетін «кө­кесі», «ақшасы» жоқ, тек мек­тепті алтын медальға бі­тіру. 

«Жай мұғалім хабарлайды, жақсы мұғалім көрсетеді, ұлы мұғалім шабыттандыра­ды», деген қағылез, зерек ба­­­­ла­ның болашағынан үміт күт­кен сол кездегі Үңгіртас мек­теп-интернатының мең­герушісі Жалғасбай ағайы ба­­ланың бетін қақпай, қайта қа­наттандырып отырды. Ба­лаң жігіт дегеніне жетіп, мек­тепті алтын медальға бі­тір­генмен, алдынан тағы да әділетсіздік шықсын. ҚазМУ-дың заң факультетіне тап­сырғанымен, бір сабақтан төрт қойып, конкурстан өт­­пей­ді. Өзінен төмен ба­ға алған үміткерлердің жо­лы болғанын көргендегі ал­қымға тығылған өксігін айт­паңыз. Бірақ, өзіне сенімді жігіт тауы шағылғанмен, ал­ға ұмтылып ауылдағы плем­зауыт­қа жұмысшы болып кіреді. Әскерден келген соң Тал­­дықорғандағы заң техникумын қызыл дипломға бі­тірсе де, алған бетінен қайт­пай­тын қайсар жігіт арманына сатқындық жасамай, тек бе­­сінші рет барғанда ҚазМУ-дың­ заң факультетіне оқуға тү­седі. 

– Өмірде қиыншылық кө­ріп, жалғыз шешеміздің етегі­нен ұстадық, – деп анасын ес­ке алады бүгінде алпысты ал­қымдаған жігіт аға­сы. – Біз­де тек «әкемізден жас­­тай қал­са да, күйеуге шық­пай барлық өмірін балаларына арнаған ана­мыздың айт­қан сөзін, берген тәрбиесін ақтайық» деген ой болды. Ананың мейірімі өл­­шеу­ге келген бе. Әлемнің жа­ры­ғын сыйлаған анасына деген құрметі, махаббаты Мей­рам­бекте бір сәт үзілген емес. Бір өкініші, әттеген-айы – өмір­­ден ертерек кеткені. 

Мейрамбек заңгерлік ең­бек жолын Алматы облысы Қас­келең аудандық халық сотында сот орындаушысынан бастап, онда он жыл істейді. 1994 жылы Алматы Көлік про­куратурасында стажерден бас­тап, Бас прокуратура­да, Әділет министрлігінде, сот саласында да әртүрлі деңгей­дегі қызметтер атқарады. Бү­гінде Алматы облысы со­ты­­­ның төрағасы. «Мың ша­қы­рымдық жол – алғашқы қадамнан басталады» дейді қытай ойшылы Лао Цзы. Мей­рамбек осы өз биігіне қа­­дам­дап, әрбір саланың бар­лық баспалдағынан өтіп жетті. Өйткені, оны өмір­дің ызғарлы қара суығы қа­тайтты. Ол кез келген жеңіс қиындықсыз келмейтінін түйсінді. «Же­тек­­теп салған тазы түлкі ал­мас». Өз білімі, талпынысы мен таланты, ынта-жігері, қай­сарлығы, жанкешті еңбегі оны төрге шығарды. Дүниеде сат­пайтын бір нәрсе болса, ол – ма­мандық, оған адалдық еке­нін білді. 

Қай заманда да би болу, билік айту оңай болмаған. Егер «Бүгінгі судья қандай бас­­ты қасиеттерімен ерек­шеленуі керек, үлгілі сот қан­­­­дай болуы керек» деген сауал қояр болсақ, бір Мей­рамбектің бойындағы бол­мыс-бітімінен, күнделікті өзін өзі дамытып отыратын дайындығынан, білім-бі­лік­тілігінен бекемдеп жауап та­­­­басыз. Әрине үлгілі сот – үл­­­гілі судьядан шығады. Ол­ қай уақытта үлгілі болады,­ оның шешімдері заңның талаптарына сай болғанда, үкімдері бұзылмағанда. Сон­дай-ақ судьяның жеке ба­сының қасиетіне, ой өрісіне де көп байланысты. Өмірде кө­ріп жүргеніміздей, түрлі дәрежедегі судьялар бар. Ше­­шімді жау шапқандай суды­ратып оқып шығатындар да кездесіп қалады. Ал Мә­кең болса әр істің баяны­на,­­ шешіміне қарай өз мі­нез­-құлқын реттеп отыра­ды. Өйткені шындық – көп,­ ақиқат – жалғыз. Әсіре­се ал­дында баскесер, қаты­гез жа­уызды, лаңкесті көрген­де сесімен, айбарымен тұй­ғын­дай түйіліп, састырады. Демек, төрелік айтып, адам тағдырын, өмірін шешіп отыр­ған қазының, бидің өзінің де жүрсе – жүрісі, сөйлесе – сөзі мығым болғаны абзал. Бірде Алатауына тартқан мінезіне са­лады. Кейде ешкім көтере бер­мейтін кесек мінезімен тура тартып, тура сөйлеп, бір­де қатты, бірде жұмсақ ай­татыны бар. 

Он жылдан астам сотқа төрелік жасаған басшының қарым-қабілетінің бедерлене тү­сетін тұсы – оның ұтқырлы ұйым­дастырушылығында. Жұ­­мысқа кіріскенде жа­пы­­рып істейтін ерен қайратты­лы­­ғы,­ сұң­ғылалығы – қызмет­кер­ле­рінің қайсысының қо­лы­нан қандай іс келетінін, дайын­дығын, ізденгіштігін, адам­гершілігінің қай дең­гейде екендігін ішкі бароме­трі­мен сезініп отыруға көмек­теседі.

Ең бастысы – мектепті қа­­зақша бітірсе де, екі тілге бір­дей жорғалығы. Қай тіл­ге салсаң да ұршықтың жі­бін тар­қатқандай. Ал шешен­дігі өз алдына. Мақалдап, та­­уып сөйлейтін аузы дуалы, сөзі уәлі шешен би­лер­ Мейрамбектей-ақ бол­ған шығар. «Оқымаса – ой тоқырайды» деген,­ кітап­ты өмірлік серігі ет­кені – өзі­не қазынаны, жан­ азы­ғын кі­­­тап­­тан табады,­ ақыл­дың ке­нін содан іздейді. Сон­дық­тан да шығар, сөзге деген құрметі жоғары, әсі­ресе сәу­лелі сөзге. Соны әс­пет­теп­ жинап, әспеттеп жет­кізеді. Ол жағынан рухани­ бай адам. Оған қоса фе­ми­­даның тарланы, заң ғы­лым­­дарының докторы, профессор М.Таймерденовтің са­раптамалық ой-толғамдары және практикалық тәжіри­бе­сінің үш ғылыми кіта­бында айқын көрініс табуы, медиациялық билер­ со­ты концепциялық зерт­те­­ме­­лерінің негізін қалау­шылардың бірі болуы, сон­дай-ақ сот төрелігінің кө­кейкесті тақырыбына жүз­деген ғылыми мақаласы, ұс­­­­­таз­дыққа да уақыт тауып, Тал­­­дықорғандағы Жетісу мем­­лекеттік университетінің заң факультетінде дәріс оқуы – бүгінгі жаңашыл, сауатты за­манауи судьяның болмысын аша түседі. 

3-дәрежелі мемлекеттік әді­лет кеңесшісі, өмірлік ұс­­­та­зы Болат Сембин аға­мыз­дың: «Мейрамбек са­уат­­ты заңгер ғана емес, ха­лық­­аралық дәрежедегі сот жү­йе­­сін құрудағы, өзінің пі­кірі бар білікті қоғам қай­рат­кері. Өмірге деген талпынысы, ерін­бей еңбектенуі ғылымда да жаңалықтар ашуға мүм­кіндік берді. Бұған өзім куә бол­­ған докторлық диссертациясын қорғағанда отандық, еуро­палық ғалым­дардың айт­қан пікірлері то­лық дәлел», деуі көп жайт­ты аң­ғартса керек. 

Ұзақ жылдар осы сала­да қызметте болғандағы тағ­дыр­дың тартқан сыйы шығар, жақ­­сы адамдарға кезікті. «Өз ойы, өз пікірі бар бала екен, мынадан бірдеңе шығады» деп іліп алған ағаларының жақсылығын, жарығын көп көрді. Бүгінде дос-ағалары Болат Сембин, Оңласын Жұ­ма­беков, Марат Нұрбеков, Бек­тас Бекназаров, Қайрат Мәми, Игорь Рогов, Георгий Ким есімін құрметпен атаса, «ағасы бардың жағасы бар» деген, өзінің ағалық тәр­биесін, қамқорлығын көр­сетіп, қанатының астына алған Болат Әбішұлына, Петр Проковьевичке асқан ықы­ласын білдіріп, соларға бір рахметін жеткізуді азамат­тық, бауырлық парызы санайды. 

Бүгінде Мейрамбек өз­ отба­сының ғана емес, Тай­мерде­новтер әулетінің оқ өт­­пес қорғаны, жел өтпес ор­­маны. Үлкен бауырлары Се­рік пен марқұм Қайраттың жар жағына пана, күн жағына сая болды. 35 жыл бірге қол ұстасып келе жатқан құдай қос­қан қосағы Күләші осы әу­летке алтын босаға болып бекіп, бағын да, сағын да­ көтере білді. Көрікті қыз, мақтан тұтар үш ұл әкелді. Анасынан кейінгі ең жақын адамы, тілеулесі, тілеуқоры бола біліп, атқа мінген аза­матының абыройын, парасатын биіктетуге күш салды. 

Судья болу бар да, судья болып қалу бар. Отыз жылға жуық өмірін осы салаға арнап, іргелі тәжірибе жинақтап, оны ғылыммен ұштастырып, өз­ мамандығының биігіне шыққан болмысы бөлек болат мінезді жан бүгінде ақырын жү­ріп, анық басады. Оның көп жылғы әділет, сот және құ­қық қорғау жүйесіндегі қажырлы еңбегі «Парасат» орденімен, «Құрметті судья» атағымен, көптеген медальдармен атап өтілді. Құқықтық мемлекет құру жолындағы қазақ заңгерлерінің, би-су­дья­­­ларының ішіндегі тегеу­рінді, тұғырлы тұлға­сына, ны­­саналы жүйрігіне айналған бү­гінгі біздің кейіпкеріміз Мейрамбек Таймерденов өмір­ мектебін де, заңды да әлі оқып, тоқып келеді... 

Гүлзейнеп СӘДІРҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу