Банк секторы 2020 жылға дайын ба?

2015 жылы Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымының мүшесі болғаннан кейін бес жыл ішінде шетелдік банк­терге ішкі нарықта тікелей бөлімшелерін ашуға рұқсат ету міндеттемесін алған еді. Яғни, 2020 жылдан бастап шетелдік кез келген банк Қазақстанда өз бөлімшесін ашып, жұмыс істей бермек. Бұл біздің банктердің биз­несіне, депозит пен несие пайызына қалай әсер етуі мүм­кін деген сауал көпшілікті қазірден алаңдатуда. Дегенмен, Ұлттық банк пен екінші деңгейлі банктер бұған дайындықты біраз уақыт бұрын бастап кеткен.      

Егемен Қазақстан
15.11.2018 13029
2

Саладағы монополияның астары

Дүниежүзілік сауда ұйымы­ның мүшесі болу отандық бизнеске тиімді болғанымен, банк секторы ішкі нарықтағы өз орнын сақтап қалу үшін бәсекеге қабілетті болуы керек. Ол, бір жағынан жалпы капиталының көлемі болса, екінші жағынан депозит пен несие пайызының барынша жеңілдігі. Бірер жыл бұрынғы дағдарыс кезінде Үкімет банк секторын сауықтыру үшін Ұлттық қордан қомақты қаражат бөлгені есімізде. Бұл үрдіс биыл да сақталды. Тіпті биылғы Жол­дауда арнайы аталып, зейнетақы қорындағы ақшаның бір бөлігі банктерге қарызға берілетін болып шешілген. Мемлекеттің банк секторын бұлай көтермелеуін Үкімет саланы сауықтыру, ша­ғын және орта бизнесті қолдау деп түсіндіреді. Дегенмен оның ас­тарында 2020 жылға дайындық та бар секілді. Яғни, күні ертең шетелдік банктер ірі портфелімен, арзан несиесімен және тиімді депозиттік сыйақымен кіргенде біздің банктер көлеңкеде қалып қоймасын дегені. 

Олай дейтініміз, Үкіметтің былтырғы банктерді сауықтыру бағдарламасында Ұлттық қордан бөлінетін қаражат тек ірі банктерге ғана берілуі керек деген талап болды. Ірі болып қана қоймай, Үкіметтің көмегін алу үшін банк қожайындары банктерді қосымша капиталдандыруы керек бол­ды. Бұл сырттан қарағанда ұсақ банк­терге жасалған қиянат болып көрін­генімен, оның астарында эко­номикада рөлі төмен кішігірім «банксымақтарды» нарықтан аластатудың амалына ұқсайды. 

Ұлттық қордың ақшасынан бөлек елдегі банктерді күшейту­дің екінші амалы ретінде мемлекет банктерді біріктіру саясатын жүргізді. Нәтижесінде бірді-екілі ұсақ банктерден бөлек, Қазком мен Халық банкінің қосылғаны да белгілі. Tengri Bank пен Capital Bank, Цесна банк пен Центр Кредит банкінің де қосылатыны айтылғанымен, кейін олар үн­сіз қалды. Ал Қазкомды меншік­теген Халық банктің жалпы ак­тиві 7,9 млрд теңгеге жетіп, іс жү­зін­де нарықтағы монополиске айналды. Қазіргі таңда банк сек­торындағы қаражаттың әрбір үшін­ші теңгесі, яғни нарықтың 34 пайызы осы «супербанкке» тиесілі. 

Отандық банктер халыққа «сеніп алған» ба?

Жалпы қазіргі таңда елдегі екінші деңгейлі 28 банктің 9-ның активі 1 трлн теңгеден асады. Олар «Халықтан» бөлек, Цесна, Каспий, Форте, Центр Кредит, АТФ және Еуразиялық банк пен ресейлік Сбербанк. 

Қазақстандағы банктер негі­зінен қарапайым халыққа арқа сүйейді десек қателеспейміз. Өйт­кені банк саласын­дағы жал­пы активтің жартысынан көбі депозиттегі ақша. Банктер сырт­тан ақша табуға талпына қой­майды. Мәселен, заңды тұлғалар мен жеке тұлғалар­дың көпшілігі ақша сақтайтын Халық банкте отандық бизнес пен қарапайым халықтың 5,7 трлн теңгесі жатыр. Бұл банк активінің шамамен 70 пайызы. Соның ішінде 3 трлн теңге – халықтың депозиттегі ақша­сы болса, қалған 2,7 трлн теңге – бизнестің қаржысы. 

Банктер активі көлемінің халықтың артық ақшасына тіке­лей байланысты екенінің екінші дәлелі – банк секторын­дағы соң­ғы мәліметтер. Өткен айда ха­лық­­тың депозиттегі ақшасы рекорд­­тық 8,4 трлн теңгеге жетке­нін Ұлттық банк хабарлаған еді. Сол кезде шыққан және бір деректе банк секторының таза табы­сы­ның да былтырғыдан 2,5 есе­ге артқаны айтылды. Бұл тұр­ғыда банктердің үлесі де бірдей. Ха­лық, Каспий мен Сбербанк үш­­ті­­гін­дегі елдің ақшасы көбе­йіп, олар­дың табысы да арта түсті. 

Дегенмен соңғы кезде заңды тұлға­лар­дың банктегі салымдарында айтар­лықтай өзгеріс­тер байқала бастады. Бизнес­­тің кор­поративтік салымның басым бөлігі негізінен Халық, Цесна және Сбербанктерде сақталғанымен, соңғы кез­дері ондағы қара­жат кеміп бара жатыр. Есесіне, ұсақ бизнес өзі­нің артық ақша­сын шағын банктерге сала бастапты. 

Шетелдік банктермен бәсекелесе алуы керек

Таяуда әлеуметтік желіде елдегі белгілі бір экономистің алдағы уақытта Қазақстанда отандық банктерге қарағанда шетелдік банктер саны көп болады деген болжамы жарияланды. Әрине, келер жылы болмаса да, 2020 жылдан бастап шетелдік банктер көбейетіні көпшілікке онсыз да түсінікті. Бірақ мәселе банктің санында емес, сапасында. Қазақстанда қазірдің өзінде Пәкістанның, Қытайдың банктері бар. Бірақ олар осы салада белсенді дей алмаймыз. Тұрақты жұмыс істейтін бірнеше кәсіпорны бар шығар, бірақ қарапайым халық олардың бар-жоғынан да хабарсыз. Тек Ресейдің банктері ғана қазір отандық қаржы ұйымдарына бәсекелес болып тұр. Әсіресе ипотека нарығында Сбербанк­тің көшбасшы екені жасырын емес. Үй сатудан бөлек, бұл банк шағын және орта бизнеспен де жақсы жұмыс істеп жатыр. 

Жалпы экономиканы несие­леуде Ресей банктері тым бел­сенді. Мәселен, өткен жылы қазақ­стан­дық банктердің несие порт­­фелі азайған кезде Қазақ­стан­дағы Ресейдің банк­тері керісінше қарыз беруді ұлғайт­ты. «Нұрлы жер» секілді мемле­кет­тік бағ­дар­ламаға алғаш болып қа­тыс­қан да Сбербанк. Ал өз бетін­ше қар­жыландыру жағы­нан Сбер­банк негізінен «ірі несие­лер­ді» көбірек береді. Ең бастысы, ре­сейлік банктердің «көзірі» – жыл­дық сыйақы құнының төмен­дігі. Оның себебі, көрші елдегі несиенің салыстыр­малы түрде арзандығы. Жалпы Қазақ­­стандағы несие пайызының берісі Ресей, әрісі Батыс елдеріндегі несие пайы­зынан көп­тігі 2020 жылы шетел­дік банктер ішкі нарыққа кір­ген кезде анық байқалып, банк секторына оның кесірі де тиюі ғажап емес. Оның мысалы жо­ға­рыда аталған Сбербанктің артық­шылықтары. 

Осы орайда, отандық банк сек­торын шетелдік банктермен бә­­се­­кеге қабілетті ету үшін Ұлт­тық қордың қаражаты мен ұсақ банк­тердің бірігуі жеткіліксіз. Бұл шаралар банкті ірілетуге мүм­кіндік бергенімен, қаржы сал­асын­дағы мәселені шешпейді. Нақтырақ айтар болсақ, несие­нің пайызын төмендете алмайды. Ертең шетелдік банктер «арзан ақша» алып келгенде халықтың бәрі со­ларға ауысып кетпеуі үшін Ұлт­­тық банк ең алдымен теңге­нің базалық мөлшерлемесін төмендетуі керек. Рас, 2016 жылдан бері Ұлттық банк базалық мөл­шер­лемені 17 пайыздан 9 пайыз­ға дейін төмендеткен. Алайда қазір бұл көрсеткіш қайта көтеріліп бара жатыр. Базалық мөлшерлемені көтерудегі мақсат теңгенің өзіндік құнын арттыру болуы мүмкін. Дәл осы саясатты қазір Ресей орталық банкі де жүргізіп жатыр. Дегенмен, әл­сіз болса да теңгенің өзіміздің банк­терде сақталғаны дұрыс.  

Бауыржан МҰҚАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

16.02.2019

Алматыда студенттер арасында «IITU Robocon 2019» роботехника чемпионаты өтті

16.02.2019

Павлодарда «Қаһармандар» республикалық қоғамдық қорының филиалы ашылмақ

16.02.2019

Сенатор Ә.Құртаев Азия елдері парламентшілерінің кездесуіне қатысты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу