Барқытбел баурайында ұлттық парк құрылды

Жуырда Үкімет қаулысы бойынша Шығыс Қазақстан облы­сының Үржар ауданында «Тарбағатай» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі ашылды.  

Егемен Қазақстан
13.11.2018 17536
2

Бұл – еліміздегі он үшінші ұлттық парк. Қазақстан Үкі­ме­тінің 2018 жылғы 27 мау­сымдағы №382 қаулысымен құ­рылған парктің ауданы 143 550,5 гектарды құрап отыр. Жалпы, Үржар ауданының жер бедері едәуір күрделі. Ауданның солтүстік жағын Тарбағатай жотасының батыс сілемдері Қарауылтөбе, Ақтас (1316м) және Ақшәулі (1618м) таулары алып жатса, оңтүстік жағын Тарбағатай жотасының оңтүстік ұсақ шоқылы беткейі мен Ала­көл ойысының солтүстік бө­лігі, ал оңтүстік-шығыс бөлігін Бармақ құмы мен Қосай шағы­лы, Көрпебай (568м), Бақты (1273м), Арқарлы және Арасан таулары алып жатыр. Осыған байланысты ауданның жер бедері солтүстік-шығыстан оң­түстік батысқа қарай едәуір еңіс келеді. Аудан аумағында Тар­бағатай жотасының ең биік жерлері Атбас тауы (2263 м)­ мен Тастау (2992м) таулары­ және Тікжолдана, Қызасу, Ақшоқы, Кіші Сырғанақ асу­лары орналасқан. Кен байлық­­тарынан құрылыстық тастар мен кірпіштік саздар бар.

Жаңа ұлттық парк 6 түрлі кластерлік жер телімдерінен тұрады. Тарбағатай таулары­ның оңтүстік баурайы мен Үржар, Қатынсу, Еміл өзендері­нің ал­қа­бын қамтып, соның ішінде Барқытбелдің Зайсан мен Тарба­ғатай ауданындағы бөліктері, Көкпек­ті ауданын­дағы Құлын­жон қорықшасы жаңадан құрыл­ған парктің бақылауына өтті.

Парктің ерекшелігі, онда өсім­діктердің өзге аумақта кез­деспейтін яғни, «Қызыл кі­тапқа» енген 35-тен астам тү­рі бар. Тарбағатай жотасы далалы және шөлді аймақта орналасқандықтан мұндағы өсімдіктер жамылғысы басқа таулы аймақтарға Солтүстік Тянь-Шань, Жоңғар Алатауы, Алтай тауларына қарағанда айтарлықтай ерекшеленеді. Онда бүгінге дейін флораның 1640 түрі анықталған. Яғни, дәрілік өсімдіктердің кең тарал­ған бірқатар түрі, атап айтқанда, шырғанақ, мия, итмұрынның бірнеше түрі, шүйгін және т.б. өсімдік түр­лері бар. Тарбағатай жотасында кездесетін кейбір дәрілік өсімдіктерге толығырақ сипаттама берілген. Сондай-ақ жотада айтарлықтай кең таралған дәрілік өсімдіктер қатарында Альберт раушаны, итшомырт, шырғанақ және орал миясының маңызы мен аса бағалы дәрілік қасиеттері жайлы деректер және де өсімдіктердің таралу ерекшеліктері мен хи­мия­лық құрамына, ғылыми медицина мен халықтық медицинада қандай ауруларға дәрілік мақсатта пайдаланылатыны жайлы толық мағлұматтар беріл­ген.

Ұлттық парктің омыртқалы жануарлар фаунасы да бай. Алдын ала алынған дерек­тер бойынша, бұл 376 түрді қам­тиды, оның ішінде өлке­дегі 19 балықтың түрі, қосме­кенділердің екі түрі, бауыры­мен жорғалау­шылар­дың 23 түрі, құстардың 272 түрі, сүт­қоректілердің 60 түрі мемлекет қамқорлығына алынды. Сондай-ақ парктің қорғауында мемлекет аумағында сирек кездесетін және жойылып кету қаупі бар, Қазақстанның «Қы­зыл кіта­бына» енген жануарлардың 40 түрі, яғни бауырымен жорғалаушы 1, құс­тардың 33 түрі және сүт­қоректілердің 6 түрі ерекше қорғауға ие болмақ. 

Осы ретте Ауыл шаруашы­лығы министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті төр­ағасының бұйрығымен Әлібек Тоқтау­бекұлы Тоқым­таев «Тарбағатай» мемлекеттік ұлт­тық табиғи паркінің директоры қызметіне тағайындалды. Ол 2004 жылдан бері Батыс-Ал­тай мемлекеттік табиғи қоры­ғының директоры қызметін атқарған болатын. 

Табиғи парктың ашылуы аудандағы жұмыссыздық мә­се­лесін шешуге де септігін ти­гізді. Бүгінде аудан көлемін­де 140-қа жуық адамды жұ­мыс­пен қамтыды. Мекеме дирек­торының айтуынша, келешекте 200-ден астам адам жұмыспен қамтылатын болады.

– «Тарбағатай» мемлекеттік ұлт­тық паркінің негізгі мақса­ты – биологиялық және ланд­шафт­­тық алуантүрлілікті сақ­тап қа­лу, арнайы экология­лық, ғы­лыми, тарихи-мәде­ни және рек­реациялық құнды­лы­ғы бар табиғат қорғау мақсаттары үшін мемлекеттік табиғи резерв­тік қордың бірегей табиғи кешен­дерін және объектілерін пайдалану. Бүгінде мемлекеттік ұлттық та­би­ғи парктің алға қойған мақ­са­ты іске асуы, жоспары орындалуы үшін табиғаты тамаша, көрінісі әсем жерлерімізге кордондар салынуда. Келешекте туристер тамсана тамашалайтын, келушілер легі толастамай жататын күн туып, туризм саласынан қаржы табудың жол­дары да қарастырылуда», дейді парк директоры Әлібек Тоқымтаев.

Қазіргі кезде мекемеге қажетті 2 дана ГАЗ 33081 өрт сөн­діру көлігі, 2 дана  УАЗ 390995-04 автокөлігі, 4 дана УАЗ хантер 409050 техникаларымен жабдықталды. Қасиетті Барқытбел баурайын­дағы Үржар ауданында­ ұлт­­тық парктің ашылуы – Қазақ­станның көрікті де көркем та­биғатын қорғап, көздің қара­шығындай сақтауға зор мүм­кіндік береді. Табиғатқа қажет­тілікті өтеу объектісі емес, жанды нәрсе атаулының бір­тұтас тір­шілік ортасы ретінде қа­райтын мезгіл жетті. Бұл жайында заманымыздың ғұлама ға­лым Жан Дорст былай деп­ жазған болатын: «Адам бойын­да жабайы табиғатты сақ­тау үшін ұмтылуға қажетті объек­тивті себептер жетіп-артылады. Алайда, түптеп келгенде, та­биғатты тек сүйіспеншілік қа­на құтқара алады. Адам бұл дүниеде сұлулықсыз өмір сүре алмайтындықтан, қоршаған ортаны сәл де болса сүйіп, қас­терлей білген жағдайда ғана, табиғат өзіне төнген қауіп-қатер­ден құтылады».

Зухра НҰРЖАНҚЫЗЫ,

журналист

Шығыс Қазақстан облысы, Үржар ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Дәрігерлер балаларды көңілді бимен оятты

17.02.2019

Алакөл ауданында көпбалалы отбасыларға пәтер берілді

17.02.2019

Қазақстан дзюдошылары Еуропа кубогінен екі медаль жеңіп алды

17.02.2019

Жансель Дениз Turkish Open турнирінде жеңімпаз атанды

17.02.2019

Елена Круглыхина могулшылар алдындағы басты міндетті атады

17.02.2019

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу